Nazwę Oktoberfest słyszał kiedyś prawdopodobnie każdy. To nie tylko największy i najbardziej rozpoznawalny festiwal piwa, ale również znana na skalę światową marka, której wartość szacuje się na nawet setki milionów euro. Kiedy Oktoberfest został w tak znacznym stopniu skomercjalizowany wzrosła również potrzeba ochrony prawnej tego wydarzenia. Miasto Monachium, czyli organizator festiwalu, od kilku lat buduje wokół wydarzenia kompleksowy system ochrony własności intelektualnej. Ochrona skupia się na znakach towarowych, ochronie prawnoautorskiej oraz działaniach mających przeciwdziałać nieuczciwej konkurencji.[1]
Festiwale, niezależnie od ich charakteru, zarówno muzyczne, filmowe czy kulinarne, generują ogromną liczbę dóbr niematerialnych wymagających ochrony prawnej. Obok oczywistego aspektu wymiaru artystycznego takich przedsięwzięć coraz większego znaczenia nabiera aspekt komercyjny, który nieodłącznie związany jest z eksploatacją utworów, znaków towarowych oraz ochroną wizerunku. Z praktycznego punktu widzenia, wyzwanie dla organizatorów wszelkich festiwali i podobnych imprez stanowi z jednej strony konieczność uzyskania licencji od twórców, organizacji zbiorowego zarządzania czy artystów, a z drugiej strony niezbędne staje się również wdrożenie aktywnej ochrony swoich własnych aktywów stworzonych w ramach realizacji wydarzenia.
Postępujący rozwój mediów społecznościowych i użycia nowych technologii w życiu codziennym doprowadził do widocznego zwiększenia popularności festiwali, z których niejeden stał się globalnie rozpoznawaną marką. To zjawisko wpływa zdecydowanie pozytywnie na sprzedaż produktów i rozwój marki, ale niesie za sobą duże ryzyko naruszeń w zakresie praw własności intelektualnej. Dlatego w ostatnich latach coraz więcej organizatorów festiwali zdecydowało się na sformalizowanie ochrony swojej własności intelektualnej między innymi poprzez rejestrację znaków towarowych lub egzekwowanie swoich praw na drodze sądowej.
W tym kontekście szczególnie interesujący wydaje się właśnie przykład Oktoberfest.
Spis treści
Rejestracja znaku towarowego “Oktoberfest”
Pierwsze próby rejestracji słowa “Oktoberfest” jako znaku towarowego podejmowano już dawno, jednak przez wiele lat napotykały one na odmowę. Niemiecki Urząd Patentowy określał tą nazwę jako zbyt opisową i potoczną, a co się z tym wiązało niespełniającą niezbędnej do rejestracji funkcji odróżniającej.[2] Podobne stanowisko w sprawie zajęło EUIPO (Urząd Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej), które także odrzuciło zgłoszenie nr 00614834 miasta Monachium określając je jako zbyt ogólne. W decyzji uzasadniono, że zgłoszony znak słowny “Oktoberfest” nie posiada zdolności odróżniającej dla klas 41 i 42 (czyli działalności kulturalnej oraz wyżywienia i zakwaterowania ludzi). Monachium jednak nie odpuściło starań. Ostatecznie udało się zarejestrować znak słowny “Oktoberfest” o numerze rejestracyjnym EUTM 015535008, który został zgłoszony w 2016 roku przez Landeshauptstadt Munchen (Miasto Monachium), a został zarejestrowany w 2021 roku. Ochrona powyższego znaku towarowego obowiązuje do 13 czerwca 2026 roku.
Obecnie obserwujemy nowe batalie w ramach znaku „Oktoberfest”, w 2025 r. złożono wniosek o unieważnienie w/w znaku. Do czasu prawomocnego unieważnienia znak jest nadal chroniony.[3] Ochrona obejmuje aż 22 klasy towarów i usług, między innymi: świece, biżuterię, kosmetyki, zabawki czy reklamę. Teoretycznie pozyskanie ochrony w taki wielu klasach to sukces, jednak ochrona nie została przyznana w klasie związanej stricte z organizacją festiwalu, a także piwa, które można określić jako konieczny wyróżnik całego wydarzenia. Piwo obejmuje bowiem klasa 32 klasyfikacji nicejskiej, która nie znalazła się w zakresie ochrony znaku towarowego Oktoberfest.
Wynika z tego, że wyłączne prawo używania określenia Oktoberfest należy do miasta Monachium tylko w zakresie stricte komercyjnym, sprzedażowym, np. umieszczania znaku na gadżetach czy ubraniach. W praktyce oznacza to, że miasto Monachium nie uzyskało wyłączności do używania nazwy Oktoberfest w odniesieniu do swojego słynnego festiwalu, a inne miasta mogą w dalszym ciągu legalnie organizować podobne wydarzenia i nazywać je Oktoberfestem, o ile tylko użycie tej nazwy nie wprowadza konsumenta w błąd.
Wprowadzenie tego systemu ochrony umożliwiło miastu Monachium udzielanie licencji dla podmiotów zainteresowanych korzystaniem komercyjnie z nazwy Oktoberfest. Aby legalnie wykorzystywać chronione nazwy należy uzyskać licencję od miasta Monachium. Jeżeli planuje się wykorzystanie chronionych znaków na swoich produktach należy wypełnić formularz, który wymaga podania nazwy, adresu, planowanych artykułów i wolumenu sprzedaży. Druga opcja licencjonowania występuje w przypadku chęci organizacji Oktoberfest w swoim regionie. Wówczas należy zacząć od zgłoszenia się na adres kontaktowy podany do informacji na oficjalnej stronie internetowej miasta Monachium. Zgłoszenie powinno obejmować informacje dotyczące daty, akompaniamentu muzycznego, dekoracji, gastronomii i sprzedaży artykułów związanych z Oktoberfest.[4]
Co ciekawe, choć miasto Monachium nie uzyskało ochrony na organizację festiwali w ramach Unii Europejskiej, to miasto to jest także uprawnione do znaku towarowego zarejestrowanego w Polsce: „Oktoberfest”, nr zgłoszenia: Z.526234 w klasach 29, 30, 31, 32, 33, 41, 43 klasyfikacji nicejskiej, w tym dla
Organizowanie festynów ludowych (rozrywka); Organizowanie rozrywek ludowych; Rozrywka, organizowanie loterii i konkursów; Prowadzenie parków rozrywki; Piwa. Miasto Monachium ma zatem niejako monopol na używanie nazwy Oktoberfest w Polsce.
Rozszerzenie ochrony oznaczeń
Miasto Monachium idąc za ciosem zdecydowało się na rejestrację także pochodnych znaków powiązanych z Oktoberfestem, między innymi “Munchner Oktoberfest”, “Oktoberfest Munchen” , “Wiesn” czy “Oide Wiesn” jako bardziej lokalne tradycyjne określenia na to wydarzenie.
Znak towarowy “Oktoberfest Munchen” zarejestrowany został jako znak słowny o numerze 018317926, a także znak graficzny o numerze 018746723.[5]
Znak towarowy o numerze: 306279363, zarejestrowany w Niemieckim Urzędzie ds. Własności Intelektualnej.
Znak towarowy o numerze: 306279355, zarejestrowany w Niemieckim Urzędzie ds. Własności Intelektualnej.
Znak towarowy “Oide Wiesn”, nr zgłoszenia: 012898979 został zarejestrowany jako znak słowny w Urzędzie Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej.
Także znaki “Wiesn” zostały zarejestrowane przez miasto Monachium. Są to:
- „WIESN” zarejestrowany w Czechach, nr zgłoszenia: 570541;
- „WIESN” zarejestrowany w Unii Europejskiej, nr zgłoszenia: 014912802;
- „WIESN” zarejestrowany w Unii Europejskiej, nr zgłoszenia: 018317922;
- „WIESN” zarejestrowany w Unii Europejskiej, nr zgłoszenia: 018321414.
Dodatkowo ochronie podlega oznaczenie “Oktoberfest-Bier”. Do używania tego oznaczenia uprawnione jest Stowarzyszenie Browarów Monachijskich (niem. Verein Münchener Brauereien eV).
Oznaczenie chronione jest poprzez kilka znaków towarowych, są to:
- OKTOBERFEST-BIER, nr zgłoszenia: 000220772, chroniony w Unii Europejskiej;
- OKTOBERFEST-BIER, nr zgłoszenia: 1040818, chroniony w Niemczech;
- OKTOBERFEST-BIER, nr zgłoszenia: UK00900220772, chroniony w Wielkiej Brytanii;
- OKTOBERFEST-BIER, nr zgłoszenia: 1513597, chroniony w ramach Światowej Organizacji ds. Własności Intelektualnej;
- OKTOBERFEST-BIER, nr zgłoszenia: 871652, chroniony w ramach Światowej Organizacji ds. Własności Intelektualnej.
Prawo do używania oznaczenia “Oktoberfest-Bier” przysługuje tylko sześciu browarom monachijskim, które produkują piwa serwowane podczas festiwalu, na podstawie uzyskanych umów licencyjnych od Stowarzyszenia. Można by porównać to prawo do oznaczenia geograficznego, chociaż oficjalnie nim nie jest. W praktyce wygląda to jednak tak, że tylko te piwa warzone w Monachium mogą być sprzedawane na terenie Unii Europejskiej lub światowych rynkach, gdzie Stowarzyszenie ma chroniony znak z oznaczeniem Oktoberfest-Bier. [6]
Merchandising, materiały wizualne i konkurs na plakat
Niewątpliwie istotną częścią strategii ochrony marki festiwalu jest cała oprawa wizualna. Corocznie przez miasto Monachium organizowany jest konkurs na oficjalny plakat festiwalu. Kiedy piszę ten wpis, czyli z końcem października 2025 roku, otworzyła się możliwość przesyłania swoich zgłoszeń na edycję Oktoberfest, która odbędzie się w 2026 roku. [7] Zgodnie z zasadami konkursowymi, autor zwycięskiej pracy przenosi na miasto prawa autorskie do projektu i projekt staje się oficjalnym motywem graficznym danej edycji festiwalu. Jak wynika z przepisów prawnoautorskich, autorskie majątkowe można przenosić na osoby trzecie w drodze dziedziczenia lub umowy, w praktyce najczęściej chodzi o umowę sprzedaży. Umowa o przeniesienie majątkowych praw autorskich powinna zawierać wyraźnie określone pola eksploatacji istniejące w momencie przenoszenia, a także powinna być zawarta na piśmie pod rygorem nieważności.[8] W przypadku omawianego konkursu, miasto Monachium w ramach przenoszonych pól eksploatacji zastrzega sobie prawo do umieszczania plakatu na pamiątkach, materiałach promocyjnych i innych działaniach komercyjno - sprzedażowych.
Ochronie w zakresie praw autorskich podlegają również materiały multimedialne oraz transmisje live z festiwalu. W Niemczech kwestiami z tego tytułu praw zajmuje się GEMA (Gesellschaft für musikalische Aufführungs- und mechanische Vervielfältigungsrechte) - stowarzyszenie zajmujące się prawami wykonywania i zwielokrotniania utworów muzycznych, będące poniekąd niemieckim odpowiednikiem ZAiKSu. [9] To właśnie ta organizacja zajmuje się pobieraniem opłat od właścicieli stanowisk z piwem, a także od nadawców za korzystanie z cudzych utworów muzycznych podczas Oktoberfest. Każde nagranie lub transmisja live występu odbywającego się w trakcie wydarzenia wymagają nie tylko uzyskania licencji, ale również zgody artystów wykonawców z tytułu praw pokrewnych. Jak wynika z przepisów prawnoautorskich, artyści wykonawcy mają bowiem prawo do rozporządzania prawami majątkowymi do artystycznego wykonania, a także są uprawnieni do stosownego wynagrodzenia z tytułu publicznego udostępniania utrwalenia artystycznego wykonania w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.[10]
Oktoberfest goes Dubai
“Oktoberfest goes Dubai” to chyba najgłośniejszy przypadek sporu sądowego dotyczącego obrony marki Oktoberfest. Sytuacja miała miejsce w 2021 roku, kiedy to grupa przedsiębiorców ogłosiła planowaną organizację wydarzenia w Zjednoczonych Emiratach Arabskich. Wydarzenie reklamowane było jako monachijski festiwal piwa na pustyni, a w całej kampanii reklamowej i otoczce marketingowej nie brakowało elementów graficznych i językowych bezpośrednio nawiązujących do Oktoberfest. [11]
Miasto Monachium natychmiast uznało takie zachowania za naruszenia praw oraz za czyn nieuczciwej konkurencji. Spór toczył się o zaniechanie działań z zakresu prawa konkurencji, a pomocniczo prawa do oznaczeń. W związku z zaistniałą sytuacją Monachium wystąpiło do sądu o zakazanie używania tej nazwy. Sąd Landgeright Munchen I przychylił się do żądania ze strony Monachium w wyroku z dnia 25.06.2021 o sygnaturze 17 HK O 7040/21. Sąd zgodził się, że kampania “Oktoberfest goes Dubai” może wprowadzać konsumentów w błąd. Miasto podnosiło zarzut, że reklama dubajskiego wydarzenia tworzy fałszywe wrażenie, że monachijski Oktoberfest został przeniesiony do Dubaju i sugeruje realny związek dubajskiego wydarzenia z bawarskim, a także, że jest to nadużywanie renomy marki Oktoberfestu w celu stricte komercyjnym. [12]
Wyzwania w zakresie ochrony praw własności intelektualnej
Analiza przypadku Oktoberfestu pokazuje, że wielopłaszczyznowa ochrona praw własności intelektualnej jest konieczna w przypadku tak ogromnych i rozpoznawalnych przedsięwzięć. Oktoberfest, podobnie jak wiele innych powszechnie znanych festiwali, mierzy się dzisiaj z szeregiem wyzwań. Globalizacja, komercjalizacja czy rozwój mediów społecznościowych z jednej strony wpływają oczywiście niezwykle pozytywnie na zwiększenie sprzedaży i budowanie renomy marki. Nie można jednak zapominać o kwestiach zapobiegania nadużyciom, nieautoryzowanej sprzedaży gadżetów czy nieuprawnionym wykorzystywaniu wizerunku festiwalu.
To wszystko sprawia, że temat ochrony praw własności intelektualnej jest naprawdę interesujący i potrzebny. Dzięki odpowiednio prowadzonemu systemowi ochrony praw IP możliwe jest chronienie w zrównoważony sposób tak długoletniej i pięknej tradycji Oktoberfest przed nadużyciami. Prawa własności intelektualnej pozwalają na to, aby dostosować kontynuację tej tradycji do zmieniających się nieustannie warunków rynkowych i tempa współczesnego świata.
