W dniach 24 – 25 maja 2023 r. mieliśmy przyjemność współorganizować VII Polsko – Hiszpańską Konferencję Naukową jaka corocznie odbywa się z inicjatywy Centrum Prawa Hiszpańskiego i Europejskiego Uniwersytetu Warszawskiego, w tym roku także Uniwersytetu w Murcji. Tegoroczna edycja konferencji była poświęcona wyzwaniom, jakie przed prawnikami, legislatorami i przedsiębiorcami stawia intensywny rozwój sztucznej inteligencji (SI).
W charakterze prelegentów w Konferencji brali udział wykładowcy akademiccy i studenci z Polski i z Hiszpanii. Duży odsetek osób uczestniczących w Konferencji stanowili prawnicy.
Konferencja była podzielona na 4 panele tematyczne:
- zagadnienia ogólne dotyczące prawnych aspektów sztucznej inteligencji
- sztuczna inteligencja w stosunkach prawa pracy i ubezpieczeń społecznych
- sztuczna inteligencja w stosunkach prawa podatkowego, oraz
- sztuczna inteligencja w kontekście prawa karnego.
Spis treści
zagadnienia ogólne dotyczące prawnych aspektów sztucznej inteligencji
W ramach pierwszego panelu, odbyły się prelekcje poświęcone zarówno ogólnym, podstawowym pytaniom związanym z zastosowaniem sztucznej inteligencji jak i wybranym zagadnieniom o charakterze szczególnym. Wśród tych drugich były m.in.:
- wyzwania, przed jakimi stoi współczesne prawo własności intelektualnej wobec systemów sztucznej inteligencji generujących wytwory o charakterze quasi twórczym,
- kierunki regulacji planowanych przez Unię Europejską w odniesieniu do sztucznej inteligencji (Projekt tzw. AI Act),
- problematyka dostępu systemów sztucznej inteligencji opartych o analizę danych do tzw. danych otwartych,
- ochrona praw człowieka w kontekście rozwoju sztucznej inteligencji.
Małgorzata Gradek Lewandowska mówiła o wyzwaniach przed jakimi stoi prawo własności intelektualnej wobec systemów sztucznej inteligencji generujących wytwory. Poza postulatem precyzyjnego rozróżniania pojęć "twórczości", która jest efektem człowieka a "generowaniem" dzieł jakie są rezultatem procesów zachodzących w systemach SI, a także zarezerwowanie określenia "utwór" do efektów twórczej pracy człowieka, obecnie wskazuje się konieczność:
- uregulowania praw do dzieł generowanych przez SI, brak ochrony tzn. umieszczenie w domenie publicznej może wygenerować nowe problemy
- wprowadzenia obowiązku oznaczania dzieł wygenerowanych przez SI poprzez wyraźne rozdzielenie ochrony twórczości człowieka wspomaganej SI od dzieł generowanych przez SI
- dokumentowania procesu twórczego ludzi-twórców, aby byli w stanie wykazać samodzielność tworzenia lub wykorzystanie narzędzi SI w procesie tworzenia, także w zakresie autorstwa promptu
- dla zapewnienia procesu trenowania SI uregulowanie prawa do korzystania z danych, w tym z twórczości, stąd zasadna być może byłaby forma opłaty dla twórców z redystrybucji zysków uzyskiwanych z SI
- dostrzeżenie problemu, iż twórcy mogą być zagrożeni technologicznym bezrobociem, bo systemy sztucznej inteligencji mogą tworzyć z prędkością nieosiągalną dla jakiegokolwiek człowieka.
Dorota Pielak omówiła kierunki regulacji planowanych przez Unię Europejską w odniesieniu do sztucznej inteligencji (Projekt tzw. AI Act). Jest to bardzo istotna regulacja, na która czekamy od dawna. Kilka dni temu, 11 maja br Parlament Europejski w 2 komisjach przyjął poprawki do projektu Komisji Europejskiej. 12 – 15 czerwca br. projekt będzie głosowany plenarnie. Szczegóły regulacji, już wkrótce w naszym blogu.
sztuczna inteligencja w stosunkach prawa pracy i ubezpieczeń społecznych
Drugi panel tematyczny dotyczył zastosowań sztucznej inteligencji w stosunkach prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. W prelekcjach i dyskusjach tej części na pierwszy plan wysuwało się zagadnienie ochrony praw podstawowych pracownika względem pracodawcy stosującego systemy sztucznej inteligencji w stosunkach pracy, jak również kwestia transparentności i równego traktowania pracowników.
sztuczna inteligencja w stosunkach prawa podatkowego
Trzeci panel poświęcony był zagadnieniom zastosowania systemów sztucznej inteligencji w obszarze prawa podatkowego. W tej części prelegenci mówili m.in. o:
- inicjatywach administracji skarbowej wykorzystujących nowe technologie i pozycji podatnika wobec takich działań,
- obawach związanych z dysponowaniem przez administrację skarbową ogromnymi ilościami danych dotyczących podatników i możliwością wykorzystania sztucznej inteligencji do kontroli prewencyjnej unikania obowiązków podatkowych
- możliwościach zastosowania technologii Blockchain przez organy podatkowe
- wykorzystaniu sztucznej inteligencji i innych narzędzi cyfrowych do celów kontroli przestrzegania obowiązków podatkowych przez branżę influenerską.
sztuczna inteligencja w kontekście prawa karnego
Ostatni panel tematyczny dotyczył obszaru prawa karnego. Dyskusje toczone w tej części dotyczyły m.in.:
- możliwości przypisania odpowiedzialności karnej lub przyznania statusu pokrzywdzonego systemom nieożywionym, np. takim jak systemy informatyczne oparte na sztucznej inteligencji
- trudności w ustaleniu i przypisaniu odpowiedzialności za czyny popełnione z zastosowaniem systemów sztucznej inteligencji, np. samochodów autonomicznych
- wykorzystania narzędzi sztucznej inteligencji w codziennej pracy prawników - karnistów
- problematyki zapewnienia gwarancji w procesie karnym, w którym używane są narzędzia sztucznej inteligencji.
Bez wątpienia dla uczestników Konferencji oczywistym było, że istnieje konieczność wprowadzenia wyważonych regulacji prawnych, takich, aby z jednej strony Europa nie pozostała w tyle za USA i Chinami, a z drugiej strony, aby tworzenie i korzystanie ze sztucznej inteligencji nie doprowadziło do naruszenia kluczowych wartości europejskich. Ważne, aby tworzenie systemów AI i korzystanie z nich znalazło odzwierciedlenie w przejrzystych regulacjach. Także w przypadku praw własności intelektualnej powszechne stosowanie sztucznej inteligencji stawia szereg wyzwań, tak dla twórców, jak i dla osób korzystających z dzieł Si, z systemów SI generujących dzieła, dla inwestorów – firm ponoszących koszt tworzenia rozwiązań wykorzystujących SI i zarabiających na jej udostępnieniu. Trzeba bowiem pamiętać o celu jaki towarzyszył pierwszym regulacjom w zakresie praw własności intelektualnej: prawa te mają przede wszystkim chronić twórców i podmioty ponoszące wysiłek ekonomiczny, ale mają też zapewniać możliwość korzystania z twórczości na jasno określonych zasadach i bez pokrzywdzenia chronionych podmiotów.
