W majowym wpisie dotyczącym sporu „Obelix contra Obelix” (który można przeczytać TU) zwracaliśmy uwagę na interesujące stanowisko Sądu UE, zgodnie z którym obecność symbolu ® może stanowić dla przeciętnego odbiorcy wyraźny sygnał, że ma on do czynienia z chronionym znakiem towarowym, a nie jedynie z elementem dekoracyjnym. Orzeczenie to przypomina, że prawa własności intelektualnej, choć mają charakter niematerialny, funkcjonują również w sferze komunikacji i percepcji rynkowej. Sposób oznaczania praw własności intelektualnej - czy to poprzez symbole ®, ™ i ©, czy też informacje o patentach, wzorach przemysłowych lub innych prawach wyłącznych - może wpływać na sposób postrzegania danego oznaczenia, budować świadomość istnienia ochrony, a niekiedy nawet wzmacniać pozycję uprawnionego w ewentualnym sporze.
Na pewno niejednokrotnie w przestrzeni czy to rzeczywistej, czy internetowej, obok znanego nam logo czy nazwy danej marki pojawiło się charakterystyczne kółko z literą w środku. Pojawia się wtedy pytanie: co tak właściwie ona oznacza? Spotykamy także inne, mniej znane oznaczenia ...
Odpowiadając na pytanie: są to oznaczenia literowe praw własności intelektualnej, które zależnie od rodzaju niosą za sobą konkretne przesłanie. Może być to informacja mówiąca np. o rejestracji danego prawa w odpowiednim urzędzie, ale również czasami jedynie informacja, że osoba używająca danego oznaczenia uważa je za prawo własności intelektualnej mimo braku faktu formalnego udzielenia ochrony. Poniżej przedstawiam więc rodzaje oznaczeń praw własności intelektualnej z ich objaśnieniem.
Spis treści
Oznaczenia
- Znak towarowy – litera R wpisana w okrąg „®”
Zgodnie z art. 153 ust. 13 ustawy Prawo własności przemysłowej[1] „Uprawniony może wskazać, że jego znak został zarejestrowany, poprzez umieszczenie w sąsiedztwie znaku towarowego litery "R" wpisanej w okrąg.” Oznaczenie przedmiotu swojego prawa w taki sposób informuje więc odbiorców, że znak ten został zarejestrowany w UPRP, a uprawionemu przysługuje prawo ochronne na znak towarowy.
- Znak towarowy – litery TM (wpisane lub niewpisane w okrąg)
W odróżnieniu od oznaczenia literowego „R” wskazanego powyżej, oznaczenie znaku towarowego literami TM (od ang. Trademark) informuje odbiorcę o tym, że podmiot używający znaku traktuje go jako znak towarowy, jednak nie zarejestrował go jako taki na zasadach przewidzianych w prawie polskim czy unijnym.
Jest to oznaczenie o charakterze bardziej komercyjnym niż prawnym, nie wiąże się bowiem z realizacją uprawnienia przyznanego w zakresie praw własności przemysłowej. Inaczej kwestia wygląda natomiast na gruncie systemu prawa common law – w Stanach Zjednoczonych czy Wielkiej Brytanii oznaczenie to może być tożsame zgodnie z tamtejszymi regulacjami ze wskazanym wyżej oznaczeniem „R”.
- Znak usługowy – litery SM (wpisane lub niewpisane w okrąg)
Jedynie w celu zasygnalizowania i wprowadzenia pojęcia, w powszechnym obrocie używane jest również oznaczenie znaku usługowego, który nie ma jednak swojego odpowiednika w prawie polskim. Służy on do oznaczania niezarejestrowanych znaków usługowych.
- Prawa autorskie – litera C wpisana w okrąg
Litera C wpisana w okrąg wywodzi się z angielskiego Copyright i oznacza ochronę prawną danego utworu na gruncie przepisów prawa autorskiego.
Najczęściej spotykane jest ono na stronie tytułowej książek czy artykułów, umieszczone przy nazwisku autora lub obok daty pierwszej publikacji. Z racji tego, że dla ochrony utworu na gruncie prawa autorskiego nie jest wymagana żadna formalna rejestracja, oznaczenie to może być stosowane od chwili ustalenia utworu.
- Prawa do fonogramu – litera P wpisana w okrąg
Fonogram, zgodnie z ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych[2], jest to pierwsze utrwalenie warstwy dźwiękowej wykonania utworu albo innych zjawisk akustycznych.
Samo w sobie dla uzyskania ochrony nie wymaga rejestracji, stąd oznaczenie fonogramu tym symbolem jest dozwolone od samego początku jego powstania.
- Unijny wzór przemysłowy – litera D wpisana w okrąg
W celu uzewnętrznienia prawa z rejestracji unijnego wzoru przemysłowego, Rozporządzenie 6/2002[3] przewiduje w art. 26a Symbol rejestracji. Zgodnie z tym przepisem, właściciel zarejestrowanego unijnego wzoru przemysłowego może poinformować opinię publiczną, że wzór przemysłowy jest zarejestrowany, umieszczając na produkcie, w którym wzór przemysłowy jest zawarty lub zastosowany, literę D wpisaną w okrąg.
Takiej informacji o wzorze przemysłowym może towarzyszyć:
- numer rejestracji wzoru przemysłowego lub
- hiperłącze do wpisu wzoru przemysłowego w rejestrze.
Warto zaznaczyć, że oznaczenie to jest dopuszczalne tylko w odniesieniu do unijnych wzorów przemysłowych. Nie ma ono więc dopuszczalnego zastosowania wobec wzorów przemysłowych zarejestrowanych w Urzędzie Patentowym RP.
- Topografia układów scalonych – litera T wpisana w okrąg
Zgodnie z art. 208 Ustawy prawo własności przemysłowej[4], uprawniony może wskazać, że jego topografia została zarejestrowana, poprzez umieszczenie na topografii lub produkcie zawierającym chronioną topografię litery "T" wpisanej w okrąg. Tak jak w poprzednich przypadkach, jest to uzewnętrznienie wobec osób trzecich przysługującego podmiotowi prawa, a nie warunek czy przesłanka jego przysługiwania.
Obowiązkowe czy nieobowiązkowe?
Stosowanie wyżej przedstawionych oznaczeń nie jest w żadnym razie obowiązkiem podmiotów, którym przysługują konkretne prawa. Jest to całkowicie dobrowolne i ma na celu wyłącznie cel informacyjny, aby osoby trzecie patrząc na dane dobro miały świadomość jego ochrony.
Korzyści z oznaczania prawa własności intelektualnej
Mimo braku obowiązku oznaczania przedmiotów praw konkretnymi symbolami, warto zwrócić uwagę na korzyści płynące z takiej praktyki. Po pierwsze, przede wszystkim jest to widoczne zaznaczenie ochrony prawnej danego dobra oraz poszerzanie świadomości jej istnienia wobec osób trzecich. Po drugie, ujawnienie w ten sposób przysługującego prawa stwarza ułatwienie przy wykazywaniu złej wiary w sytuacji jego ewentualnego naruszenia. Z drugiej strony należy pamiętać, że używanie tych symboli jest dozwolone tylko w przypadku faktycznego przysługiwania prawa, uprawnienia czy danego rodzaju ochrony.
Niewłaściwe korzystanie z oznaczeń
Zgodnie z treścią art. 308 ustawy o prawach własności przemysłowej[5], wprowadzający do obrotu towary oznaczone znakiem towarowym z wyróżnikiem mającym wywołać mylne mniemanie, że przedmioty te korzystają z takiej ochrony, podlega karze grzywny. Odpowiedzialność za takie oznaczanie ponosi osoba prowadząca lub kierująca jednostką, chyba że z podziału kompetencji wynika odpowiedzialność innej osoby.
Zgodnie z art. 307 ustawy o prawach własności przemysłowej odpowiedzialność ponosi także ten, kto w celu wprowadzenia do obrotu oznacza przedmioty niechronione patentem, dodatkowym prawem ochronnym, prawem ochronnym na wzór użytkowy lub prawem z rejestracji wzoru przemysłowego, topografii układu scalonego lub rejestracji na oznaczenie geograficzne, napisami lub rysunkami mającymi wywołać mylne mniemanie, że przedmioty te korzystają z takiej ochrony, podlega karze grzywny lub aresztu. Tej samej karze podlega, kto przedmioty te, wiedząc o mylnym ich oznaczeniu, wprowadza do obrotu albo do celów obrotu przygotowuje lub przechowuje, albo podaje w ogłoszeniach, zawiadomieniach lub w inny sposób wiadomości mające wywołać mniemanie, że te przedmioty korzystają z ochrony prawnej.
Orzekanie w sprawach o czyny określone w art. 307 i art. 308 następuje w trybie przepisów o postępowaniu w sprawach o wykroczenia
Sprawa „Obelix contra Obelix” pokazuje, że nawet pozornie drobny element, taki jak symbol ®, może mieć znaczenie wykraczające poza funkcję informacyjną. Oznaczenia praw własności intelektualnej nie tworzą co do zasady samych praw wyłącznych, ale mogą wpływać na sposób ich postrzegania przez odbiorców, podkreślać profesjonalne zarządzanie portfelem IP oraz stanowić dodatkowy argument w sporach dotyczących zakresu i charakteru ochrony. Dlatego budując strategię ochrony własności intelektualnej, warto pamiętać nie tylko o uzyskaniu odpowiednich praw, lecz także o ich właściwym komunikowaniu. W praktyce bowiem informacja o istnieniu ochrony może okazać się równie istotna, jak sama ochrona prawna. Mam nadzieję, że po dzisiejszym wpisie identyfikacja konkretnych symboli w powszechnym obrocie z pewnością nie będzie stanowić trudności.
