W Unii Europejskiej żyje ponad 80 milionów osób z różnymi formami niepełnosprawności. Często osoby te napotykają bariery w dostępie do podstawowych produktów i usług, np. bankomatów, stron internetowych, transportu. Aby zapewnić równe szanse w dostępie do edukacji, pracy, usług cyfrowych czy handlu, konieczne jest stworzenie wspólnych dla państw Unii standardów. Tym bardziej, że UE i państwa członkowskie są sygnatariuszami Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, która zobowiązuje do zapewniania dostępności jako prawa człowieka[1]. Dlatego w Unii Europejskiej przyjęto tzw. Europejski Akt o Dostępności, czyli dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/882 z 17 kwietnia 2019 r. w sprawie wymogów dostępności produktów i usług („Dyrektywa EAA”) jako narzędzie realizacji tych zobowiązań. 28 czerwca 2025 r. weszła w życie ustawa o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze („Ustawa”), która wdraża do polskiego systemu prawnego Europejski Akt o Dostępności.
Do tej pory zasady dostępności produktów i usług dotyczyły wyłącznie podmiotów publicznych. Brakowało regulacji, która podobnymi obowiązkami objęłaby również sektor prywatny.
I właśnie temu celowi służy nowa Ustawa, która poprzez swoje regulacje ma przyczynić się do ograniczenia wykluczenia społecznego osób z niepełnosprawnościami. Przepisy Ustawy zobowiązują podmioty prywatne do podjęcia odpowiednich środków w celu zapewnienia osobom z niepełnosprawnościami dostępu do nowych technologii, systemów informacyjno-komunikacyjnych, w tym również dostępu do Internetu.
Spis treści
Czym jest dostępność cyfrowa?
Dostępność cyfrowa polega na takim projektowaniu produktu czy sposobie świadczenia usług, który umożliwia osobom z różnymi rodzajami niepełnosprawności korzystanie z nich na równych prawach z innymi. Istotną dostępności cyfrowej jest przede wszystkim eliminacja barier technologicznych, które mogłyby wykluczać osoby z niepełnosprawnościami z pełnego uczestnictwa w społeczeństwie cyfrowym.
Kto ma obowiązek zapewnić dostępność produktów i usług?
Ustawa wskazuje pięć podmiotów, które zobowiązane są dostosować swoje usługi i produkty do wymogów nowej Ustawy. Są nimi:
- producenci,
- upoważnieni przedstawiciele,
- importerzy,
- dystrybutorzy,
- usługodawcy.
Przy czym mikroprzedsiębiorcy zostali z mocy Ustawy zwolnieni z obowiązków dostosowywania swoich produktów i usług do wymogów dostępności.
Ustawa o dostępności nie obejmuje jednak wszystkich produktów dostępnych na rynku, lecz odnosi się wyłącznie do tych, które zostały w niej konkretnie wymienione. Oznacza to, że obowiązek zapewnienia dostępności wynikający z Ustawy dotyczy jedynie wyszczególnionego katalogu produktów i usług.
Wśród produktów objętych wymogami Ustawy znajdują się:
- komputery ogólnego przeznaczenia i ich systemy operacyjne,
- terminale płatnicze oraz terminale samoobsługowe przeznaczone do świadczenia usług objętych ustawą, bankomaty, wpłatomaty, automaty biletowe, urządzenia do odprawy, interaktywne terminale przeznaczone do udzielania informacji,
- konsumenckie urządzenia końcowe wykorzystywane do świadczenia usług telekomunikacyjnych i dostępu do audiowizualnych usług medialnych,
- czytniki książek elektronicznych.
Z kolei w przypadku usług Ustawa znajduje zastosowanie do:
- usług telekomunikacyjnych,
- usług dostępu do audiowizualnych usług medialnych
- usług w zakresie pasażerskiego transportu drogowego, lotniczego, kolejowego i wodnego w zakresie: stron internetowych, usług oferowanych liu świadczonych za pomocą urządzeń mobilnych, w tym aplikacji mobilnych,
- biletów elektronicznych i usług elektronicznych systemów sprzedaży biletów,
- usługi bankowości detalicznej, rozpowszechniania książek elektronicznych oraz handlu elektronicznego,
- dostarczania informacji związanych z tymi usługami w tym informacji o podróży w czasie rzeczywistym za pośrednictwem ekranów informacyjnych
- dostarczania informacji za pomocą interaktywnych terminali samoobsługowych
- handlu elektronicznego
Z przedstawionego wyliczenia wynika, że handel elektroniczny został ujęty jako jedna z kluczowych usług cyfrowych. W związku z tym od 28 czerwca 2025 r. podmioty prowadzące działalność na rynku e-commerce są zobowiązane do spełnienia konkretnych obowiązków wynikających z Ustawy.
W konsekwencji podmioty prowadzące handel elektroniczny muszą przeprowadzić analizę i modernizację swoich serwisów internetowych pod kątem osiągnięcia ich pełnej zgodności z kryteriami dostępności obejmującymi między innymi czytelność treści, percepcję wizualną oraz kompatybilność technologiczną.
Obowiązki wynikające z Ustawy nie ograniczają się wyłącznie do samych witryn internetowych, lecz obejmują również aplikacje mobilne oraz wszelkie systemy cyfrowe zaangażowane w proces sprzedaży online. W praktyce każdy etap procesu zakupowego - począwszy od prezentacji asortymentu, przez mechanizmy składania zamówień, po systemy obsługi płatności, musi zapewniać równy dostęp osobom doświadczającym różnego rodzaju ograniczeń funkcjonalnych.
W dalszej części artykułu skupimy się na tym, jakie działania muszą wdrażać przedsiębiorcy działający na rynku e-commerce.
Jakie należy spełniać wymagania?
Zgodnie z wymogami Ustawy podmioty działające na rynku e-commerce muszą zapewnić zgodność swoich usług z czterema zasadami dostępności cyfrowej:
- postrzegalnością – zdefiniowaną w art. 5 pkt 22 Ustawy jako właściwość usługi umożliwiająca jej odbiór przez użytkownika za pomocą zmysłów słuchu, wzroku lub dotyku;
- funkcjonalnością - zdefiniowaną w art. 5 pkt 6 Ustawy jako właściwość usługi umożliwiającą użycie przez użytkownika wszystkich oferowanych przez nią funkcji;
- zrozumiałością - zdefiniowaną w art. 5 pkt 38 Ustawy jako właściwość umożliwiającą zrozumienie treści i informacji związanych z korzystaniem z usługi zgodnie z jej przeznaczeniem;
- kompatybilnością – zdefiniowaną w art. 5 pkt 12 jako właściwość usługi umożliwiająca niezakłócone współdziałanie z innymi produktami lub usługami, w tym produktami i usługami, do których nie mają zastosowania przepisy ustawy, albo systemami, w tym z narzędziami wspomagającymi, przeznaczonymi do korzystania z tego produktu albo tej usługi.
W praktyce oznacza to obowiązek dostosowania stron internetowych i aplikacji mobilnych do wytycznych WCAG, a dokładniej do najnowszego standardu WCAG 2.2.
Czy zatem jest WCAG?
WCAG (Web Content Accessibility Guidelines) to zestaw międzynarodowych wytycznych, które określają w jaki sposób tworzyć dostępne strony internetowe, aby zapewnić ich[2]:
- postrzegalność – zgodnie z którą wszystkie informacje i elementy na stronie muszą być dostępne dla użytkownika poprzez co najmniej jeden zmysł - oznacza to konieczność zapewnienia alternatywnych form prezentacji treści, poprzez oferowanie tekstowych opisów zdjęć produktów dla osób niewidomych czy zachowywanie odpowiednich kontrastów kolorystyczny, umożliwiających czytanie osobom słabowidzącym;
- funkcjonalność – poprzez umożliwienie przeglądania oferty i dokonywania zakupów za pomocą samej klawiatury, bez konieczności używania myszki czy zapewnienie użytkownikom wystarczającej ilości czasu na wykonanie działań, takich jak wypełnienie formularza zamówienia;
- zrozumiałość – poprzez projektowanie treści i interfejsu w sposób klarowny i intuicyjny, tak aby użytkownicy bez trudu rozumieli przekazywane informacje oraz sposób obsługi strony;
- solidność – tak, aby wdrożone standardy dostępności na stronie internetowej działały poprawnie na różnych urządzeniach czy przeglądarkach.
Wejście w życie nowych przepisów nie oznacza jednak obowiązku automatycznego zamknięcia wszystkich niespełniających standardów stron internetowych. Ustawa przewiduje mechanizmy ochronne dla przedsiębiorców.
Zgodnie z art. 21 Ustawy wymagania dostępności obowiązują tylko wtedy, gdy ich wprowadzenie nie wymaga fundamentalnych zmian w charakterze produktu lub usługi oraz nie stanowi nieproporcjonalnego obciążenia finansowego lub organizacyjnego dla firmy. Przepisy te ustanawiają więc równowagę między potrzebą zapewnienia dostępności osobom z niepełnosprawnościami a realnymi możliwościami i ograniczeniami przedsiębiorstw, umożliwiając stopniowe dostosowywanie się do nowych standardów bez konieczności radykalnej przebudowy istniejących rozwiązań[3].
Na dzień dzisiejszy każdy przedsiębiorca musi przeprowadzić analizę czy dostosowanie do wymogów dostępności wymaga całkowitej modyfikacji charakteru świadczonych usług oraz czy wiąże się to z nadmiernym obciążeniem dla firmy. W sytuacji, gdy takie okoliczności wystąpią, przedsiębiorca jest zobligowany do zapewnienia alternatywnej formy dostępu do swoich usług oraz odpowiedniego poinformowania o tym klientów.
Z przeprowadzonej analizy należy sporządzić dokumentację, której kopię każdy podmiot gospodarczy zobowiązany jest przekazać Prezesowi PFRON na jego żądanie.
W sytuacji, w której po przeprowadzonej analizie przedsiębiorca stwierdzi, że na dzień dzisiejszy nie może spełnić wymogów dostępności, jest zobowiązany natychmiast złożyć pisemne zawiadomienie do właściwego organu nadzoru.
Przedsiębiorcy zwolnieni z wymogów dostosowania dostępności muszą ponownie oceniać swoją sytuację co najmniej raz na 5 lat oraz za każdym razem, gdy modyfikują swoją usługę w sposób mogący wpłynąć na jej dostępność. Dodatkowo Prezes PFRON lub organ nadzoru mogą w każdej chwili zażądać przeprowadzenia takiej oceny. Celem tych regulacji jest zapewnienie, że zwolnienia pozostają aktualne i uzasadnione.
Zatem tym, na czym w chwili obecnej muszą skupić się przedsiębiorcy jest analiza zgodności oferowanych usług z wymaganiami dostępności. Odzwierciedleniem przeprowadzonej kontroli jest zapis w regulaminie świadczenia usług lub innym równoważnym dokumencie udostępnionym do publicznej wiadomości w formie pisemnej, w postaci papierowej lub elektronicznej oraz w sposób dostępny dla osób ze szczególnymi potrzebami, w którym zawarte są wszelkich informacji o świadczonej usłudze oraz o tym, w jaki sposób usługa spełnia wymagania dostępności.
Co więcej, przedsiębiorcy są zobowiązani do opublikowania informacji o dostępności swoich usług. Te informacje muszą zawierać ogólny opis usługi w dostępnych formatach, wyjaśnienia dotyczące jej funkcjonowania oraz szczegółowe omówienie tego, jak usługa realizuje konkretne wymogi dostępności. Dodatkowo usługodawca musi wskazać, że proces świadczenia usługi i jego monitorowanie gwarantują zgodność z przepisami.
Czujne oko konsumenta i kary pieniężne
Kontrola nad przestrzeganiem wymogów dostępności leży nie tylko w gestii organów nadzoru, ale również w rękach samych konsumentów. Użytkownicy mogą monitorować zgodność usług z wymogami dostępności oraz zgłaszać wszelkie nieprawidłowości do prezesa PFRON lub odpowiednich organów nadzoru, takich jak Urząd Komunikacji Elektronicznej, domagając się przestrzegania standardów dostępności, co tworzy dodatkowy mechanizm społecznej kontroli nad wdrażaniem przepisów Dyrektywy EAA.
Za brak spełnienia wymogów o dostępności na przedsiębiorcę mogą zostać nałożone kary pieniężne. Ich wysokość zależy od wagi naruszenia, liczby niespełnionych wymagań oraz liczby osób, na które naruszenie miało negatywny wpływ. Wysokość kara nie może przekroczyć 10-krotności przeciętnego wynagrodzenia lub 10% obrotu przedsiębiorcy z poprzedniego roku.
Przed wprowadzeniem Europejskiego Aktu o Dostępności, każde państwo członkowskie mogło mieć inne wymagania dotyczące dostępności. To tworzyło problemy dla firm, które musiały dostosowywać produkty osobno dla każdego rynku. Wymogi dostępności zachęcają firmy do projektowania bardziej uniwersalnych rozwiązań ("design for all"). To stymuluje innowacje i może przynieść korzyści nie tylko osobom z niepełnosprawnościami, ale również osobom starszym czy tymczasowo ograniczonym (np. złamana ręka). W Polsce, Ustawa implementująca przepisy Dyrektywy EAA, nakłada szereg nowych wymagań na przedsiębiorców z branży e-commerce. Z drugiej strony jednak nowe przepisy stanowią ważny krok w kierunku stworzenia bardziej inkluzywnego społeczeństwa cyfrowego, w którym każdy, niezależnie od swoich możliwości fizycznych czy poznawczych, ma równy dostęp do produktów i usług online. To nie tylko realizacja praw osób z niepełnosprawnościami, ale także odpowiedź na potrzeby starzejącego się społeczeństwa oraz wszystkich tych, którzy czasowo doświadczają ograniczeń funkcjonalnych. Chociaż nowe regulacje mogą początkowo wydawać się wyzwaniem, warto postrzegać je jako szansę na dotarcie do szerszej grupy klientów i budowanie pozytywnego wizerunku firmy jako społecznie odpowiedzialnej.
