Jeśli już musisz iść do sądu – nie przepłacaj! A może nie będziesz musiał iść do sądu? Niewielu prawników (o nie-prawnikach nie wspominając), wie o cennym, dosłownie i w przenośni, obowiązującym od sierpnia 2019 r., artykule 13e ustawy z dnia 28 lipca 2005 o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Zgodnie z tym przepisem, w sprawach, w których powód przed wytoczeniem powództwa wziął udział w mediacji prowadzonej na podstawie umowy o mediację opłata stała lub stosunkowa od pozwu podlega obniżeniu o dwie trzecie, nie więcej jednak niż o 400 złotych. Jest to niewątpliwie korzystna propozycja, a nie jedyna.
Oczywiście, celem tego przepisu jest zachęcenie do skorzystania - przed wszczęciem postępowania sądowego - z alternatywnych form rozwiązywania sporów. Aby sąd orzekł o zmniejszeniu opłaty powód musi wziąć udział w mediacji. Nie ma przy tym znaczenia czy on sam zainicjował mediację, czy wziął udział w mediacji zaproponowanej przez drugą stronę. Także nie ma znaczenia, czy strony zawarły umowę o mediację po zaistnieniu sporu pomiędzy nimi, czy mediacja jest koniecznym i pierwszym działaniem stron na podstawie klauzuli mediacyjnej jaką wcześniej zawarły w umowie. Czy też mediacja została zainicjowana przez jedną ze stron przez złożenie wniosku o wszczęcie mediacji zgodnie z art. 1836 § 1 kodeksu postępowania cywilnego (kpc), a druga wyraziła zgodę na jej przeprowadzenie. W każdym z tych przypadków moment wyrażenia zgody na mediacje jest bowiem równoznaczny z umownym wybraniem mediacji jako sposobu rozwiązania sporu[1].
Częstym argumentem podnoszonym przez zwolenników mediacji jest to, że koszty sporu rozwiązanego za pomocą mediacji są niższe niż w przypadku rozstrzygnięcia sądowego. Czy jest to prawda? Policzmy.
Koszty w mediacji można podzielić na te związane z dalszym procesem sądowym i koszty związane bezpośrednio z postępowaniem mediacyjnym. Pierwszy koszt, a w zasadzie oszczędność, o której mowa wyżej jest zaliczana do kosztów przedprocesowych.
Spis treści
Koszty mediacji w procesie sądowym
Kosztami procesu są - choć często niezauważalne i nie brane pod uwagę przez strony – praca i poświęcony czas, a strata czasu jest jednym z elementów kosztowności procesu.[2]
Koszty wywołane niesumiennym lub oczywiście niewłaściwym postępowaniem
Na podstawie art. 103 kpc, niezależnie od wyniku sprawy, sąd może włożyć na stronę lub interwenienta obowiązek zwrotu kosztów, wywołanych ich niesumiennym lub oczywiście niewłaściwym postępowaniem
- w przypadku nieuzasadnionej odmowy poddania się mediacji,
- w sytuacji, gdy strona w toku postępowania bez usprawiedliwienia nie stawiła się na posiedzenie mediacyjne pomimo wcześniejszego wyrażenia zgody na mediację.
Pierwszy przypadek odmowy poddania się mediacji należy interpretować bardzo ściśle i ograniczyć do sytuacji, gdy wpierw strona wyraziła zgodę na uczestnictwo, a następnie do niej nie przystąpiła np. poprzez odmowę wzięcia udziału w wyznaczonym posiedzeniu mediacyjnym. Konkretyzacja jest wymagana w szczególności ze względu na zasadę dobrowolności mediacji – art. 1831 § 1 k.p.c.
Koszty mediacji zakończonej ugodą
Zarówno koszty procesu, w którym zawarto ugodę jak i koszty mediacji zakończonej ugodą prowadzonej na skutek skierowania przez sąd i zakończonej ugodą, zgodnie z art. 104 oraz 1041 k.p.c. znosi się wzajemnie, jeżeli strony nie postanowiły inaczej.
Strony pozostają więc jedynie przy kosztach poniesionych przez siebie w związku z uczestnictwem w sprawie, chyba, że inaczej ustalą w treści ugody. Przy zawarciu ugody przed mediatorem, sąd umarzając postępowanie orzeka o kosztach procesu na zasadach ogólnych znosząc je wzajemnie, chyba że ustalono inaczej w ugodzie.[3]
A co z opłatą od pisma wszczynającego postępowanie w związku z zawartą ugodą?
Kluczowy tu staje się dla stron art. 79 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, ponieważ sąd z urzędu zwraca stronie ¾ uiszczonej opłaty od pisma wszczynającego postępowanie w pierwszej instancji oraz zarzutów od nakazu zapłaty, jeżeli w toku postępowania sądowego zawarto ugodę przed mediatorem po rozpoczęciu rozprawy.
Natomiast w sytuacji zawarcia ugody przed rozpoczęciem rozprawy przed sądem pierwszej instancji, sąd z urzędu zwraca całą uiszczoną opłatę od pisma wszczynającego to postępowanie.
Wynagrodzenie mediatora za prowadzenie mediacji sądowej
Wysokość wynagrodzenia mediatora za prowadzenie sprawy jest uzależniona przede wszystkim od charakteru sprawy, tj. czy jest to sprawa cywilna, czy może karna, a także od dalszych szczegółów związanych ze sprawą.
I tak, wynagrodzenie mediatora w sprawach cywilnych jest uregulowane rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2016 r. w sprawie wysokości wynagrodzenia i podlegających zwrotowi wydatków mediatora w postępowaniu cywilnym (Dz. U. poz. 921) w zw. z art. 981 § 4 k.p.c. i wynosi:
- w sprawach o prawa majątkowe – wynagrodzenie wynosi 1% wartości przedmiotu sporu (WPS), ale nie mniej niż 150 zł i nie więcej niż 2000 zł za całość postępowania mediacyjnego;
- w sprawach o prawa niemajątkowe i w tych, gdzie WPS nie da się ustalić – wynagrodzenie wynosi za pierwsze posiedzenie 150 zł, a za każde kolejne 100 zł, ale nie więcej niż 450 zł łącznie.
Wynagrodzenie mediatora w sprawach karnych reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2003 r. w sprawie wysokości i sposobu obliczania wydatków Skarbu Państw w postępowaniu karnym (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 663 z późn. zm.) w związku z art. 618 § 2 k.p.k.
Wynagrodzenie mediatora stanowi należność zryczałtowana za przeprowadzenie postępowania mediacyjnego – w wysokości 240 zł. Koszt ten ponosi Skarb Państwa.
Są to więc niewielkie sumy zwłaszcza, że mediacja może trwać dłuższy czas i wymagać wielu posiedzeń czy licznych rozmów telefonicznych wykonanych przez mediatora.
Mediacja sądowa – wydatki
Koszt mediacji sądowej to, zgodnie z art. 98 k.p.c oraz w zw. z art. 2 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 11 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, wynagrodzenie mediatora, o którym była już mowa, oraz wydatki. Wydatki są rozumiane jako koszty mediacji prowadzonej na skutek skierowania przez sąd.
W sprawach cywilnych wydatki w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości, o którym była mowa powyżej są regulowane tak:
- przejazdy - w wysokości i na warunkach określonych w przepisach dotyczących wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej,
- wynajem pomieszczenia na mediację, w wysokości nieprzekraczającej 70 zł za jedno posiedzenie,
- korespondencja, w wysokości nieprzekraczającej 30 zł.[4]
W razie nieprzystąpienia stron do mediacji, mediatorowi przysługuje zwrot poniesionych wydatków w wysokości nieprzekraczającej 70 złotych.[5]
Analogicznie koszt w postaci wydatków został określony dla spraw karnych i jest ponoszony przez Skarb Państwa.[6]
Koszt mediacji pozasądowej
Ponieważ mediacja pozasądowa jest niejako mediacją prywatną, wynagrodzenie mediatora jest uzależnione od ustaleń pomiędzy mediatorem a stronami albo wynikające ze stosowanego przez mediatora regulaminu mediacji.
Jednak przy określeniu wynagrodzenia uwzględnia się takie czynniki jak:
- czas poświęcony na spotkania mediacyjne,
- doświadczenie i kwalifikacje mediatora, które często są kluczowe dla efektywnej mediacji,
- liczby uczestniczących mediatorów.
Co więcej oprócz wynagrodzenia, strony ponoszą koszty dodatkowe, tj. wydatków m.in. związane z lokalizacją mediacji, kosztami podróży mediatora, specyfiką potrzeb i wymagań stron.
Mediatorzy często są członkami centrów mediacyjnych, które we własnym zakresie w regulaminie określają koszty mediacji umownych, na które składają się wynagrodzenie mediatora jak i wydatki związane z całym postępowaniem mediacyjnym.
I tak np. Centrum Mediacji Lewiatan wskazuje następujące zasady prowadzenia mediacji umownej, jeśli strony nie umówią się inaczej:
- koszt opłaty wstępnej – 200 zł;
- opłata w sprawach o prawa majątkowe – 5% WPS od każdej ze stron, ale nie mniej niż 400 zł i nie więcej niż 2400 zł od każdej ze stron;
- opłata w sprawach o prawa niemajątkowe – 120 zł od godziny rozpoczętej sesji mediacyjnej z każdą ze stron, przy sesji mediacyjnej trwającej do 2h kwotę 200 zł, a każda następna rozpoczęta godzina w wysokości 120 zł, nie mniej jednak niż 400 zł od strony;
- opłata w sprawach pracowniczych – zryczałtowana kwota 2000 zł ponoszona przez strony po połowie.[7]
A tak konkretnie…
Stwórzmy hipotetyczny przykład sporu w sprawie cywilnej o prawa majątkowe, którego wartość przedmiotu (WPS) sporu wynosi: 5000 zł.
Wynagrodzenie mediatora w mediacji sądowej
Obliczmy wynagrodzenie mediatora wg wcześniej wskazanych danych, tj.
- 1% x 5000 zł = 50 zł - ponieważ wynagrodzenie nie może być niższe niż 150 zł, mediator otrzyma kwotę 150 zł.
- 70 zł (pomieszczenie) + 30 zł (korespondencja) = 100 zł
Z powyższego wynika, że maksymalne wynagrodzenie mediatora to 250 zł.
Gdyby WPS został wskazany na 30 tys. zł to wynagrodzenie mediatora wg powyższych kalkulacji wyniosłoby 400 zł, a przy WPS 50 tys. zł - 500 zł. Efekt: ugoda, która ma moc prawomocnego wyroku. Ten sam efekt bez mediacji to wielomiesięczny albo wieloletni spór wymagający kilku bądź kilkunastu pism przygotowanych za dużo większe kwoty.
Pamiętać należy, że wynagrodzenie mediatora, który jest podatnikiem zobowiązanym do rozliczenia podatku VAT jak i jego wydatki podwyższa się o obowiązującą stawkę podatku VAT dla tego rodzaju czynności.[8]
Mediacja przed procesowa
Dodatkowo uwzględnijmy niejakie oszczędności wynikające z mediacji przed procesowej, o której mowa w art. 13e ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
Przyjmijmy, że postępowanie to podlega opłacie stałej wyrażonej wg wartości przedmiotu sporu, zgodnie z art. 13 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. W tej sytuacji opłata od pisma wyniesie 400 zł.
Pamiętając, że opłata sądowa podlega obniżeniu o 2/3, nie więcej jednak niż o 400 zł w związku z wzięciem wcześniej udziału w mediacji na podstawie umowy stron, opłata od pisma wyniesie:
- 2/3 x 400 zł = 266,67 zł.
- 400 zł – 266,67 zł = 133,33 zł – opłata po obniżeniu
Dla pełnej kalkulacji kosztów warto skorzystać z kalkulatora kosztów sporu. Uwzględniliśmy w nim, poza opłatami, o których mowa powyżej, również koszty niewidoczne, nie brane przez strony pod uwagę gdy decydują się na spór sądowy. Mediacja jest tańszym niż spór sądowy narzędziem dla skonfliktowanych stron, nie tylko poprzez korzystne warunki finansowe, ale także jej odformalizowany charakter przez co nie wymaga tworzenia kosztownych pism sądowych. Choć mediacja pozasądowa jest nieco droższa od sądowej, to należy pamiętać, iż odbywa się ona w pełnej niezależności i z poszanowaniem dobrowolności uczestnictwa stron, przez co wprowadza jeszcze większą elastyczność i komfort w poszukiwaniu porozumienia. Bardzo często strony nie mają świadomości konsekwencji procesu sądowego ani też ekonomicznych korzyści, na które składają się dużo niższe koszty finansowe, ale także te, które można uświadomić sobie korzystając np. z naszej checklisty, z przyjemnością podpowiem jak to zrobić 🙂
