Niejednokrotnie przeglądając media społecznościowe można natrafić na charakterystyczne nazwy profili czy konkretnych programów i podcastów, które w wyniku rozwoju danego twórcy internetowego prawdopodobnie będą zyskiwać na wartości komercyjnej. Konotacja danej nazwy może stać się atrakcyjnym łupem dla oszustów internetowych, którzy często chcą wykorzystać dobrą sławę i zaufanie do osób znanych w Internecie. Dodatkowo, z racji stale rosnącej popularności zawodowego tworzenia treści w social media, prawo stawia konkretne wymogi potrzebne do spełnienia, aby działalność taka była zakwalifikowana jako zgodna z obowiązującymi przepisami. W niektórych sytuacjach pojawia się pytanie, w jaki sposób przeciwdziałać wszelakim naruszeniom oraz wykorzystywaniu nazwy profilu danego twórcy. Odpowiedź jest jedna: zadbać odpowiednio o ochronę swoich praw!
Poniżej przedstawiam parę sposobów zabezpieczenia nazw profili w mediach społecznościowych czy nazw konkretnej prowadzonych w ich ramach działalności oraz sposoby następczego zwalczania ich naruszeń, ale również kwestie związane z contentem tworzonym z udziałem wizerunku innych osób oraz wymogom rejestrowym dla twórców internetowych konkretnych kategorii.
Spis treści
Rejestracja znaku towarowego najlepszym sposobem na naruszyciela.
Najsilniejszą ochronę swojej internetowej marki osobistej możemy uzyskać poprzez jej rejestrację jako znak towarowy. W tym zakresie mamy jednak dużo możliwości dopasowania pod konkretne potrzeby danego twórcy. Znak może być bowiem:
- słowny – zawierający jedynie nazwę danego twórcy/konkretnego programu czy podcastu;
- słowno – graficzny - nazwa połączona z elementem graficznym;
- ruchomy – dynamiczna forma przedstawienia znaku;
- dźwiękowy – na przykład charakterystyczny dźwięk będący intro podcastu;
- multimedialny – połączenie warstwy ruchomej z dźwiękową.
Zgłoszenie znaku towarowego w odniesieniu do influencerów nie może być jednak oderwane od samej jego natury, tj. odróżniania dóbr i usług. Z tego względu, zależnie od prowadzonej działalności, należy wybrać odpowiednią klasę towarów według wykazu klasyfikacji nicejskiej, zależnej od charakteru swojej działalności. Adekwatnymi dla typowej działalności influencerskiej mogą okazać się:
- klasa 35 (usługi) – reklama, marketing, zarządzanie i organizacja w biznesie;
- klasa 41 (usługi) – działalność rozrywkowa i kulturalna;
- klasa 25 (towary) – m.in. odzież, obuwie, nakrycia głowy.
W przypadku działalności jedynie w zakresie tworzenia contentu, odpowiednia będzie klasa usługowa nr 41, jednak w zakresie tworzenia treści w celach reklamowych należy skupić się na klasie usługowej nr 35. Jeżeli twórca prowadziłby przykładowo swój sklep z merchem, co jest bardzo popularne w przestrzeni internetowej, warto byłoby przekierować uwagę na klasę towarową nr 25. Podane przykłady to jedynie propozycje, a ostateczna decyzja o rejestracji w danej klasie powinna być podjęta z uwzględnieniem konkretnej działalności danego twórcy.
Zależnie od zakresu prowadzonej działalności, należy rozważyć w jakim obszarze potrzebna byłaby ochrona danej nazwy lub charakterystycznego dla twórcy oznaczenia. W przypadku prowadzenia swoich social mediów do odbiorców wyłącznie lokalnie w Polsce, przy braku założenia potencjalnej zmiany contentu skierowanego do widzów zagranicznych, wystarczającym wydaje się zgłoszenie do Urzędu Patentowego RP. W przypadku natomiast działalności na większą skalę lub planów jej prowadzenia również na rynkach zagranicznych, zalecane byłoby zgłoszenie znaku towarowego do EUIPO - Urzędu Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej. Zakres ochrony obu z nich przedstawia się w ten sposób, że przy zgłoszeniu znaku do Urzędu Patentowego RP uprawionemu przysługuje ochrona wyłącznie na terytorium Polski, podczas gdy udzielenie prawa ochronnego przez EUIPO konstytuuje ochronę na terytorium całej Unii Europejskiej. Mimo tego, że korzyści z uzyskania szerszej ochrony wydają się oczywistym wyborem, to wbrew pozorom nie zawsze tak szeroka ochrona jest potrzebna. Wszystko zależy od indywidualnej sytuacji danego twórcy, jednak z racji charakteru prowadzonej działalności, tj. w przestrzeni internetowej, ryzyko naruszeń jest większe niż w przypadku działalności jedynie stacjonarnej.
Czy ktoś to w ogóle zabezpiecza? Przykłady znaków towarowych twórców internetowych.
Może nie słyszy się o tym często, jednak wiele twórców zadbało o bezpieczeństwo prawne swojej marki w Internecie. Przykładowo, znaki towarowe zarejestrowane zostały przez takich influencerów jak: Wersow[1], Ekipa Holding S.A. (podmiot ten posiada znaki towarowe nie tylko związane z marką „EKIPA”, ale również np. znak towarowy imitujący podpis „Friz”[2]), Łatwogang[3] (twórca zarejestrował zarówno znak „Łatwogang”, jak i „Latwogang”), Deynn[4] (znaki związane nie tylko z jej nazwą medialną, ale również z powiązanymi z nią markami produktowymi), Rezi[5] czy Blowek[6].
Przy okazji tego tematu warto też wspomnieć o ochronie budowanej przez nas marki LGL, a więc o znaku towarowym graficznym[7] oraz o znaku towarowym multimedialnym. Szczególnie dumni jesteśmy z faktu otrzymania w 2024 roku nagrody głównej w konkursie organizowanym przez Urząd Patentowy RP w kategorii „Niekonwencjonalny znak towarowy”, o czym więcej w naszym wpisie Niekonwencjonalne znaki towarowe: znaki multimedialne - siła obrazu i dźwięku - LGL LAW.
Inne rodzaje ochrony, czyli tytuł prasowy i prawo autorskie
Podobnie jak w kontekście tytułu czasopisma, nazwa podcastu czy programu prowadzonego przez twórcę treści na portalach social media mogą być chronione na podstawie prawa prasowego lub po spełnieniu przesłanek utworu również prawa autorskiego. W tej kwestii odsyłamy do wcześniejszego wpisu na ten temat Jaki tytuł prawny możesz mieć do tytułu prasowego? Czy bloger może być wydawcą prasowym? - LGL LAW.
Następcze zwalczanie naruszeń – jak się bronić po fakcie?
Czasami jednak świadomość korzyści z zabezpieczenia swoich praw dociera do danego twórcy już po fakcie naruszenia, pozostawiając go z problemem i ograniczonymi możliwościami obrony. Nie są to jednak sytuacje bez wyjścia, a z pomocą przychodzą regulacje m.in. Ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji[8], dalej UZNK. W znacznej większości odnosi się to do sytuacji, w której dany twórca posiada własny merch lub markę ubrań, a osoby trzecie, podpierając się znajomością tych produktów w przestrzeni publicznej, sprzedają tzw. podróbki imitujące autentyczne produkty. Do takich stanów faktycznych odnosi się art. 13 UZNK, ustanawiając czyn nieuczciwej konkurencji w postaci naśladownictwa: „Czynem nieuczciwej konkurencji jest naśladowanie gotowego produktu, polegające na tym, że za pomocą technicznych środków reprodukcji jest kopiowana zewnętrzna postać produktu, jeżeli może wprowadzić klientów w błąd co do tożsamości producenta lub produktu.”
W przypadku jednak bardziej nieoczywistych przypadków można posłużyć się przepisem art. 3 UZNK, który statuuje klauzulę generalną będącą podstawą odpowiedzialności w przypadku braku kwalifikowanego czynu nieuczciwej konkurencji. Ma on jednak charakter posiłkowy wobec konkretnych czynów stypizowanych w tej ustawie.
Poza powyższym, pozostają również środki ochrony przewidziane na podstawie Kodeksu Cywilnego, które opierają się głównie na naruszeniu dóbr osobistych oraz na naprawieniu szkody. Poprzez wykorzystanie cudzej nazwy na social mediach do celów wątpliwie moralnych, m.in. nieprawdziwie powołując się na kogoś z zamiarem fałszywej reklamy, możemy doprowadzić do naruszenia dobrego imienia danej osoby lub spowodować szkodę, przykładowo poprzez utratę płatnych współprac. W niektórych przypadkach takie zachowanie może również skutkować odpowiedzialnością karną.
Zgoda wizerunkowa – czy jest wymagana?
W Internecie popularnym pozostaje format polegający na przeprowadzaniu krótkich wywiadów czy też zadawania serii pytań przechodniom na ulicy lub w związanych z tematem filmiku miejscach. Wydaje się to mało formalny i zobowiązujący pod względem prawnym typ contentu, jednak nic bardziej mylnego. W przypadku nagrywania takiego formatu, zgodnie z Ustawą o prawach autorskich i prawach pokrewnych[9] „rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej. W braku wyraźnego zastrzeżenia zezwolenie nie jest wymagane, jeżeli osoba ta otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie.” Istnieje więc odstępstwo od konieczności wyraźnego uzyskania zgody, a mianowicie zapłata za zgodę na używanie wizerunku (o komercyjnym wykorzystaniu wizerunku pisaliśmy TU a o tym jak wycenić wizerunek TU).
Dodatkowo, konieczności uzyskania zgody nie wymaga:
- rozpowszechnianie wizerunku osoby powszechnie znanej, jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, w szczególności politycznych, społecznych, zawodowych oraz
- osoby stanowiącej jedynie szczegół całości takiej jak zgromadzenie, krajobraz, publiczna impreza.
Nie istnieje więc konieczność uzyskania zgody od osoby publicznej, która udziela wywiadu na ściance podczas eventu oraz odpowiednio od osób, które przechodziłyby w tle takiego wywiadu.
Przy okazji polecamy inny nasz tekst na styku znaków towarowych i wizerunku, dostępny TU.
Konieczność wpisu działalności do rejestru i wykazu KRRiT - kiedy, kto i jak?
Tworzenie treści w mediach społecznościowych nie zawsze jest, jak może się pozornie wydawać, wolne od formalności i konieczności dokonania odpowiednich zgłoszeń. O ile w wielu przypadkach korzystanie z social mediów będzie przejawem zwykłego z nich korzystania, o tyle czasami zostanie ona zakwalifikowana jako dostarczanie audiowizualnej usługi medialnej na żądanie, a sam twórca jako dostawca VOD. W takim przypadku podlega on wpisowi do wykazu prowadzonego przez Przewodniczącego KRRiT. Twórca powinien zgłosić swoją działalność do wykazu, jeżeli łącznie:
- prowadzi działalność gospodarczą;
- udostępnia materiały wideo publicznie, w formule na żądanie tj. dostępne w czasie i miejscu wybranym przez odbiorcę;
- udostępnia je w sposób uporządkowany, skatalogowany (np. w formie playlisty odtwarzania).
Zgodnie z ustawą o radiofonii i telewizji[10], należy wyróżnić następujące definicje kluczowe definicje dla określenia, czy dany podmiot podlega obowiązkowi wpisu do wykazu:
- dostawca usługi medialnej - osoba fizyczna, osoba prawna lub osobowa spółka handlowa ponosząca odpowiedzialność redakcyjną za wybór treści usługi medialnej i decydująca o sposobie zestawienia tej treści, będąca nadawcą lub podmiotem dostarczającym audiowizualną usługę medialną na żądanie;
- audiowizualna usługa medialna na żądanie - usługa medialna świadczona w ramach prowadzonej w tym zakresie działalności gospodarczej, polegająca na publicznym udostępnianiu audycji audiowizualnych na podstawie katalogu ustalonego przez podmiot dostarczający usługę;
- publiczne udostępnianie audiowizualnej usługi medialnej na żądanie – świadczenie jej w sposób umożliwiający ogółowi użytkowników, w wybranym przez nich momencie i na ich życzenie, odbiór wybranej przez nich audycji z katalogu udostępnionego w ramach takiej usługi.
Zgłoszenie o wpis do wspomnianego wykazu należy złożyć nie później niż na 14 dni przed rozpoczęciem publicznego udostępniania. Zgodnie z art. 47 ustawy o radiofonii i telewizji[11], podmiot dostarczający audiowizualną usługę medialną na żądanie dokonuje tego zgłoszenia z zachowaniem zasad integralności i poufności. Warto dodać, że w przypadku tworzenia treści w Internecie w celach niezarobkowych, wyłącznie rozrywkowych, zgłoszenie o wpis nie jest wymagane. To samo dotyczy sytuacji, w której tworzenie treści ma charakter wyłącznie pomocniczy i uzupełniający wobec podstawowo prowadzonej działalności[12].
Działalność w social mediach wiąże się więc, wbrew pozorom, z dużą ilością aspektów prawnych, które stanowią element nie tylko ochrony swoich praw, ale również obrony w przypadku potencjalnych naruszeń. Prawo ochronne na znak towarowy legitymizuje również obecność danego podmiotu na rynku, uzewnętrzniając wolę profesjonalnego podejścia do prowadzonego biznesu. Dobrym pomysłem jest więc zadbanie o zabezpieczenie swoich praw własności intelektualnej w zakresie działalności internetowej, aby uniknąć konieczności późniejszych trudności w dochodzeniu odpowiedzialności za naruszenia lub kar za niewłaściwe prowadzenie tej działalności.
