-1
archive,category,category-strategia-ip,category-541,theme-stockholm,cookies-not-set,stockholm-core-1.1,woocommerce-no-js,select-child-theme-ver-5.1.8.1573676579,select-theme-ver-5.1.8,ajax_fade,page_not_loaded,menu-animation-underline,popup-menu-fade,wpb-js-composer js-comp-ver-6.0.5,vc_responsive

Czy kryzys związany z przypadającą na 2020 rok pandemią koronawirusa wpłynął na uzyskiwanie praw wyłącznych? Podsumowanie roku 2020 w Raporcie Rocznym Urzędu Patentowego.

Prawa własności przemysłowej powstają z chwilą wydania przez Urząd Patentowy RP (UPRP) stosownej decyzji administracyjnej. Decyzja ta stanowi warunek prawny powstania praw wyłącznych, czyli praw podmiotowych (przysługujących danemu podmiotowi). Prawa te mają charakter bezwzględny (czyli są skuteczne erga omnes) i wyposażają podmiot uprawniony w wyłączność na korzystanie z danego dobra intelektualnego (wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych), co zapewnia czerpanie korzyści materialnych z jego komercyjnej eksploatacji. Zatem samo stworzenie wynalazku czy wzoru nie kreuje wyłącznego prawa podmiotowego w odniesieniu do tego wynalazku czy wzoru, lecz jedynie prawo do zgłoszenia takiego rozwiązania do UPRP. Jak zatem pandemia wpłynęła na przyznawanie praw wyłącznych w Polsce?

UPRP w dniu 23 lipca 2021 r. opublikował Raport Roczny Urzędu Patentowego za rok 2020. Z Raportu wynika między innymi, że na dzień 31 grudnia 2020 r. aż 352 252 praw wyłączonych udzielonych przez UPRP pozostaje w mocy. Zdecydowanie przeważającą ich część stanowią prawa ochronne na znaki towarowe. Obecnie w UPRP zarejestrowanych jest 236 954 znaków towarowych zgłoszonych zarówno w trybie krajowym i jak i w trybie międzynarodowym.

 

Pomimo, iż rok 2020 był trudnym okresem ze względu na panującą pandemię, liczba dokonywanych zgłoszeń utrzymała się na podobnym poziomie co w roku 2019 r. W 2020 roku do UPRP wpłynęło łącznie 35 641 zgłoszeń jest to spadek jedynie o 4% względem 2019 r., w którym licznik zgłoszeń zatrzymał się na liczbie 37 166.

 

Te dane pokazują, jak pomimo panującego kryzysu stabilna i bezpieczna jest inwestycja w tworzenie dobór niematerialnych oraz ochrona tych dóbr przy pomocy uzyskiwania praw wyłącznych.

 

Natomiast, co stanowi pozytywną zmianę, znacząco wzrosła liczba dokonywanych zgłoszeń drogą elektroniczną. W 2020 r. 57,2% zgłoszeń w trybie krajowym zostało dokonanych drogą elektroniczną za pośrednictwem Platformy Usług Elektronicznych Urzędu Patentowego RP co stanowi wzrost o aż 34% względem 2019 r.

 

 

Jednakże w przeciwieństwie do liczby dokonywanych zgłoszeń praw wyłącznych,  w zakresie walidacji patentów europejskich w Polsce (czyli wyznaczania terytorium Polski, na którym ma być chroniony patent europejski) można zauważyć wzrost liczby dokonanych walidacji. Na koniec 2019 roku na terytorium Polski chronionych było 73 638 patentów europejskich, natomiast na koniec 2020 roku na terytorium Polski chronionych było 83 800 patentów europejskich.

W zakresie prowadzonych spraw spornych przez Urząd Patentowy RP nadal ponad połowa wniosków o unieważnienie praw wyłącznych rozpatrywana jest na korzyść wnioskodawcy, czyli UPRP wydaje decyzję o unieważnieniu prawa. Często, ta przeważająca liczba unieważnień praw wyłącznych wynika niestety z braku zaangażowania się uprawnionego w spór.

Pandemia COVID-19 miała również bezpośredni wpływ na uruchomienie przez Komisje Europejską (KE) oraz Urząd Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO) programu wsparcia dla małych i średnich przedsiębiorców (MŚP) w ramach tzw. Funduszu MŚP (SME Fund), będącego częścią szerszego programu COSME. Europejskie firmy z sektora małych i średnich przedsiębiorstw mogą dzięki temu uzyskać dofinansowanie kosztów zgłoszeń znaków towarowych oraz wzorów przemysłowych w wysokości 50%.

 

Jeśli rozważasz dokonanie zgłoszenia swojego znaku towarowego lub wzoru przemysłowego i jesteś MŚP, to spiesz się! Od 1 września do 31 września 2021 r. będzie otwarte ostatnie okno na złożenie wniosku o dofinansowanie. Więcej informacji na temat dofinansowania znajdziesz tu. Z treścią Raportu możesz zapoznać się pod tym linkiem. Jeżeli potrzebujesz pomocy przy dokonaniu zgłoszenia znaku towarowego lub wzoru przemysłowego w URPR skorzystaj z usługi badania i zgłoszenia do UPRP wzoru przemysłowego lub badania i zgłoszenia do UPRP znaku towarowego. Jeżeli chcesz chronić swój znak towarowy albo wzór wspólnotowy w całej UE albo potrzebujesz pomocy przy skorzystaniu z dotacji skontaktuj się z nami.

 

Photo by Romain Tordo on Unsplash

 

 

Więcej informacji dotyczących praw własności intelektualnej, o których warto wiedzieć znajdziesz na naszym blogu.

Udostępnij ten wpis innym, którzy mogą być zainteresowani wykorzystaniem własności intelektualnej, aby nasza wiedza pomogła im w optymalnym zabezpieczeniu i efektywnym zarządzaniu wartościami niematerialnymi i prawnymi: prawami autorskimi, prawami własności przemysłowej (znaki towarowe, wzory użytkowe i przemysłowe, patenty), tajemnicą przedsiębiorstwa, wizerunkiem i wielu innymi. Od lat zajmujemy się tworzeniem i negocjacjami umów, prowadzimy spory sądowe, rejestracje w urzędach patentowych. Doradzamy, prowadzimy audyty własności intelektualnej, zajmujemy się sukcesją marek rodzinnych. Pomagamy pozasądowo rozwiązywać konflikty. Powiedź o nas innym, może potrzebują tej informacji 🙂 

Wpis ten zamieszczony jest jedynie w celu informacyjnym i nie może być traktowany jako porada prawna. Jeśli chcesz uzyskać pomoc prawną w Twojej sprawie, skontaktuj się z nami

Mały znaczek – duże możliwości. Zarejestrowałaś/eś znak towarowy lub oznaczenie geograficzne? Masz roszczenia.

Zwykle niewielki ale widoczny. Umieszczony w miejscu trudnym do ominięcia wzrokiem. Przyciąga, zachęca, uzasadnia większy wydatek za produkt nim oznaczony … znak towarowy bądź oznaczenie geograficzne ma za zadanie wyróżnić produkt na ryku, podkreślić jego wartość, zagwarantować kupującemu odpowiednią jakość.

Pozyskanie praw do znaku czy oznaczenia geograficznego oczywiście wiąże się z kosztami poniesionym na rejestracje w urzędzie patentowym, ale daje bardzo dużo możliwości ochrony przed naruszycielami. Czy wiesz jakie to możliwości i kiedy możesz z nich skorzystać? Jak chronić wartość i jakoś produktu tak wyróżnionego na rynku?

Gdy zarejestrujesz znak w urzędzie patentowym (czyli opłacisz pozytywną decyzję urzędu), uzyskujesz prawo ochronne na ten znak. To prawo zapewnia ci wyłączność używania tego znaku towarowego na całym obszarze Rzeczypospolitej Polskiej (tak stanowi art. 153 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej („pwp”). Możesz (a nawet musisz) używać znaku w sposób zarobkowy lub zawodowy. Jeśli nie używasz znaku narażasz się na utratę prawa do tego znaku przez wygaśnięcie prawa ochronnego – art. 169 i art. 157 pwp). Podobnie możesz stracić oznaczenie geograficzne – art. 192 pwp.

Zawodowy lub zarobkowy sposób używania znaku to po prostu korzystanie ze znaku czy oznaczenia w swojej działalności gospodarczej, a nie prywatnej.  

Używanie znaku towarowego (zgodnie z art. 154 pwp) polega zwłaszcza na:

  1. umieszczaniu tego znaku na towarach jakie zgłoszone były do urzędu patentowego lub na opakowaniach tych towarów;
  2. oferowaniu i wprowadzaniu tych towarów do obrotu;
  3. imporcie lub eksporcie tych towarów oraz składowaniu w celu oferowania i wprowadzania do obrotu, a także oferowaniu lub świadczeniu usług pod tym znakiem;
  4. umieszczaniu znaku na dokumentach związanych z wprowadzaniem towarów do obrotu lub związanych ze świadczeniem usług;
  5. posługiwaniu się znakiem w celu reklamy.

 

Zatem, jako uprawniony z prawa ochronnego na znak towarowy, na który udzielono prawa ochronnego z wcześniejszym pierwszeństwem, możesz zakazać innej osobie bezprawnego używania w obrocie gospodarczym znaku identycznego:

  1. z twoim znakiem towarowym, na który udzielono prawa ochronnego z wcześniejszym pierwszeństwem w odniesieniu do identycznych towarów;
  2. lub podobnego do twojego znaku towarowego, w odniesieniu do towarów identycznych lub podobnych, jeżeli zachodzi ryzyko wprowadzenia odbiorców w błąd, które obejmuje w szczególności ryzyko skojarzenia znaku innej osoby z twoim znakiem towarowym;
  3. lub podobnego do twojego znaku jeśli jest znakiem renomowanym, w odniesieniu do jakichkolwiek towarów, jeżeli używanie znaku przez inną osobę bez uzasadnionej przyczyny przynosi jej nienależną korzyść lub jest szkodliwe dla odróżniającego charakteru lub renomy twojego znaku.

 

Naruszenie prawa ochronnego na znak towarowy może polegać także na używaniu znaku towarowego:

  1. jako nazwy handlowej lub nazwy przedsiębiorstwa albo jako części tych nazw, chyba że pozostaje ono bez wpływu na możliwość odróżnienia towarów w obrocie;
  2. w reklamie stanowiącej czyn nieuczciwej konkurencji zgodnie z 16 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.

 

W tych sytuacjach możesz sięgnąć po roszczenia. Zgodnie z art. 296 pwp możesz żądać od naruszyciela:

  1. zaniechania naruszania,
  2. wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści,
  3. naprawienia wyrządzonej szkody w przypadku zawinionego naruszenia:
  • na zasadach ogólnych albo
  • poprzez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej opłacie licencyjnej albo innego stosownego wynagrodzenia, które w chwili ich dochodzenia byłyby należne tytułem udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie ze znaku towarowego.

Dodatkowo na twój wniosek sąd może orzec:

  1. o będących własnością naruszającego bezprawnie wytworzonych lub oznaczonych wytworach oraz środkach i materiałach, które zostały użyte do ich wytworzenia lub oznaczenia, w szczególności sąd może orzec o ich:
  2. wycofaniu z obrotu,
  3. przyznaniu uprawnionemu na poczet zasądzonej na jego rzecz sumy pieniężnej albo
  4. zniszczeniu
  5. podaniu do publicznej wiadomości części albo całości orzeczenia lub informacji o orzeczeniu, w sposób i w zakresie określonym przez sąd.

 

Na wniosek naruszyciela (nie twój) sąd może nakazać naruszycielowi, w przypadku gdy naruszenie jest niezawinione, zapłatę stosownej sumy pieniężnej na rzecz uprawnionego, jeżeli zaniechanie naruszania lub orzeczenie, o którym mowa w pkt 1 powyżej, byłyby dla osoby naruszającej niewspółmiernie dotkliwe, a zapłata stosownej sumy pieniężnej należycie uwzględnia interesy uprawnionego.

 

Wszystkie wskazane roszczenia są roszczeniami majątkowymi. Roszczenia majątkowe dzielą się na roszczenia o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym. Podział ten ma praktyczne znaczenie ponieważ różne są opłaty sądowe od roszczeń majątkowych i niemajątkowych dochodzonych przed sądem.

Roszczeniami niepieniężnymi są:

  1. roszczenie o zaniechanie naruszania (art. 296 ust. 1 pwp),
  2. żądanie podania do publicznej wiadomości całości lub części orzeczenia lub informacji o orzeczeniu (art. 287 ust. 2 pwp).
  3. żądanie orzeczenia o będących własnością naruszającego, bezprawnie wytworzonych wytworach, środkach i materiałach (art. 286 pwp).

Roszczeniami pieniężnymi są:

  1. roszczenie o wydanie bezpodstawnie uzyskanych korzyści (art. 296 ust. 1 pwp),
  2. roszczenie odszkodowawcze (art. 296 ust. 1 pwp),
  3. roszczenie o zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej (w określonych wypadkach –  art. 287 ust. 3 pwp).

 

o czym trzeba pamiętać, gdy zdecydujesz się pójść do sądu

Aby doszło do naruszenia muszą wystąpić łącznie wskazane poniżej elementy:

  1. bezprawność;
  2. identyczność lub podobieństwo oznaczeń;
  3. niebezpieczeństwo wprowadzenia w błąd.

Przy ocenie niebezpieczeństwa wprowadzenia w błąd należy dokonywać z punktu widzenia modelu przeciętnego konsumenta, którym jest osobą dobrze (właściwie) poinformowaną, wystarczająco uważną i racjonalną. Należy pamiętać, że poziom uwagi przeciętnego konsumenta może się różnić w zależności od rodzaju towarów i usług. W przypadku dóbr powszechnie i często nabywanych poziom ten bez wątpienia będzie niższy niż w odniesieniu do dóbr z branż specjalistycznych, nabywanych rzadko, często o znacznej wartości[1].

W przypadku powoływania się przez ciebie, jako uprawnionego, na prawo do znaku renomowanego konieczne jest wykazanie, czy dane oznaczenie jest renomowanym znakiem towarowym. Renoma znaku utożsamiana jest nie z jakością towarów czy usług oznaczonych danym oznaczeniem, ale z jego sławą i stopniem znajomości. Pojęcie renomy zakłada pewien stopień znajomości we właściwym kręgu odbiorców. Właściwym kręgiem jest krąg odbiorców, zainteresowany danym znakiem towarowym, czyli w zależności od sprzedawanych towarów lub usług, bądź to ogół odbiorców, bądź węższy ich krąg, przykładowo dane środowisko zawodowe. Renoma znaku towarowego powinna być wypracowana na terytorium tego państwa członkowskiego, w którym dochodzi do naruszenia znaku towarowego[2]. Podobieństwo między znakiem renomowanym a przeciwstawionym mu oznaczeniem nie wymaga takiego stopnia, by wprowadzało w błąd co do pochodzenia. Wystarczy, by było na tyle duże, aby wywoływało u danego kręgu odbiorców przekonanie, że pomiędzy znakami występuje pewien związek[3].

W razie oznaczenia towarów znakiem towarowym podrobionym, sąd orzekając, zgodnie z art. 286 pwp, o dalszym rozporządzeniu tymi towarami, może tylko w wyjątkowych przypadkach uznać za wystarczające do dopuszczenia towarów do obrotu usunięcie znaku z towarów.

 

zakazanie czynności przygotowawczych

W przypadku gdy istnieje ryzyko, że opakowania, etykiety, metki, zabezpieczenia, elementy lub urządzenia służące weryfikacji autentyczności lub wszelkie inne środki, na których umieszczony jest znak towarowy, mogłyby być używane w odniesieniu do towarów, a takie użycie stanowiłoby naruszenie prawa możesz żądać zaniechania:

  1. umieszczania oznaczenia identycznego z twoim znakiem towarowym lub do niego podobnego na opakowaniach, etykietach, metkach, zabezpieczeniach lub elementach lub urządzeniach służących weryfikacji autentyczności lub wszelkich innych środkach, na których ten znak może być umieszczony;
  2. oferowania, wprowadzania do obrotu, importu lub eksportu lub składowania w celu oferowania lub wprowadzania do obrotu, opakowań, etykiet, metek, zabezpieczeń, elementów lub urządzeń służących weryfikacji autentyczności lub wszelkich innych środków, na których ten znak jest umieszczony.

 

reprodukcja znaku towarowego w słowniku lub encyklopedii

W sytuacji, gdy reprodukcja znaku towarowego w słowniku, encyklopedii lub podobnym zbiorze informacji w formie drukowanej lub elektronicznej stwarza wrażenie, że stanowi on nazwę rodzajową towaru, możesz złożyć wydawcy żądanie aby reprodukcji znaku towarowego bezzwłocznie, a w przypadku zbiorów w formie drukowanej – najpóźniej w następnym wydaniu publikacji, towarzyszyło wskazanie, że jest to zarejestrowany znak towarowy. Wydawca zobowiązany jest spełnić takie żądanie.

 

zakazanie wprowadzania towarów bez dopuszczenia ich do swobodnego obrotu

Bez uszczerbku dla praw nabytych przez osoby trzecie przed datą zgłoszenia lub datą uprzedniego pierwszeństwa twojego znaku towarowego, uprawnionemu lub osobie, której ustawa na to zezwala, przysługuje prawo zakazania osobom trzecim wprowadzenia towarów, w ramach działalności gospodarczej, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, bez dopuszczenia ich do swobodnego obrotu, w przypadku gdy towary te lub ich opakowania pochodzą z państw trzecich i są opatrzone, bez zezwolenia uprawnionego, znakiem towarowym, który jest identyczny ze znakiem towarowym zarejestrowanym w odniesieniu do tych towarów lub którego nie można odróżnić pod względem jego istotnych cech od tego znaku towarowego.

Uprawnienie to wygasa, jeżeli w postępowaniu służącym ustaleniu, czy prawo do zarejestrowanego znaku towarowego zostało naruszone, wszczętym zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 608/2013 z dnia 12 czerwca 2013 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej przez organy celne oraz uchylającym rozporządzenie Rady (WE) nr 1383/2003 (Dz. Urz. UE L 181 z 29.06.2013, str. 15), zgłaszający lub posiadacz towarów udowodni, że uprawnionemu z prawa ochronnego na znak towarowy nie przysługuje prawo zakazania wprowadzenia towarów do obrotu w państwie końcowego przeznaczenia.

Natomiast uprawnienie to nie przysługuje, jeżeli identyczność lub podobieństwo znaków towarowych, odnoszących się do leków, wynika wyłącznie z identyczności lub podobieństwa do międzynarodowej niezastrzeżonej nazwy aktywnego składnika leków (INN).

 

ochrona właściciela później zarejestrowanego znaku

W postępowaniu w sprawie naruszenia prawa ochronnego na znak towarowy nie możesz zakazać używania później zarejestrowanego znaku towarowego krajowego lub Unii Europejskiej, gdy:

  1. ten późniejszy znak towarowy nie mógłby zostać unieważniony na podstawie art. 165 ust. 1 i 3 lub art. 166 ust. 3 pwp (przesłanki unieważnienia znaku krajowego);
  2. ten późniejszy znak towarowy nie mógłby zostać unieważniony zgodnie z 60 ust. 1, 3 lub 4 oraz art. 61 ust. 2 lub art. 64 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1001 z dnia 14 czerwca 2017 r. w sprawie znaku towarowego Unii Europejskiej (przesłanki unieważnienia znaku Unii Europejskiej).

W przypadku gdy nie przysługuje ci prawo zakazania używania późniejszego znaku towarowego ze względów wskazanych powyżej, uprawnionemu do późniejszego znaku towarowego (nie tobie) nie przysługuje, w ramach postępowania w sprawie naruszenia prawa ochronnego na ten znak, prawo zakazania używania wcześniejszego znaku towarowego, nawet jeśli nie można już się powoływać na prawo do wcześniejszego znaku towarowego przeciwko późniejszemu znakowi towarowemu.

 

naruszyciel w dobrej wierze

Roszczenia z tytułu naruszenia prawa ochronnego na znak towarowy, jeżeli sprawca działał w dobrej wierze, mogą być dochodzone za okres rozpoczynający się po dniu, w którym Urząd Patentowy RP dokonał ogłoszenia o zgłoszeniu znaku towarowego, a w przypadku wcześniejszego powiadomienia osoby naruszającej prawo o dokonanym zgłoszeniu – od daty powiadomienia.

 

przedawnienie roszczeń

Roszczenia z tytułu naruszenia ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat. Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym uprawniony dowiedział się o naruszeniu swego prawa i o osobie, która naruszyła jego prawa, oddzielnie co do każdego naruszenia. Jednakże w każdym przypadku roszczenie przedawnia się z upływem 5 lat od dnia, w którym nastąpiło naruszenie.

Wobec kontrowersji związany z powyższą regulacją i rozbieżności związanych ze sposobem liczenia terminów przedawnienia kluczowe znaczenie w tej sprawie ma uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2021 r.[4] wskazująca, iż jeżeli naruszenie prawa ochronnego na znak towarowy ma charakter powtarzalny i trwa w chwili zgłoszenia roszczenia, to 5-letni termin przedawnienia biegnie od każdego dnia, w którym nastąpiło naruszenie. Taka interpretacja przepisu zdecydowania umacnia pozycję uprawnionego i daje mu realną ochronę jego praw. Szczegółowe motywy powyższego rozstrzygnięcia zostaną opisane w kolejnym wpisie, po wydaniu uzasadnienia przez Sąd Najwyższy do wskazanej uchwały.

Co ważne, bieg przedawnienia ulega zawieszeniu w okresie między złożeniem zgłoszenia do Urzędu Patentowego RP a udzieleniem prawa. Jest to konsekwencja tego, iż dopiero po udzieleniu prawa przez Urząd Patentowy RP możliwe jest dochodzenie roszczeń z tytułu naruszenia.

 

uprawniony do znaku powszechnienie znanego 

Jeżeli jesteś uprawnionym do znaku towarowego powszechnie znanego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej możesz żądać zaprzestania używania znaku identycznego lub podobnego do twojego oznaczenia w odniesieniu do towarów identycznych lub podobnych, gdy używanie takie może wprowadzać odbiorców w błąd co do pochodzenia towaru. Wyjątkiem jest sytuacja, w której przez okres 5 kolejnych lat używania zarejestrowanego znaku towarowego, jako uprawniony do znaku towarowego powszechnie znanego, byłeś świadomym jego używania przez inne osoby i nie sprzeciwiałeś się temu.

 

roszczenia przysługujące w razie naruszenia prawa z rejestracji oznaczenia geograficznego

Do roszczeń z tytuł naruszenia prawa z rejestracji oznaczenia geograficznego stosuje się wskazane powyżej zasady dotyczące znaków towarowych z tą różnicą, że z roszczeniami może wystąpić także każdy, kto jest ujawniony w rejestrze jako uprawniony do używania danego oznaczenia geograficznego (legitymacja czynna do wystąpienia z roszczeniem).

Osoba uprawniona do używania danego oznaczenia geograficznego, to osoba której towary spełniają warunki korzystania z oznaczenia geograficznego. Warunkiem uzyskania wpisu do rejestru prowadzonego przez Urząd Patentowy RP jest przedłożenie przez wnioskodawcę pisemnego oświadczenia uprawnionego z tytułu prawa z rejestracji, poświadczającego spełnienie przez towary wnioskodawcy warunków korzystania z oznaczenia geograficznego, albo orzeczenie sądu.

 

legitymacja: czynna – czyli kto może wystąpić z roszczeniem o naruszenie prawa wyłącznego, bierna – przeciwko komu

Z roszczeniem z tytułu naruszenia prawa wyłącznego może wystąpić przeciwko naruszycielowi (legitymacja czynna):

  1. uprawniony z prawa wyłącznego – w przypadku, gdy prawo przysługuje jednej osobie;
  2. współuprawniony z prawa wyłącznego – w przypadku, gdy prawo wyłączne przysługuje kliku podmiotom – może bez zgody pozostałych uprawnionych dochodzić roszczeń z powodu naruszenia;
  3. licencjobiorca niewyłączny – może wystąpić z powództwem o naruszenie prawa ochronnego na znak towarowy wyłącznie za zgodą uprawnionego z tego prawa, chyba że w umowie licencyjnej strony postanowią inaczej;
  4. licencjobiorca wyłączny – może wystąpić z powództwem o naruszenie prawa ochronnego na znak towarowy wyłącznie za zgodą uprawnionego z tego prawa, chyba że w umowie licencyjnej strony postanowią inaczej, jednakże uprawniony z prawa ochronnego na znak towarowy, pomimo wezwania, nie wystąpi w stosownym terminie z powództwem o naruszenie prawa ochronnego na znak towarowy;
  5. zastawnik – w przypadku ustanowienia zastawu na prawie;
  6. użytkownik – w przypadku ustanowienia użytkowania na prawie.

Ponadto, licencjobiorca w celu uzyskania odszkodowania za poniesioną szkodę może wstąpić do sprawy o naruszenie prawa ochronnego na znak towarowy wszczętej przez uprawnionego z tego prawa.

Legitymację bierną ma:

  1. podmiot naruszający prawo ochronne na znak towarowy;
  2. pośrednik, o którym mowa w art. 296 ust. 3 pwp – czyli osoba, która tylko wprowadza do obrotu oznaczone już znakiem towarowym towary, jeżeli nie pochodzą one od uprawnionego albo osoby, która miała jego zezwolenie na używanie znaku towarowego, jak również przeciwko osobie, z usług której korzystano przy naruszeniu prawa ochronnego na znak towarowy; Powyższa regulacja nie ma zastosowania do usługodawców usługi mere conduit, cachingu i hostingu, których odpowiedzialność jest wyłączona na podstawie art. 12-15 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną.
  3. licencjobiorca lub sublicencjobiorca, który narusza postanowienia umowy licencyjnej, odnoszące się do:
  • okresu i terenu jej obowiązywania,
  • postaci znaku będącego przedmiotem licencji, a także
  • wskazania towarów, dla których znak może być używany, oraz ich jakości albo

      zawarł umowę sublicencji pomimo braku upoważnienia do jej zawarcia albo z naruszeniem takiego upoważnienia.

 

Zarejestruj swój znak. Nie odkładaj tej czynności na później, aby konkurencja nie ubiegła cię. Sprawdź czy twoje oznaczenie może być zarejestrowane i zgłoś znak do Urzędu Patentowego aby wyposażyć się w roszczenia.

Gdy przysługują ci roszczenia, a potrzebujesz wsparcia lub podpowiedzi jak i kiedy skutecznie posłużyć się tym roszczeniem, zapraszamy do kontaktu.

 

[1] wyrok SA w Warszawie z 19.06.2018 r., VII AGa 316/18, LEX nr 2629012.
[2] wyrok SA w Warszawie z 18.01.2019 r., VII AGa 484/18, LEX nr 2668750.
[3] tak wyrok TS z 18.06.2009 r., C-487/07, L’Oreal SA; podobnie wyrok TS z 23.10.2003 r., C-408/01, Adidas-Salomon i Adidas Benelux.
[4] sygn. III CzP 30/20.

 

Photo by Laura Chouette on Unsplash

Więcej informacji dotyczących praw własności intelektualnej, o których warto wiedzieć znajdziesz na naszym blogu.

Udostępnij ten wpis innym, którzy mogą być zainteresowani wykorzystaniem własności intelektualnej, aby nasza wiedza pomogła im w optymalnym zabezpieczeniu i efektywnym zarządzaniu wartościami niematerialnymi i prawnymi: prawami autorskimi, prawami własności przemysłowej (znaki towarowe, wzory użytkowe i przemysłowe, patenty), tajemnicą przedsiębiorstwa, wizerunkiem i wielu innymi. Od lat zajmujemy się tworzeniem i negocjacjami umów, prowadzimy spory sądowe, rejestracje w urzędach patentowych. Doradzamy, prowadzimy audyty własności intelektualnej, zajmujemy się sukcesją marek rodzinnych. Pomagamy pozasądowo rozwiązywać konflikty. Powiedź o nas innym, może potrzebują tej informacji 🙂 

Wpis ten zamieszczony jest jedynie w celu informacyjnym i nie może być traktowany jako porada prawna. Jeśli chcesz uzyskać pomoc prawną w Twojej sprawie, skontaktuj się z nami

Strategia ochrony i zarządzania własnością intelektualną – bardziej snajper czy strach na wróble?

Każde majątkowe prawo własności intelektualnej (prawo IP od Intellectual Property) jest prawem trwającym określony czas. Najdłużej trwa prawo majątkowe autorskie, wygasa dopiero po 70 latach od śmierci autora czy ostatniego współautora, 50 lat w przypadku artystycznych wykonań. Patenty są udzielane na 20-letnie okresy, wzory użytkowe na 10 lat a wzory przemysłowe na maksymalnie 25 lat, jeśli co pięć lat przedłużana jest ich ochrona. W pewnym sensie prawo ochronne na znak towarowy jest wyjątkiem od tej zasady, bo co prawda trwa 10 lat, ale po tym okresie może być przedłużane na kolejne 10-letnie okresy bez limitu, w sumie bezterminowo.

Czasami prawo IP przyznane decyzją administracyjną (wydaną przez któryś z urzędów patentowych) może ustać przed upływem okresu na jaki zostało udzielone. Zdarza się, że prawo traci się na skutek unieważnienia bądź stwierdzenia jego wygaśnięcia na wniosek składany przez konkurenta. Bywa, że dla utrzymania prawa trzeba wejść w koalicję: udzielić licencji, przenieść prawo czy ograniczyć je. Często należy podjąć działania ofensywne. Słowem: warto mieć strategię utrzymania i obrony przed utratą praw IP zanim upłynie cały okres czerpania z nich korzyści.

Własność intelektualna to „bogactwo”. To zbiór dóbr niematerialnych, chronionych prawami wyłącznymi. Wyłączność tych praw oznacza, że przysługują danemu podmiotowi, skuteczne erga omnes (czyli wobec wszystkich). Wyłącznie uprawniony do danego dobra może z niego korzystać i zezwalać innym osobom na korzystanie z tego dobra (np. z wynalazku, znaku towarowego, utworu czy artystycznego wykonania a także z komercyjnie wykorzystywanego wizerunku)[1]. Obowiązek osób trzecich względem podmiotu uprawnionego sprowadza się w zasadzie do niewkraczania w sferę jego uprawnień, np. nienaruszania patentu poprzez produkcję rozwiązania identycznego z wynalazkiem chronionym za pośrednictwem patentu[2] czy nieoznaczania znakiem towarowych, choćby podobnym własnych, podobnych produktów. W stosunku do wszystkich tych praw obowiązuje zasada terytorialności, co oznacza, że nie istnieje automatyczna globalna ochrona praw IP na całym świecie. Prawa te są skuteczne jedynie na określonym terytorium  danego kraju – np. w Polsce, czy też danego regionu – np. w Unii Europejskiej – w zależności od systemu ochrony wybranego przez uprawnionego.  

 

Powstanie praw IP…

Ważne, żeby podjąć odpowiednie działania już od początku. Podstawowy podział ze względu na sposób powstawania praw własności intelektualnej to podział na:

  • prawa własności przemysłowej, które powstają na skutek procedur zgłoszeniowych w urzędach patentowych, w ramach jednej z trzech procedur zgłoszeniowych – krajowej przez Urząd Patentowy RP, regionalnej (europejskiej) przez EUIPO (Urząd Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej) i EPO (Europejski Urząd Patentowy) oraz  międzynarodowej za pośrednictwem WIPO (Światowa Organizacja Własności Intelektualnej), w ten sposób powstają prawa chroniące wynalazki, wzory przemysłowe i znaki towarowe; prawa na inne dobra IP takie jak: wzory użytkowe, oznaczenia geograficzne, topografie układów scalonych są udzielane przez Urząd Patentowy RP; prawa te są udzielane na rzecz podmiotu ubiegającego się o ochronę; wszelkie urzędy ds. własności intelektualnej pobierają opłaty za dokonanie zgłoszenia i pierwszy okres ochrony, jak i następnie za przedłużenie ochrony praw wyłącznych
  • prawo autorskie i prawa pokrewne, bazy danych, know – how, nie wymagają decyzji administracyjnej, do ich powstania nie są wymagane żadne postępowania zgłoszeniowe czy rejestracyjne w urzędach, a co za tym idzie powstanie na rzecz twórcy nie jest związane z ponoszeniem żadnych opłat związanych z procedurą zgłoszeniową czy rejestracyjną
  • domeny internetowe to prawo korzystania z określonego adresu internetowego, uzyskiwane po poniesieniu kosztu rejestracji domeny, utrzymywane pod warunkiem ponoszenia kosztów przedłużenia domeny oraz, w przypadku chęci skorzystania z prawa opcji, zapewnienia sobie pierwszeństwa do rejestracji domeny obecnie zajętej, po jej zwolnieniu przez obecnego abonenta.

 

warto uświadomić sobie, że niezabezpieczenie dóbr IP to …

Wydaje się, że dzisiaj trudno jest wyobrazić sobie przedsiębiorcę, który nie posługuje się logotypem, nie ma strony www czy nie korzysta z kreacji reklamowej albo z twórczej pracy swoich pracowników. Jednak na pewno częste są przypadki, w których przedsiębiorca nie uświadamia sobie potencjału posiadanego “bogactwa” intelektualnego i skutków braku ochrony praw IP

  • Gdy nie chronisz wynalazku patentem bądź wzoru użytkowego prawem ochronnym  
    • nie masz możliwości ograniczenia działalności bezpośrednich konkurentów na rynku, zwłaszcza w zapobieżeniu wdrażania tożsamych rozwiązań technicznych, po prostu nie masz roszczeń, które możesz wykorzystać, nie masz monopolu na rozwiązanie na danym rynku;
    • nie możesz korzystać z ulg podatkowych – interesująca jest preferencyjna stawka 5% zamiast 19% dla dochodów związanych z wynalazkiem, tak jak ulga B+R dająca możliwość odliczenia 100% kosztów kwalifikowanych;
    • pozostajesz  „w tyle” względem konkurencji – brak wykazania patentu dla rozwiązania technicznego, to zmniejszenie szans na pozyskanie inwestorów, a także zmniejszenie szans wejścia na nowe rynki i nawiązywania nowych współpracy;
    • mniejsza jest możliwość generowania dodatkowych zysków z licencji lub sprzedaży praw wyłącznych;
    • brak uregulowanej podstawy prawnej do korzystania z wynalazku oznacza brak dowodu, z którego wynikałoby, kiedy i jaki wynalazek został opracowany oraz kto jest jego właścicielem, szczególnie istotne, gdy na przestrzeni lat dochodzi do przekształceń i zmian korporacyjnych.

 

  • Gdy nie masz prawa ochronnego na znak towarowy
    • nie posiadasz narzędzi, które uniemożliwiają, a co najmniej utrudniają, żerowanie na rozpoznawalności twojego oznaczenia, podszycia się przez konkurenta, co w konsekwencji może doprowadzić do utraty zaufania przez klientów i spadku wartości twojej marki;
    • trudniej budować silną i rozpoznawalną markę na rynku; 
    • nie masz pewności, że w przyszłości firma nie utraci marki, w którą inwestowała i która zapewnia jej rozpoznawalność na rynku;
    • znacznie utrudnione jest, a w pewnych przypadkach uniemożliwione,  budowy sieci franczyzowej;
    • wydatki poczynione na marketing nie procentują w zakresie wzrostu wartości aktywa firmy jakim jest prawo wyłączne na znak towarowy;
    • nie posiadasz kluczowego aktywa znacznie zwiększającego wartość firmy przy jej sprzedaży;
    • nie możesz zmniejszyć podatku dochodowego o koszty poniesione na rejestrację i utrzymanie prawa ochronnego na znak towarowy (koszt uzyskania przychodu) i nie masz możliwości amortyzacji znaku towarowego, korzystania z optymalizacji podatkowych.

 

  • Jeśli nie posiadasz prawa z rejestracji wzoru przemysłowego
    • masz znacznie utrudnioną możliwość ochrony towarów i opakowań przed kopiowaniem w przypadku, gdy twoja firma zajmuje się produkcją nie opartą o technologie a w znacznej mierze o design;
    • słabsza jest ochrona wyglądu produktu, który często może być głównym czynnikiem jego zakupu przez klienta.

 

  • Gdy nie pozyskujesz majątkowych praw autorskich poprzez licencje bądź umowy potwierdzające nabycie praw do projektów graficznych, tekstów wykorzystywanych na stronach internetowych, w reklamach, a także programów komputerowych
    • najczęściej naruszasz prawa autorskie twórców, korzystasz z utworów w sposób nieuprawniony, a co za tym idzie narażasz się na odpowiedzialność cywilną oraz karną;
    • nie masz możliwości wprowadzenia zmian do utworów; 
    • nie masz roszczeń, którymi możesz chronić twórczość. 

 

  • Gdy nie chronisz prawidłowo know – how
    • ze względu na brak zawierania odpowiednich umów o zachowaniu poufności z kontrahentami, już na etapie negocjacji potencjalnej współpracy możesz ułatwić ich wykorzystanie przez kontrahenta albo doprowadzić do sprzedania tych informacji konkurencji;
    • z powodu niewdrożenia odpowiednich procedur i regulaminów dotyczących postępowania z obiegiem informacji szczególnie istotnych dla firmy, a także braku ich identyfikacji, możesz nawet nieświadomie ujawnić je konkurentom rynkowy
    • nie masz możliwości ochrony informacji, procedur, pomysłów, których nie chronią przepisy prawa własności przemysłowej, ani ustawy o prawach autorskich.

 

koalicje i transakcje, do których potrzebne są umowy 

Wszystkie prawa majątkowe IP mogą być przedmiotem obrotu: czyli mogą być przenoszone na inne podmioty, mogą być obciążane a także licencjonowane. Czasami zawierane są szczególne porozumienia, których celem jest komercjalizacja czy specyficzne umowy badawczo-rozwojowe. Być może podmiot uprawniony zdecyduje się oddać swoje dobro do korzystania zawierając umowę licencyjną bądź przenosząc swoje prawo na rzecz innego podmiotu, wówczas należy pamiętać o kilku zasadach:

 

  • umowa przeniesienia autorskich praw majątkowych oraz prawa do uzyskania patentu na wynalazek, prawa ochronnego na wzór użytkowy oraz prawa z rejestracji wzoru przemysłowego ma skutek ten, że na jej podstawie twórca przenosi swoje prawo do korzystania z utworu na inną osobę – nabywcę prawa autorskiego albo prawo do uzyskania prawa wyłącznego w urzędzie patentowym:
    • musi być sporządzona w formie pisemnej; bez zachowania formy pisemnej umowa jest nieważna;
    • powinna zawierać bardzo dokładne określenie dobra intelektualnego, do którego prawa są przenoszone, w przypadku praw autorskich pola eksploatacji oraz postanowienie, iż łącznie z przejściem praw majątkowych na nabywcę przechodzi własność nośnika, na którym utwór utrwalono;
    • co do zasady powinna być odpłatna.

(więcej informacji o błędach popełnianych przy przenoszeniu autorskich praw jest tu) 

 

  • umowa licencyjna nie przenosi praw majątkowych na kontrahenta, daje mu jedynie prawo do korzystania z dobra intelektualnego: utworu na określonym polu eksploatacji albo z danego rozwiązania technicznego lub wytworu w określonym zakresie, ograniczając to korzystanie np. terminem na jaki jest zawarta oraz zakresem terytorialnym:
    • jeśli uprawnienia z licencji mają być przenoszone na inne osoby, to na przeniesienie swoich uprawnień z licencji (na tzw. sublicencjobiorcę), licencjobiorca potrzebuje zgody licencjodawcy; zgoda ta może być już wyrażona w umowie;
    • w przypadku, gdy licencji udzielono na czas nieoznaczony, autor może ją wypowiedzieć z zachowaniem terminów ustalonych w umowie, a jeśli terminów nie ustalono, to z zachowaniem rocznego okresu wypowiedzenia ze skutkiem, na koniec roku kalendarzowego;
    • licencje mogą być udzielone jednemu podmiotowi czy osobie (licencje wyłączne) lub nieograniczonej liczbie podmiotów czy osób (licencje niewyłączne), ustawa o prawach własności przemysłowej wyróżnia więcej typów licencji, w tym licencję przymusową. 

 

Najczęściej umowa powinna być zawierana w formie pisemnej (taki wymóg obowiązuje w przypadku zawierania wszelkich umów licencyjnych dotyczących praw własności przemysłowej oraz umów licencyjnych wyłącznych dotyczących utworów chronionych prawem autorskim i przeniesienia praw majątkowych). Umowę należy opatrzyć datą i podpisami stron (w przypadku braku tych elementów, stronom będzie trudno udowodnić, czy umowa w ogóle została zawarta i kiedy doszło do jej zawarcia). Jeśli strony nie ustaliły innego terminu w treści umowy, zwykle w dacie podpisania umowy dochodzi do przeniesienia praw lub udzielenia licencji; data umowy wskazuje często początek terminu na jaki np. udzielono licencji.

W przypadku przeniesienia praw majątkowych dochodzi do skutku rozporządzającego, w przypadku umowy licencyjnej – mamy do czynienia wyłącznie ze zobowiązaniem. Umowy rozporządzające powodują wyzbycie się prawa po stronie uprawnionego i nabycie tego prawa po stronie nabywcy. Umowy licencyjne kreują zobowiązania po obu stronach, przy czym istotą jest zobowiązanie do korzystania z utworu w sposób zgodny z warunkami licencji a z drugiej strony zobowiązanie na „tolerowanie” korzystania z dobra na warunkach ustalonych w umowie.

 

ofensywa …

Prawa własności intelektualnej zapewnią uprawnionemu podmiotowi monopol na korzystanie z określonego dobra prawnego. Aby jednak utrzymać ten monopol, należy nie tylko dbać o regularne uiszczanie opłat w przypadku praw własności przemysłowej, ale też reagować na naruszenia praw. Co ważne, podmiot uprawniony nie musi wykazywać nieuczciwości działania naruszyciela czy też jego złej wiary lub winy. Jeżeli np. ma wynalazek chroniony patentem, a inny podmiot stosuje identyczne rozwiązanie objęte ochroną patentową, to bez znaczenia jest czy ten inny podmiot działał w dobrej czy złej wierze. Nie ma także znaczenia dla ochrony patentu fakt czy stosujący identyczne rozwiązanie wiedział o istnieniu patentu, czy też nie. Owszem, może to mieć znaczenie dla zakresu roszczeń przysługujących uprawnionemu z patentu, a konkretnie możliwości dochodzenia odszkodowania. Zgodnie z art. 287 pwp[3] uprawniony może żądać od naruszającego patent zaniechania naruszania, wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści, a w razie zawinionego naruszenia również naprawienia wyrządzonej szkody, czyli odszkodowania. Takie same roszczenia przysługują w przypadku naruszenia wzoru użytkowego czy wzoru przemysłowego a także, na mocy art. 296 pwp, w przypadku naruszenia praw do znaku towarowego. Na podobnych zasadach skonstruowana jest ochrona autorskich praw majątkowych do utworu bądź przedmiotów praw pokrewnych (np. artystycznych wykonań), zgodnie z art. 79 i art. 101 prawa autorskiego[4] czy baz danych[5].

 

i defensywa …

W szczególnych sytuacjach, może dojść do ustania praw wyłącznych, tzn. unieważnienia bądź wygaśnięcia. Bywa, że uprawniony do patentu, znaku towarowego, wzoru użytkowego lub przemysłowego musi bronić swojego prawa. W zasadzie każdy może złożyć wniosek o unieważnienie prawa wyłącznego, czyli patentu, prawa ochronnego czy prawa z rejestracji. Przesłanką złożenia wniosku np. o unieważnienie patentu czy prawa ochronnego znaku towarowego nie jest w obecnym stanie prawnym interes prawny (od 15.04.2016 r. brak tego wymogu odnośnie znaków, a od 16.10.2019 r. odnośnie patentu). Oznacza to, że wniosek taki może złożyć każdy, kto uważa, że patent czy znak nie spełniał bezwzględnych przesłanek rejestracyjnych w dniu zgłoszenia, czyli warunków jakie trzeba spełnić, aby uzyskać patent czy inne prawo własności przemysłowej. W przypadku znaków towarowych, zarzut naruszenia względnych przesłanek rejestracyjnych (czyli tych, które mają znaczenie pomiędzy konkretnymi podmiotami) może być podniesiony wyłącznie przez osobę uprawnioną albo upoważnioną do znaku wcześniejszego. W przypadku patentu, w razie zgłoszenia wynalazku albo uzyskania na wynalazek patentu przez osobę nieuprawnioną, uprawniony może żądać umorzenia postępowania, unieważnienia patentu, udzielenia jemu patentu albo przeniesienia na niego już udzielonego patentu.

 

warto, więc mieć pomysł na zarządzanie i ochronę, czyli strategię:

O tym, jaki los spotka dane prawo wyłączne przed końcem trwania tego prawa, w dużej mierze decyduje to, jaką strategię przyjmie podmiot dysponujący danym prawem. Strategia wpływa na to, jakie środki ochrony i wobec kogo zostaną podjęte. O sądowych sposobach egzekwowania praw własności intelektualnej pisaliśmy, w tym miejscu warto jedynie tytułem podsumowania przypomnieć, że od lipca 2020 r. obowiązują nowe procedury dające uprawnionym bardzo szerokie możliwości.

Poza dochodzeniem roszczeń przed sądem czy czynnościami podejmowanymi przed urzędami patentowymi, strategia ochrony i zarządzania własnością intelektualną może przyjmować różne formy. Dla ich przedstawienia pomocne mogą być modele ochrony patentowej wyróżnione w projekcie InnoSupport: Supporting Innovation in SME’s, Leonardo da Vinci pilot Project[6]. Co istotne, w zasadzie z drobnymi modyfikacjami, można je zastosować do wszystkich praw wyłącznych, nie tylko do patentów.

 

strategia „ad hoc”

Ta strategia nie wymaga dużych nakładów, patent uzyskiwany jest najczęściej przy okazji ochrony innowacji, w ramach któregoś z programów wspierania innowacji. Istnieje wiele możliwości wyszukiwania takich programów, nie wymagają szczególnego przygotowania, a koszty udziału w tych programach są stosunkowo niskie, więc patent uzyskuje się niejako “przy okazji”.

 

strategia „Snajpera”

Strategia ta oparta jest na kilku patentach obejmujących podstawową technologię. Nie zakłada się podejmowania wysiłków na rzecz ochrony możliwych modyfikacji lub ulepszeń istniejących rozwiązań. Z tego względu, ta strategia jest ryzykowna, gdy podstawowe patenty zostaną uznane w całości lub częściowo za nieważne, a brak jest dodatkowych patentów obejmujących ulepszenia lub modyfikacje oryginalnej technologii. Brak modyfikacji, oznacza brak regularnego sprawdzania tego co dzieje się u konkurencji. W konsekwencji może dojść do sytuacji, gdy oryginalne patenty i technologia, które ją chronią, mogą stać się przestarzałe.

 

strategia „Blokowania”

Strategie takie stosuje się w sytuacji, gdy podmiot nie zamierza korzystać z patentów, ale stosuje je jako realną alternatywę przeciwko swoim konkurentom. Na zasadzie prior tempore potior iure, czyli łac. ‘pierwszy w czasie, lepszy w prawie’, korzystając z pierwszeństwa zmonopolizowania danego rozwiązania na rynku.

 

strategia „Shotgun”

Podmiot dąży do posiadania jak największej liczby patentów w konkretnym obszarze technologii, co ma stworzyć wrażenie, że obszar technologii jest tak bardzo zabezpieczony patentami, że jest prawie niemożliwe dla konkurencji, żeby opatentować cokolwiek w danym obszarze lub żeby uniknąć naruszenia jednego lub wielu obowiązujących patentów konkurenta. Ten sposób realizacji celów może być kosztowny i niemożliwy do realizacji dla małych i średnich przedsiębiorstw, które nie dysponują znaczącymi środkami na rozwój i badania czy koszty zgłoszenia

 

strategia “Pokrywania rynku”

W tej strategii, wysiłki są skierowane na przekształcenie obszaru w tzw. dżungle lub pole minowe patentów, np. poprzez zabezpieczanie każdego kroku w procesie produkcyjnym nowymi patentami. Ta strategia jest także bardzo kosztowna i zwykle jest stosowana w przypadkach nowo powstających technologii, kiedy stopień ryzyka jest wysoki, bo nie wiadomo czy kierunki rozwoju i badań przyniosą w przyszłości korzyści  lub gdy niepewna jest wartość ekonomiczna objęta zakresem patentu. Strategia ta pozwala na dalszy rozwój danego rozwiązania w dowolnym kierunku zgodnie z trendami rozwoju rynku.

 

strategia „Płotu”

Charakterystyczne dla tej strategii jest zgłaszanie patentów nie tylko dotyczących podstawowych technologii posiadanych przez dany podmiot, ale również dotyczących narastających udoskonaleń (postępu w rozwoju technologii bazowej). Wszystko po to, aby stworzyć pewnego rodzaju “płot” ilościowy przeciwko konkurencji. To także bardzo droga strategia ponieważ wymaga zwykle złożenia licznych wniosków patentowych. Na tyle licznych, aby patentując ulepszenia technologii konkurencji, ograniczyć przyszłą eksploatację tych ulepszeń przez konkurentów.  

 

strategia „Otaczanie”

Wiodący patent, szczególnie ważny dla danego przedsiębiorstwa, może być ograniczony lub otoczony innymi patentami, które są mniej ważne, ale wspólnie blokują skuteczne użycie komercyjne patentu centralnego, nawet po jego wygaśnięciu. To skutecznie pozwala na znaczne wydłużenie czasu osiągania efektów z ochrony, nawet wówczas gdy najważniejsze rozwiązania już nie jest chronione. W rezultacie rzeczywista ochrona patentowa może być dłuższa niż teoretycznie możliwa do uzyskania (przypomnijmy patenty chronią rozwiązanie przez 20 lat). 

 

strategia „Prestiżu”

Podstawą tej strategii jest założenie, iż prestiż i przywództwo mogą pomóc w działalności i stanowić siłę napędową strategii rozwoju. Zwłaszcza jednostki akademickie i badawcze znane są z aktywności w składaniu wniosków patentowych, po to, aby uzyskać uznanie w ich pracy badawczej, niekoniecznie zaś po to, aby miało miejsce wdrożenie patentu. Podobnie małe przedsiębiorstwa, zapewniają ochronę patentową, po to, aby wywrzeć wrażenie na potencjalnych inwestorach i wypromować oryginalność ich technologii, ale działaniom tym nie towarzyszy wdrażanie technologii.

 

strategia „Stracha na wróble”

Właściciel patentu może nie mieć zamiaru dochodzić swoich praw, ale zamiast tego czuwa, aby konkurencja „trzymała się z daleka” od obszaru, który jest chroniony. Strategia ta jest częściej spotykana w branżach, w których składanie patentów na duża skalę i częste spory patentowe rzadko mają miejsce. Wynika to z faktu, że wyspecjalizowane przedsiębiorstwa będą zawsze bardziej zainteresowane koncentrowaniem działalności na bazie danego patentu, niż mniej wyspecjalizowane przedsiębiorstwa. Te ostanie nie chcą tracić środków i często nie mają możliwości inwestowania w kosztowne i długotrwałe procedury patentowe.

 

W zależności od celów planowanych do osiągnięcia w wyniku zastosowania strategii aktywnej może przybierać ona różne formy. Tym samym przyjęcie odpowiedniej strategii ochrony i zarządzania prawami IP, tak jak w przypadku strategii ochrony patentowej, może zapewnić dodatkowe przewagi na konkurencją. Tak z objęcia innowacyjnych rozwiązań ochroną patentową, jak i z działań pozwalających na wyróżnienie się na rynku. Warto nie tylko pozyskiwać prawa IP a dobrze jest mieć pomysł na to czy posłużą one do odstraszania czy atakowania celnym paragrafem. 

 

[1] Praw własności przemysłowej dostępne na https://uprp.gov.pl/pl/slownik-terminow?nazwa=Prawo-wy%C5%82%C4%85czne
[2] A. Michalak  w Prawo własności przemysłowej. Komentarz. red. Michalak 2016 wyd. 1 / Wydawnictwo C.H.Beck Warszawa 2016
[3] Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 324).
[4] Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U.2021.1062 t.j. z dnia 2021.06.14)
[5] Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 386).
[6] The Surrey Institute of Art and Design University College & e-Novate Consultancy Ltd  str. 168-169 https://www.yumpu.com/en/document/read/9560102/innosupport-supporting-innovation-in-smes

 

Photo by Piotr Wilk on Unsplash

 

Więcej informacji dotyczących praw własności intelektualnej, o których warto wiedzieć znajdziesz na naszym blogu.

Udostępnij ten wpis innym, którzy mogą być zainteresowani wykorzystaniem własności intelektualnej, aby nasza wiedza pomogła im w optymalnym zabezpieczeniu i efektywnym zarządzaniu wartościami niematerialnymi i prawnymi: prawami autorskimi, prawami własności przemysłowej (znaki towarowe, wzory użytkowe i przemysłowe, patenty), tajemnicą przedsiębiorstwa, wizerunkiem i wielu innymi. Od lat zajmujemy się tworzeniem i negocjacjami umów, prowadzimy spory sądowe, rejestracje w urzędach patentowych. Doradzamy, prowadzimy audyty własności intelektualnej, zajmujemy się sukcesją marek rodzinnych. Pomagamy pozasądowo rozwiązywać konflikty. Powiedź o nas innym, może potrzebują tej informacji 🙂 

Wpis ten zamieszczony jest jedynie w celu informacyjnym i nie może być traktowany jako porada prawna. Jeśli chcesz uzyskać pomoc prawną w Twojej sprawie, skontaktuj się z nami

Nowość, innowacyjność i działalność B+R jako kryteria programów NCBR i PARP

Jeśli szukasz dla swojej działalności związanej z własnością intelektualną odpowiedniego modelu finansowania, zapewne prędzej bądź później trafisz na ofertę konkursów, przedsięwzięć lub funduszy inwestycyjnych dostępnych dzięki obecności Polski w Unii Europejskiej. Programami tymi zajmuje się wiele instytucji, oferując szerokie spektrum możliwości skierowanych do różnych grup podmiotów i zróżnicowanych pod względem celów. W większości programów realizowanych zarówno przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (NCBR) jak i Polską Agencję Rozwoju i Przedsiębiorczości (PARP) wspólne pozostają 3 kryteria: innowacyjność, nowość i prowadzenie działalności badawczo-rozwojowej.

Photo by Jens Johnsson on Unsplash

Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (NCBR) jest rządową agencją wykonawczą i kluczowym ośrodkiem wspierania i tworzenia innowacyjnych rozwiązań technologicznych i społecznych, kreującym ekosystem wiedzy i informacji na ich temat. W unijnej perspektywie finansowej 2014-2020 NCBR pełni funkcję Instytucji Pośredniczącej dla Programów Operacyjnych: Inteligentny Rozwój oraz Wiedza Edukacja Rozwój. Działalność NCBR finansowana jest ze środków Skarbu Państwa oraz funduszy Unii Europejskiej. Projekty współfinansowane ze środków unijnych muszą mieścić się w ramach Krajowych Inteligentnych Specjalizacji (KIS), czyli wskazanych przez polski rząd obszarach zwiększających innowacyjność naszej gospodarki.

Polska Agencja Rozwoju i Przedsiębiorczości (PARP) realizuje programy rozwoju gospodarki, wspierające działalność innowacyjną i badawczą małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP), rozwój regionalny, wzrost eksportu, rozwój zasobów ludzkich oraz wykorzystywanie nowych technologii w działalności gospodarczej. PARP jest zaangażowana w realizację krajowych i międzynarodowych przedsięwzięć, finansowanych ze środków funduszy strukturalnych, budżetu państwa oraz programów wieloletnich Komisji Europejskiej. PARP realizuje szereg projektów finansowanych z środków budżetu państwa oraz funduszy unijnych.

Jednymi z często pojawiających się wymogów dla programów realizowanych zarówno przez NCBR jak i PARP są:

  1. innowacyjność
  2. nowość
  3. prowadzenie działalności badawczo – rozwojowej.

 

[innowacyjność]

Charakterystyka działalności innowacyjnej została opisana w Podręczniku Oslo wydanym przez Organizację Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (eng. Organisation for Economic Co-operation and Development – OECD).

Uprzednio innowacyjności dzielona była na:

  1. innowacyjność produktowa – czyli nowość rezultatów projektu rozumianą jako znaczącą zmianę, wyrażaną wskaźnikami jakościowymi i ilościowymi. Wskaźniki te powinny odróżniać ten produkt od produktów o podobnej funkcji podstawowej występujących na rynku.
  2. Innowacyjność procesowa – czyli nowość rezultatów projektu rozumianą jako wprowadzenie w przedsiębiorstwie znaczącej zmiany w zakresie technologii, urządzeń lub oprogramowania, wyrażonej wskaźnikami jakościowymi i ilościowymi.

Zgodnie z aktualną wersją Podręcznika Oslo z 2018 r. wskazano, że w porównaniu z poprzednim wydaniem Podręcznika z 2005 r. główną zmianą w definicji innowacji biznesowej w Podręczniku było ograniczenie złożoności poprzedniej definicji czterech typów innowacji zawierającej ich listę (innowacje produktowe, procesowe, organizacyjne i marketingowe) i sprowadzenie jej do dwóch głównych rodzajów innowacji: innowacji produktowej i innowacji w procesie biznesowym. W zmienionej definicji ograniczono również niejednoznaczność wymogu istnienia „znaczącej” zmiany poprzez porównanie zarówno nowych, jak i ulepszonych innowacji z dotychczasowymi produktami lub procesami biznesowymi przedsiębiorstwa. Podstawowe definicje innowacji produktowej i innowacji w procesie biznesowym przedstawiają się następująco:

  • Innowacja produktowa to nowy lub ulepszony wyrób lub usługa, które różnią się znacząco od dotychczasowych wyrobów lub usług przedsiębiorstwa i które zostały wprowadzone na rynek
  • Innowacja w procesie biznesowym to nowy lub ulepszony proces biznesowy dla jednej lub wielu funkcji biznesowych, który różni się znacząco od dotychczasowych procesów biznesowych przedsiębiorstwa i który został wprowadzony do użytku przez przedsiębiorstwo.

Zarówno pierwsza, jak i druga edycja Podręcznika ograniczały pojęcie innowacji do nowych lub znacząco udoskonalonych produktów i procesów „technologicznych”. Odzwierciedlało to koncentrację na technicznym rozwoju nowych produktów i nowych technik produkcji oraz ich dyfuzji wśród innych przedsiębiorstw. W czwartej, aktualnej edycji Podręcznika postanowiono również wprowadzić ogólną definicję innowacji, czyli nowego lub ulepszonego produktu lub procesu (lub ich połączenia), które różni się znacząco od poprzednich produktów lub procesów danej jednostki i który został udostępniony potencjalnym użytkownikom (produkt) lub wprowadzony do użytku przez jednostkę (proces).

Innowacje w procesach biznesowych dotyczą sześciu różnych funkcji przedsiębiorstwa, określonych w literaturze z zakresu zarządzania przedsiębiorstwem. Dwie funkcje odnoszą się do podstawowej działalności przedsiębiorstwa, czyli wytwarzania i dostarczania produktów na sprzedaż, natomiast pozostałe funkcje dotyczą działalności wspomagającej. Taksonomia funkcji biznesowych zaproponowana w najnowszej wersji Podręcznika odwzorowuje zaproponowane w poprzednim wydaniu kategorie innowacji produktowych, procesowych, organizacyjnych i marketingowych.

Działalność innowacyjna obejmuje wszelkie działania rozwojowe, finansowe i komercyjne podejmowane przez przedsiębiorstwo, mające na celu doprowadzenie do powstania innowacji dla przedsiębiorstwa.

Ocena innowacji wskazuje na cztery wymiary innowacji, które mogą stać się źródłem zaleceń w sferze pomiaru:

  1. wiedza,
  2. walor nowości,
  3. wdrożenie,
  4. tworzenie wartości.

Wymóg wdrożenia odróżnia innowację od innych pojęć, takich jak wynalazek, ponieważ innowacja musi zostać wdrożona, tzn. oddana do użytku lub udostępniona do użytkowania innym podmiotom. Termin „innowacja” może oznaczać zarówno działanie, jak i wynik działania.

Aby odpowiednio zweryfikować, czy dany produkt albo proces stanowi innowację należy zweryfikować czy spełnia wskazane kryteria.

Ad 1 – wiedza

Innowacje wynikają z działań opartych na wiedzy, które polegają na praktycznym zastosowaniu istniejących lub nowo tworzonych informacji i wiedzy. Wiedza odnosi się do rozumienia informacji oraz zdolności do wykorzystywania informacji do różnych celów.

Działalność badawcza i rozwojowa (B+R), opisana szczegółowo w wydanym przez OECD Podręczniku Frascati (OECD, 2015a) to jeden z wielu rodzajów działalności mogących tworzyć innowacje lub służyć do uzyskania wiedzy użytecznej dla innowacji.

Wiedza może zostać wykorzystana do opracowywania nowych pomysłów, modeli, metod lub prototypów, które mogą stanowić podstawę innowacji. Mogą one być pozyskiwane z zewnątrz lub rozwijane w ramach danej organizacji.

Ad 2 – walor nowości

Aspekt nowości danej innowacji jest związany z jej potencjalnymi zastosowaniami, określonymi na podstawie cech produktu lub procesu w porównaniu z rozwiązaniami alternatywnymi, a także na podstawie wcześniejszych doświadczeń dostawcy i przewidywanych użytkowników.

Niektóre cechy można mierzyć obiektywnie, jak np. efektywność energetyczną, prędkość, wytrzymałość materiału, współczynnik awaryjności czy inne cechy fizyczne, natomiast cechy subiektywne, takie jak zadowolenie użytkownika, użyteczność, elastyczność, zdolność do reagowania na zmieniające się warunki mogą być trudne w pomiarach.  Także walor nowości może okazać się trudny do ustalenia w przypadku cech subiektywnych.

Wymogiem minimalnym jest to, aby innowacje zawierały co najmniej takie cechy, które nie były wcześniej udostępnione użytkownikom przez daną organizację. Cechy te mogą, lecz nie muszą być nowe w skali gospodarki, społeczeństwa lub konkretnego rynku. Innowacja może opierać się na produktach i procesach, które były już wcześniej stosowane w innych kontekstach, na przykład na innych rynkach geograficznych lub produktowych.

Dlatego właśnie że wymóg w postaci nowości w skali krajowej a aspekt nowości składający się na jedną z cech innowacji różnią się należy przyjąć, że nowość o danym zakresie terytorialnym jest pojęciem szerszym niż nowość w zakresie innowacji. Ze względu na to, że nowość w skali terytorialnej oraz stan techniki są pojęciami znanymi na gruncie ustawy prawo własności przemysłowej należy jej definiować zgodnie z przyjętymi tam zasadami. Natomiast nowość w zakresie innowacji jest pojęciem węższym.

Jak wskazano w Podręczniku dla spełnienia cechy nowości przy ocenie innowacyjności wystarczające jest aby nowość ta dotyczyła danego przedsiębiorstwa. Oznacza to, że sam fakt, że dany przedsiębiorca nie wykorzystywał wcześniej określonej technologii w swoim przedsiębiorstwie oznacza, że kryterium nowości na potrzeby oceny innowacyjności tej technologii zostało spełnione.

Ad 3 – wdrożenie

Aby nowy pomysł, model, metoda lub prototyp mogły zostać uznane za innowację, muszą one zostać wdrożone. Wdrożenie wymaga od organizacji systematycznych wysiłków na rzecz zapewnienia dostępności innowacji dla potencjalnych użytkowników – zarówno w odniesieniu do własnych procesów i procedur danej organizacji, jak i zewnętrznych użytkowników jej produktów. Wymóg wdrożenia jest cechą charakteryzującą innowacje, która odróżnia je od wynalazków, prototypów, nowych idei itp.

Wymogiem minimalnym jest to, aby innowacje zawierały co najmniej takie cechy, które nie były wcześniej udostępnione użytkownikom przez daną organizację. Cechy te mogą, lecz nie muszą być nowe w  skali gospodarki, społeczeństwa lub konkretnego rynku. Innowacja może opierać się na produktach i procesach, które były już wcześniej stosowane w innych kontekstach, na przykład na innych rynkach geograficznych lub produktowych. W tym przypadku innowacja stanowi przykład dyfuzji. Dyfuzja innowacji może być źródłem znacznej wartości gospodarczej. Innowacje definiowane są w taki sposób, że obejmują one procesy dyfuzji.

Ad 4 – tworzenie wartości

Zamiar dążenia do tworzenia wartości (lub jej zachowania) przez podmioty odpowiedzialne za działalność innowacyjną. Wartość jest zatem dorozumianym celem innowacji, lecz nie można zagwarantować jej wystąpienia ex ante, ponieważ efekty innowacji są niepewne i niejednorodne.

Możliwość zrealizowania wartości wynikającej z innowacji jest niepewna i może zostać w pełni oceniona dopiero pewien czas po jej wdrożeniu. Wartość innowacji może również zmieniać się z biegiem czasu, zapewniając różnym zainteresowanym stronom różne korzyści. Do śledzenia efektów innowacji po upływie stosownego czasu można wykorzystać wskaźniki uzupełniające i strategie analityczne. Znaczenie mierników efektów innowacji zależy od zamierzonego wykorzystania danych na temat innowacji.

Podsumowując, minimalny wymóg dotyczący innowacji polega na tym, że produkt lub proces biznesowy musi posiadać jedną lub więcej cech, które są znacząco różne od cech zawartych w produktach lub procesach biznesowych dotychczas oferowanych lub wykorzystywanych przez przedsiębiorstwo. Cechy te muszą być istotne dla przedsiębiorstwa lub dla użytkowników zewnętrznych. Na przykład przedsiębiorstwo może oczekiwać, że nowe lub ulepszone cechy produktu (lub procesu biznesowego) zwiększą użyteczność dla użytkowników lub wzmocnią jego własną pozycję konkurencyjną na rynku. Innowacja może również być wynikiem szeregu drobnych ulepszeń dokonanych w okresie objętym obserwacją pod warunkiem, że suma tych drobnych ulepszeń powoduje znaczącą różnicę w produkcie końcowym lub procesie biznesowym.

Jak wskazują autorzy Podręcznika zmiany nie będące innowacjami to:

  1. rutynowe zmiany lub aktualizacje nie stanowią same w sobie innowacji produktowej, dotyczy to aktualizacji oprogramowania, które polegają wyłącznie na wykryciu i usunięciu błędów kodu, oraz sezonowych zmian w modzie odzieżowej;
  2. proste zastąpienie lub powiększenie kapitału nie stanowi innowacji, dotyczy to zakupu identycznych modeli zainstalowanych urządzeń lub niewielkich rozszerzeń i aktualizacji istniejącego sprzętu lub oprogramowania – nowe wyposażenie lub rozszerzenia muszą być nowe dla przedsiębiorstwa i wiązać się ze znaczną poprawą specyfikacji;
  3. wprowadzenie produktów, które wiąże się jedynie z niewielkimi zmianami estetycznymi, takimi jak zmiana koloru lub niewielka zmiana kształtu, nie spełnia wymogu „znaczącej różnicy” i w związku z tym nie stanowi innowacji produktowej;
  4. przedsiębiorstwa wykonujące produkcję na zamówienie (custom production) wytwarzają pojedyncze i często złożone wyroby lub usługi przeznaczone do sprzedaży na rynku (np. gry komputerowe, filmy) lub realizowane na zlecenie klienta (np. budynki, zakłady produkcyjne, systemy logistyczne, maszyny, raporty konsultingowe) – o ile jednorazowo wytworzony element nie wykazuje istotnych cech różniących go od produktów, które przedsiębiorstwo wytworzyło wcześniej, nie jest to innowacja produktowa, nie jest to także innowacja w procesie biznesowym, chyba że opracowanie takiego jednorazowego elementu wymagało od przedsiębiorstwa rozwinięcia i wykorzystania znacząco odmiennych lub zwiększonych.

Wyróżnia się 8 szeroko rozumianych rodzajów działalności, które mogą być podejmowane przez przedsiębiorstwa w ramach dążenia do innowacji:

  1. działalność badawcza i rozwojowa (B+R),
  2. działalność inżynieryjna, projektowa i inna działalność twórcza,
  3. działalność marketingowa i budowanie wartości marki,
  4. działalność związana z własnością intelektualną,
  5. działalność związana ze szkoleniem pracowników,
  6. działalność związana z rozwojem oprogramowania i bazami danych,
  7. działalność związana z nabywaniem lub dzierżawą rzeczowych aktywów trwałych,
  8. działalność w zakresie zarządzania innowacjami.

 

[nowość]

Nowość może być wymagana w zakresie danego kraju, regionu albo w skali światowej.

Aby zdefiniować czym jest cecha nowości należy odnieść się do definicji zawartej w art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 324) (dalej: „pwp”).

Wynalazek uważa się za nowy, jeżeli nie jest on częścią stanu techniki. Przez stan techniki rozumie się wszystko to, co przed datą, według, której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania patentu, zostało udostępnione do wiadomości powszechnej w formie pisemnego lub ustnego opisu, przez stosowanie, wystawienie lub ujawnienie w inny sposób. Za stanowiące część stanu techniki uważa się również informacje zawarte w zgłoszeniach wynalazków lub wzorów użytkowych, korzystających z wcześniejszego pierwszeństwa, nieudostępnione do wiadomości powszechnej, pod warunkiem ich ogłoszenia w sposób określony w ustawie.

Jednym ze sposobów weryfikacji kryterium nowości jest wykonanie badania i przygotowania raportu ze stanu techniki obejmującego zbieżne rozwiązania techniczne zawierającego badanie baz dokumentów patentowych, dostępnej literatury, w tym czasopism branżowych oraz materiałów z konferencji naukowych, a także publikacji naukowych według określonej tematyki i przedmiotu rozwiązania technicznego.  

Jak zostało wskazane w art. 25 ust. 2 pwp, przez stan techniki rozumie się to, co zostało udostępnione do wiadomości powszechnej i udostępnienie to nie może nastąpić w takim zakresie, aby dla znawcy danej dziedziny ujawnione zostały dostateczne dane do stosowania wynalazku.

Ujawnienie wynalazku następuje wtedy, gdy z wynalazkiem mógł (choć niekoniecznie musiał) zapoznać się nieoznaczony krąg osób[1] oznacza to, że podanie wynalazku do wiadomości oznaczonego (zamkniętego) kręgu osób, zwłaszcza związanych obowiązkiem zachowania tajemnicy służbowej, nie jest uważane za udostępnienie wynalazku publiczności. Do podania wynalazku do wiadomości powszechnej dochodzi dopiero wtedy, gdy rozwiązanie było dostępne dla nieograniczonego z góry kręgu osób, które mogły się z tym rozwiązaniem zapoznać poprzez własne obserwacje pozwalające na przyswojenie sobie reguł technicznego działania będącego przedmiotem wynalazku. Dlatego też ograniczenie tego kręgu osób do członków komisji ekspertów, pracowników placówki badawczej czy przedsiębiorstwa produkcyjnego, nie spełnia omawianej przesłanki – nawet przy uwzględnieniu możliwości przekazania przez nich wiadomości innym osobom. Stąd podany w przepisie przykład jawnego stosowania jako udostępnienia powszechnego oznacza jawność nie w stosunku do pracowników jednostki stosującej, lecz prowadzenie procesu produkcyjnego w sposób umożliwiający zapoznanie się z istotą rozwiązania również innej dowolnej osobie[2].

Z tego względu dla postawienia zarzutu braku nowości konieczne jest w zasadzie przeciwstawienie zgłoszeniu konkretnego rozwiązania o identycznych w istocie cechach. Nie wystarczy wykazać, że istotne elementy rozwiązania technicznego (wynalazku) są znane kilku odrębnym rozwiązaniom zaliczanym do stanu techniki. Zarzut braku nowości rozwiązania wymaga udowodnienia, iż badany wynalazek jest tożsamy z rozwiązaniem wcześniej zgłoszonym do ochrony, na który udzielono patentu. Dla skuteczności zarzutu braku nowości nie wystarcza podobieństwo później zgłoszonego rozwiązania do badanego wynalazku z wcześniejszym pierwszeństwem, zwłaszcza w sytuacji, gdyby wykazano, że doszło do uzyskania nieoczywistego efektu wynalazku w świetle wcześniejszego stanu techniki. Rozwiązanie jest patentowalnym wynalazkiem, o ile w obszarze technicznym jest przynajmniej jeden nowy nieoczywisty element[3].

Brak nowości może być też rozumiany (w sposób dorozumiany) w tym sensie, że wykonanie pouczenia ze stanu techniki mogłoby w sposób nieuchronny prowadzić do rezultatu wchodzącego w zakres ochrony rozpatrywanego wynalazku. Gdy znane są np. substraty i znany jest sposób postępowania, to wytworzony wytwór można uznać za znany. Takie postępowanie oznacza, że dla znawcy dany wynalazek wynika w sposób oczywisty ze stanu techniki, czyli nie musiał on podjąć żadnych działań o charakterze twórczym, aby dojść do danego rozwiązania[4].

 

[działalność B+R]

Działalność badawczo – rozwojowa jest szeroko scharakteryzowana w kolejnym wydawany przez Organizację Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (eng. Organisation for Economic Co-operation and Development – OECD) podręczniku – Podręczniku Frascati. Podręcznik Frascati jest uznanym światowym standardem gromadzenia i publikowania porównywalnych w skali międzynarodowej statystyk dotyczących zasobów finansowych i ludzkich przeznaczanych na działalność badawczą i rozwojową (B+R). Definicje zawarte w Podręczniku Frascati zostały przyjęte i dostosowane przez wiele państw i służą obecnie jako wspólny język do dyskusji w różnych sferach, w tym w dziedzinach związanych z polityką naukowo-techniczną, polityką rozwoju gospodarczego oraz polityką fiskalną, podatkową i regulacyjną, a ponadto są wykorzystywane do tworzenia wytycznych dotyczących m.in. statystyk z zakresu rachunkowości finansowej, inwestycji i handlu.

Działalność B+R obejmuje pracę twórczą podejmowaną w sposób metodyczny w celu zwiększenia zasobów wiedzy – w tym wiedzy o rodzaju ludzkim, kulturze i społeczeństwie – oraz w celu tworzenia nowych zastosowań dla istniejącej wiedzy.

Działalność B+R, która może mieć na celu osiągnięcie celów szczegółowych lub ogólnych, definiuje zbiór wspólnych cech, nawet jeśli jest ona podejmowana przez różne podmioty. Aby dana działalność mogła zostać uznana za działalność B+R, musi ona spełniać pięć podstawowych kryteriów. Działalność taka musi być:

  1. nowatorska – ukierunkowana na nowe odkrycia,
  2. twórcza – opierająca się na oryginalnych, nieoczywistych koncepcjach i hipotezach
  3. nieprzewidywalna – niepewna co do ostatecznego wyniku
  4. metodyczna – prowadzona w sposób zaplanowany z określonym budżetem
  5. możliwa do przeniesienia lub odtworzenia.

Termin „działalność badawcza i rozwojowa” (B+R) obejmuje trzy rodzaje działalności B+R: badania podstawowe, badania stosowane i prace rozwojowe.

Badania podstawowe to prace eksperymentalne lub teoretyczne podejmowane przede wszystkim w celu zdobycia nowej wiedzy o podstawach zjawisk i obserwowalnych faktów, bez nastawienia na konkretne zastosowanie lub wykorzystanie.

Badania stosowane to oryginalne badania podejmowane w celu zdobycia nowej wiedzy. Są one jednak ukierunkowane przede wszystkim na konkretny, praktyczny cel. Do badań stosowanych zaliczamy badania przemysłowe.

Prace rozwojowe to prace podejmowane w sposób metodyczny, oparte na wiedzy zdobytej w wyniku działalności badawczej i rozwojowej i doświadczeń praktycznych oraz wytwarzające dodatkową wiedzę, ukierunkowaną na wytworzenie nowych produktów lub procesów bądź na udoskonalenie istniejących produktów lub procesów. Do prac rozwojowych zaliczamy eksperymentalne prace rozwojowe.

 

NCBR wspiera projekty B+R obejmujące:

  • eksperymentalne prace rozwojowe
  • badania przemysłowe

Eksperymentalne prace rozwojowe – zdobywanie, łączenie, kształtowanie i wykorzystywanie dostępnej aktualnie wiedzy i umiejętności z dziedziny nauki, technologii i biznesu oraz innej stosownej wiedzy i umiejętności w celu opracowywania nowych lub ulepszonych produktów, procesów lub usług. Mogą one także obejmować na przykład czynności mające na celu pojęciowe definiowanie, planowanie oraz dokumentowanie nowych produktów, procesów i usług.

Eksperymentalne prace rozwojowe mogą obejmować opracowanie prototypów, demonstracje, opracowanie projektów pilotażowych, testowanie i walidację nowych lub ulepszonych produktów, procesów lub usług w otoczeniu stanowiącym model warunków rzeczywistego funkcjonowania, których głównym celem jest dalsze udoskonalenie techniczne produktów, procesów lub usług, których ostateczny kształt zasadniczo nie jest jeszcze określony. Mogą obejmować opracowanie prototypów i projektów pilotażowych, które można wykorzystać do celów komercyjnych, w przypadku gdy prototyp lub projekt pilotażowy z konieczności jest produktem końcowym do wykorzystania do celów komercyjnych, a jego produkcja jest zbyt kosztowna, aby służył on jedynie do demonstracji i walidacji.

Eksperymentalne prace rozwojowe nie obejmują rutynowych i okresowych zmian wprowadzanych do istniejących produktów, linii produkcyjnych, procesów wytwórczych, usług oraz innych operacji w toku, nawet jeśli takie zmiany mają charakter ulepszeń.

 

Badania przemysłowe – badania planowane lub badania krytyczne mające na celu zdobycie nowej wiedzy oraz umiejętności celem opracowania nowych produktów, procesów lub usług, lub też wprowadzenia znaczących ulepszeń do istniejących produktów, procesów lub usług. Uwzględniają one tworzenie elementów składowych systemów złożonych i mogą obejmować budowę prototypów w środowisku laboratoryjnym lub środowisku interfejsu symulującego istniejące systemy, a także linii pilotażowych, kiedy są one konieczne do badań przemysłowych, a zwłaszcza uzyskania dowodu w przypadku technologii generycznych.

 

[działalność B+R a innowacje]

Innowacje dotyczą wprowadzenia nowych lub znacząco ulepszonych produktów na rynek lub znajdowanie lepszych sposobów (dzięki nowym lub znacząco ulepszonym procesom i metodom) wprowadzania produktów na rynek. Działalność B+R może, ale nie musi być elementem działalności innowacyjnej, ale jest jednym z wielu typów działań innowacyjnych. Działania te obejmują również nabywanie istniejącej wiedzy, maszyn, sprzętu i innych dóbr inwestycyjnych, szkolenia, marketing, projektowanie i rozwój oprogramowania. Te działania innowacyjne mogą być prowadzone we własnym zakresie lub zlecane na zewnątrz.

 

[przesłanka nowości w rozumieniu pwp, a nowość jako element innowacyjności oraz nowatorskość jako element działalności B+R]

Oczekiwanym celem projektu B+R jest nowa wiedza, ale musi być ona dostosowana do różnych kontekstów. Inna nowa wiedza oczekiwana jest po badania przeprowadzonych przez uczelnie czy instytutu badawcze a inna w sektorze przedsiębiorców.

Ponieważ działalność B+R polega na formalnym tworzeniu wiedzy, w tym wiedzy zawartej w produktach i procesach, pomiar koncentruje się na nowej wiedzy, a nie na nowych lub znacząco ulepszonych produktach lub procesach wynikających z zastosowania wiedzy.

Natomiast pod kątem nowości w rozumieniu innowacyjności wystarczające jest aby nowość ta dotyczyła danego przedsiębiorstwa. Oznacza to, że sam fakt, że przedsiębiorca nie wykorzystywał wcześniej danej technologii w swoim przedsiębiorstwie spełnia już kryterium nowości na potrzeby oceny innowacyjności tej technologii.

W przypadku samoistnej cechy nowości w skali danego terytorium konieczne jest ustalenie że na danym obszarze tego typu technologia nie została już opracowana i wykorzystywana ani w żaden sposób ujawniona publicznie, ani co najważniejsze nie była wcześniej przedmiotem zgłoszenia w celu uzyskania patentu czy prawa ochronnego. Co ważne, omówiona cecha nowości będzie dotyczyła jedynie rozwiązań technicznych.

 

Jeśli prowadzisz działalność B+R, inżynieryjną, projektową i inną działalność twórczą, jeśli zajmujesz się działalnością marketingową bądź budowaniem wartości marki albo rozwojem oprogramowania i bazami danych – zagadnienia własności intelektualnej są przedmiotem Twojego zainteresowania. Podobnie w naszym przypadku. Znamy się na prawie własności intelektualnej. Dzięki ścisłej specjalizacji możemy sprawnie i skutecznie doradzić jak zabezpieczyć, za pomocą narzędzi prawnych, wartości niematerialne tworzone teraz i w przeszłości tak, aby w przyszłości korzystanie z nich pozwalało osiągnąć Twoje osobiste i biznesowe cele. Zapraszamy do rozmowy o innowacyjności, nowości i prowadzeniu działalności badawczo-rozwojowej, a także innych równie ciekawych wyzwaniach własności intelektualnej.

 

[1] Tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20.12.2011 r., II GSK 1283/10, LEX nr 1134642.
[2] wyrok SN z 24.10.1984 r., IV PRN 5/84, WUP 1985/4, s. 212.
[3] wyrok WSA w Warszawie z 30.03.2009 r., VI SA/Wa 1837/08, LEX nr 1061908.
[4] Poradnik wynalazcy, red. A. Pyrża, Warszawa 2017, s. 129.

 

 

Photo by Jens Johnsson on Unsplash

Więcej informacji dotyczących praw własności intelektualnej, o których warto wiedzieć znajdziesz na naszym blogu.

Udostępnij ten wpis innym, którzy mogą być zainteresowani wykorzystaniem własności intelektualnej, aby nasza wiedza pomogła im w optymalnym zabezpieczeniu i efektywnym zarządzaniu wartościami niematerialnymi i prawnymi: prawami autorskimi, prawami własności przemysłowej (znaki towarowe, wzory użytkowe i przemysłowe, patenty), tajemnicą przedsiębiorstwa, wizerunkiem i wielu innymi. Od lat zajmujemy się tworzeniem i negocjacjami umów, prowadzimy spory sądowe, rejestracje w urzędach patentowych. Doradzamy, prowadzimy audyty własności intelektualnej, zajmujemy się sukcesją marek rodzinnych. Pomagamy pozasądowo rozwiązywać konflikty. Powiedź o nas innym, może potrzebują tej informacji 🙂 

Sposób na to, aby zwiększyć czas lub zakres ochrony patentowej – dodatkowe prawo ochronne a patent dodatkowy

Dodatkowy patent czy dodatkowe prawo ochronne? Dodatkowy patent to możliwość uzyskania patentu na ulepszenie lub uzupełnienie wynalazku, które musi posiadać cechy wynalazku, ale nie może być stosowane samoistnie, tzn. bez wynalazku głównego. Dodatkowe prawo ochronne to możliwość przedłużenia ochrony z patentu na produkt leczniczy lub produkt ochrony roślin. Dlaczego powstają dodatkowe prawa wyłączne?

dodatkowe prawo ochronne

Dodatkowe prawo ochronne (“DPO” lub “SPC” od Supplementary Protection Certificate), czyli możliwość przedłużenia ochrony z patentu na produkt leczniczy lub produkt ochrony roślin, wprowadzone zostało do polskiego porządku prawnego wraz z przystąpieniem Polski do UE. Jest regulowane przez Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 469/2009 z dnia 6 maja 2009 r. dotyczące dodatkowego świadectwa ochronnego dla produktów leczniczych (wersja ujednolicona) (Dz. U. UE. L. z 2009 r. Nr 152, str. 1 z późn. zm.) (“Rozporządzenie nr 469/2009“) oraz w art. 751 – 7510 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 324) (“pwp“).

 

W przepisach tych pojawią się pojęcia związane z DPO:

  • produkt oznacza aktywny składnik lub mieszaninę aktywnych składników produktu leczniczego
  • produkt leczniczy oznacza każdą substancję lub mieszaninę substancji przeznaczonych do zapobiegania chorobom lub leczenia chorób występujących u ludzi lub zwierząt i każdą substancję lub mieszaninę substancji podawaną ludziom lub zwierzętom w celu postawienia diagnozy lub w celu przywrócenia, poprawienia czy modyfikacji fizjologicznych funkcji organizmu ludzkiego lub zwierzęcego.
  • patent podstawowy oznacza patent, którym chroniony jest produkt jako taki, proces otrzymywania produktu lub zastosowanie produktu, i który wskazany jest przez posiadacza do celów procedury wydania świadectwa
  • świadectwo oznacza dodatkowe świadectwo ochronne, czyli dodatkowe prawa ochronne – taka terminologia została zastosowana w polskiej ustawie praw własności przemysłowej.

Produkty lecznicze, zanim zostaną wprowadzone do obrotu, muszą uzyskać na to pozwolenie w formie aktu administracyjnego, a to z kolei poprzedzone jest kilku bądź kilkunastoletnimi badaniami doświadczalnymi. W rezultacie efektywna ochrona patentowa farmaceutyków ulega skróceniu ze standardowych 20 lat do kilkunastu czy nawet kilku lat. Potrzeba wprowadzenia DPO wynika z tego, iż obecnie okres, który upływa między złożeniem wniosku o patent dla nowego produktu leczniczego a wydaniem zezwolenia na obrót tym produktem leczniczym, powoduje, że okres rzeczywistej ochrony w ramach patentu jest niewystarczający na pokrycie nakładów poniesionych na prace badawcze. Taka sytuacja rodzi poważne ryzyko, że ośrodki badawcze usytuowane w państwach członkowskich UE będą przenoszone do tych krajów, które przyznają większą ochronę. Jako remedium na taką niekorzystną sytuację zostało wprowadzone dodatkowe prawo ochronne[1]

 

[warunki do uzyskania DPO]

Uprawniony z patentu na produkt leczniczy lub produkt ochrony roślin może ubiegać się w Urzędzie Patentowym RP o dodatkowe prawa ochronne pod warunkiem, iż spełnione są następujące warunki:

  1. produkt chroniony jest patentem podstawowym pozostającym w mocy;
  2. wydane zostało ważne zezwolenie na obrót produktem jako produktem leczniczym;
  3. produkt nie był uprzednio przedmiotem świadectwa;
  4. zezwolenie określone w pkt 2 jest pierwszym zezwoleniem na obrót danym produktem jako produktem leczniczym.

Ochrona wynikająca z DPO może być uzyskana tylko na taki zastrzeżony produkt  a więc składnik aktywny lub mieszaninę takich składników – który jest dopuszczony po raz pierwszy do obrotu jako podstawa konkretnego produktu leczniczego i nie był wcześniej przedmiotem DPO, przy czym wszystkie te przesłanki spełnione są łącznie w odniesieniu do określonego państwa EOG. 

W przypadku, gdy w określonym państwie lek (produkt leczniczy) jest chroniony patentem, ale nie został w nim dopuszczony do obrotu, nie może on w tym państwie uzyskać SPC, chociaż został dopuszczony do obrotu w innych państwach UE. Co więcej, SPC traci ważność, gdy zezwolenie zostanie unieważnione. Istnieje, więc nierozerwalny związek SPC zarówno z systemem patentowym, jak i z systemem dopuszczenia do obrotu produktu leczniczego kontrolowanym przez Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych[2].

Wynika z tego, że można uzyskać DPO na substancję chemiczną lub ich mieszaninę tylko wówczas, gdy są one wyraźnie wskazane w zastrzeżeniach patentu podstawowego.

Należy pamiętać, że nie można uzyskać DPO na:

  1. mieszaninę składnika aktywnego i nieaktywnego (np. rozczynnika, rozpuszczalnika, podłoża maści itp.);
  2. produkt, który różni się od wcześniej dopuszczonego do obrotu jedynie nieistotnymi parametrami fizyko-chemicznymi (np. poziomem zanieczyszczeń, sposobem podawania do organizmu);
  3. produkt, który był wcześniej dopuszczony do obrotu do innego zastosowania medycznego (w tym weterynaryjnego);
  4. produkt chroniony patentem podstawowym na pierwsze lub drugie zastosowania medyczne, jeżeli wcześniej ten sam produkt był już przedmiotem DPO.

 

[zakres ochrony]

W granicach ochrony przyznanej patentem podstawowym, ochrona przyznana DPO rozciąga się jedynie na produkt objęty zezwoleniem na obrót odpowiadającym mu produktem leczniczym oraz na każde użycie produktu jako produktu leczniczego, jakie było dozwolone przed wygaśnięciem DPO. Oznacza to, że jeżeli w czasie trwania dodatkowego prawa ochronnego produkt otrzyma zezwolenie na dopuszczenie do obrotu do kolejnych zastosowań medycznych, to zastosowania te wchodzą również w zakres DPO, o ile wchodzą w zakres patentu podstawowego. Kolejne zezwolenia na dopuszczenie do obrotu tego samego produktu nie przedłużają natomiast raz udzielonego DPO (z wyjątkiem zastosowania w celach pediatrycznych, o czym mowa w dalszej części wpisu).

DPO obejmuje ochroną nie tylko składnik aktywny jako taki, ale również jego różne formy pochodne, jak np. sole i estry czy produkty lecznicze, lecz tylko w takim zakresie, w jakim są one chronione przez patent podstawowy. Oznacza to możliwość ochrony na podstawie DPO wszystkich substancji lub mieszanin, które są związane strukturalnie z produktem będącym przedmiotem pozwolenia na dopuszczenie do obrotu i które jednocześnie są przedstawione w zastrzeżeniach patentu podstawowego.

 

[czas trwania ochrony]

Wniosek o udzielenie ochrony składa się w ciągu 6 miesięcy od daty udzielenia patentu lub daty udzielenia pozwolenia na wprowadzenie do obrotu, w zależności od tego, co nastąpiło później. Termin na złożenie tego wniosku nie podlega przywróceniu.

Urząd Patentowy wydaje decyzję o udzieleniu dodatkowego prawa ochronnego po stwierdzeniu, że zostały spełnione warunki do jego udzielenia.

Udzielenie dodatkowego prawa ochronnego stwierdza się przez wydanie dodatkowego świadectwa ochronnego. Udzielone dodatkowe prawa ochronne podlegają wpisowi do rejestru dodatkowych praw ochronnych.

Urząd Patentowy po stwierdzeniu, że warunki udzielenia dodatkowego prawa ochronnego nie są spełnione albo, że wniosek złożony został po terminie, wydaje decyzję o odmowie udzielenia dodatkowego prawa ochronnego.

Zgodnie z art. 13 ust. 2 Rozporządzenia 469/2009 czas trwania DPO ustalono maksymalnie na 5 lat. W poszczególnych przypadkach długość trwania SPC równa jest okresowi czasu, jaki upłynął między zgłoszeniem patentowym a dopuszczeniem do obrotu, pomniejszonemu o lat 5. Taki mechanizm definiowania długości DPO sprawia, że wyłączność rynkowa dotycząca danego farmaceutyku nie tylko nie przekroczy 20 lat, ale nawet nie będzie dłuższa niż lat 15, bowiem ze sposobu liczenia wynika, że dodatkowa ochrona nie będzie dotyczyła leków, które w stosunkowo krótkim czasie – do 5 lat po zgłoszeniu wniosku o udzielenie patentu – zostały dopuszczone do obrotu. W przypadku, gdy dopuszczenie do obrotu nastąpiło w czasie dłuższym niż 10 lat od dokonania zgłoszenia patentowego, rzeczywista ochrona będzie krótsza niż 15 lat, ponieważ czas ochrony wynikający z DPO nie może przekroczyć 5 lat. W typowych przypadkach, tzn. gdy dopuszczenie do obrotu mieści się w przedziale 5–10 lat od dokonania zgłoszenia patentowego, długość faktycznej ochrony wynikającej z patentu oraz DPO wyniesie lat 15[3].

Urząd Patentowy stwierdza wygaśnięcie decyzji o udzieleniu dodatkowego prawa ochronnego, jeżeli:

  1. patent podstawowy wygaśnie przed upływem okresu, na jaki został udzielony, albo
  2. w okresie trwania patentu podstawowego cofnięte zostanie zezwolenie na wprowadzenie produktu na rynek lub uprawniony zrzeknie się dodatkowego prawa ochronnego.

Dodatkowe prawo ochronne może być również unieważnione na wniosek każdej osoby, jeżeli:

  1. udzielone zostało wbrew przepisom dotyczącym warunków wymaganych do jego uzyskania albo
  2. patent podstawowy został unieważniony w części stanowiącej podstawę istnienia dodatkowego prawa ochronnego.

W przypadku, gdy patent podstawowy został unieważniony w całości, udzielone dodatkowe prawo ochronne staje się nieważne z mocy prawa.

O stwierdzeniu wygaśnięcia decyzji o udzieleniu dodatkowego prawa ochronnego, o wygaśnięciu tego prawa lub o jego unieważnieniu dokonuje się wpisu do rejestru dodatkowych praw ochronnych.

 

[produkty pediatryczne]

Wyjątek od reguły trwania ochrony wynikającej z DPO do maksymalnie 5 lat dotyczy produktów leczniczych stosowanych w pediatrii. Dla tych produktów przewidziana została możliwość przedłużenia ochrony o dodatkowy sześciomiesięczny okres. Do założeń wprowadzenia tego wyjątku należało przede wszystkim ułatwienie opracowywania i zwiększenie dostępności leków stosowanych u dzieci, jak również zagwarantowanie etycznych i wysokiej jakości badań klinicznych[4]. Premiowane jest przeprowadzanie przez firmy farmaceutyczne badań klinicznych z udziałem populacji pediatrycznej, a przedłużenie dodatkowego prawa ochronnego stanowi „nagrodę” za przeprowadzenie takich badań. Ponadto, przedłużenie dodatkowego prawa ochronnego może zostać udzielone zarówno w przypadku przeprowadzenia dodatkowych badań pediatrycznych dla produktów leczniczych objętych ochroną patentową lub dodatkowym prawem ochronnym, jak i w przypadku uzyskania pozwolenia na dopuszczenie do obrotu dla nowego produktu leczniczego[5].

Dodatkowe świadectwo ochronne może zostać przedłużone na 6 miesięcy dla produktów farmaceutycznych dla dzieci w przypadku opracowania planu badań klinicznych z udziałem populacji pediatrycznej. Okres ten można przedłużyć tylko raz.

Plan badań klinicznych z udziałem populacji pediatrycznej (PIP) jest planem rozwoju mającym na celu zapewnienie, że niezbędne dane są uzyskiwane w drodze badań u dzieci, w celu wsparcia dopuszczenia leku dla dzieci. Wszystkie wnioski o pozwolenie na dopuszczenie do obrotu nowych leków muszą zawierać wyniki badań opisanych w uzgodnionym PIP, chyba że lek jest zwolniony z powodu odroczenia lub zwolnienia.

Wymóg ten ma również zastosowanie, gdy posiadacz pozwolenia na dopuszczenie do obrotu chce dodać nowe wskazanie, postać farmaceutyczną lub drogę podawania leku, który jest już dopuszczony i objęty prawami własności intelektualnej.

 

[licencja i przeniesienie DPO]

Dodatkowe prawo ochronne może być przedmioty umowy licencji lub przeniesienia praw i stosuje się do niego odpowiednio przepisy dotyczące licencji i przeniesienia patentu. Oświadczenie o gotowości udzielenia licencji na korzystanie z wynalazku, na który został udzielony patent, złożone zgodnie z art. 80 pwp, wywiera również skutki w odniesieniu do dodatkowego prawa ochronnego.

 

patent dodatkowy

Zgodnie z art. 30 pwp istnieje możliwość uzyskania patentu dodatkowego na ulepszenie lub uzupełnienie wynalazku. Ulepszenie to lub uzupełnienie musi posiadać cechy wynalazku, ale nie może być stosowane samoistnie, tzn. bez wynalazku głównego.

Patent dodatkowy można określić jako szczególny typ patentu zależnego (które mają ścisły związek z licencjami przymusowymi, o których więcej znajdziesz we wpisie).

Patent dodatkowy jest wydawany w postaci odrębnego dokumentu uprawnionemu z patentu głównego. Uprawnionym z obu patentów jest ten sam podmiot. W takim przypadku nie może dojść do sytuacji leżącej u podstaw patentu zależnego, która polega na tym, że bez zgody uprawnionego z patentu wcześniejszego nie jest możliwe korzystanie z rozwiązania. Tożsamość uprawnionego wyklucza taki problem[6].

Ulepszenie, które ma być chronione na podstawie patentu dodatkowego, musi spełniać wszystkie przesłanki patentowalności, czyli być nowe, nieoczywiste i nadawać się do przemysłowej stosowalności.

Patent dodatkowy jest ściśle powiązany z patentem głównym i traci moc wraz z tym patentem. Jeżeli jednak ochrona patentu głównego upadnie z przyczyny niemającej wpływu na wynalazek będący przedmiotem patentu dodatkowego, patent dodatkowy do patentu głównego stają się “zwykłym” patentem i zachowują moc przez okres, na który został udzielony patent główny. Patent dodatkowy jako odrębne prawo może być zbyty.

Powodem wyboru tej formy ochrony zamiast “zwykłego” patentu są ustalone stawki opłat, za ochronę z patentu dodatkowego uiszcza się bowiem opłatę jednorazową. Jeżeli patent dodatkowy stanie się patentem, pobiera się opłaty okresowe, poczynając od okresu ochrony następującego po ustaniu patentu głównego, w wysokości, jaka przypadałaby za ten okres i dalsze okresy ochrony wynalazku stanowiącego przedmiot patentu głównego.

 

Jeśli zastanawiasz się nad opatentowaniem swojego rozwiązania, w pierwszej kolejności sprawdź czy jest to możliwe. Warto zlecieć rzecznikowi patentowemu specjalizującemu się w danej dziedzinie badanie przed zgłoszeniem wynalazku do urzędu patentowego. Dzięki takiemu badaniu sprawdzisz jakie masz szanse uzyskania patentu lub prawa ochronnego w Urzędzie Patentowym RP na terytorium Polski. 

 

[1] Ż. Pacud, 3. Dodatkowe prawo ochronne [w:] Ochrona patentowa produktów leczniczych, Warszawa 2013.
[2] ibidem.
[3] ibidem.
[4] M. Kondrat, Wyłączność danych rejestracyjnych i wyłączność rynkowa. Leki sieroce i pediatryczne [w:] Rynek farmaceutyczny a prawo własności intelektualnej, red. M. Kępiński, Warszawa 2013, s. 159.
[5] K. Kulikowska, Wybrane problemy związane z przedłużaniem wyłączności prawnej produktów leczniczych przez udzielenie dodatkowego prawa ochronnego (SPC), Internetowy Przegląd Prawniczy TBSP UJ 2017/3.
[6] V. M. du, 2.3.6. Rodzaje patentów [w:] Prawo patentowe, Warszawa 2008.

 

Photo by Science in HD on Unsplash

 

Więcej informacji dotyczących praw własności intelektualnej, o których warto wiedzieć znajdziesz na naszym blogu.

Udostępnij ten wpis innym, którzy mogą być zainteresowani wykorzystaniem własności intelektualnej, aby nasza wiedza pomogła im w optymalnym zabezpieczeniu i efektywnym zarządzaniu wartościami niematerialnymi i prawnymi: prawami autorskimi, prawami własności przemysłowej (znaki towarowe, wzory użytkowe i przemysłowe, patenty), tajemnicą przedsiębiorstwa, wizerunkiem i wielu innymi. Od lat zajmujemy się tworzeniem i negocjacjami umów, prowadzimy spory sądowe, rejestracje w urzędach patentowych. Doradzamy, prowadzimy audyty własności intelektualnej, zajmujemy się sukcesją marek rodzinnych. Pomagamy pozasądowo rozwiązywać konflikty. Powiedź o nas innym, może potrzebują tej informacji.  

IP Box– ulga podatkowa od praw własności intelektualnej, czyli dlaczego warto inwestować w innowacje

Sprawdź w 5 krokach czy możesz obniżyć wysokość podatku do 5% i odetchnij z ulgą (tak, z ulgą podatkową ;-), gdy nasz kalkulator pokaże Ci oszczędności. IP Box (Innovation Box) to ulga podatkowa dla podatników podatku dochodowego od osób prawnych (CIT) jak i fizycznych (PIT) dostępna od stycznia 2019 r. IP Box ma służyć zwiększeniu atrakcyjności prowadzenia działalności badawczo-rozwojowej. Ma zachęcać przedsiębiorców do szukania potencjału biznesowego w prawach własności intelektualnej, a tym samym budowania biznesu opartego na wiedzy.

Z ulgi można skorzystać wykazując się dochód w zeznaniu podatkowym za rok, w którym został osiągnięty. Oznacza to, że IP Box, podobnie jak ulga badawczo-rozwojowa, jest preferencją podatkową, z której można skorzystać po zakończeniu roku podatkowego w zeznaniu rocznym. Kiedy można skorzystać z IP Box?  Sprawdź, czy możesz obniżyć wysokość podatku do 5% i oblicz za pomocą naszego kalkulatora ile możesz zyskać:

 

krok 1 – sprawdź czy prowadzisz działalności badawczo-rozwojową (B+R)

Działalność badawczo-rozwojowa to:

  • działalność twórcza,
  • obejmująca badania naukowe lub prace rozwojowe,
  • podejmowana w sposób systematyczny,
  • podejmowana w celu zwiększenia zasobów wiedzy oraz wykorzystania zasobów wiedzy do tworzenia nowych zastosowań.

Działalność B+R to działalność twórcza obejmująca badania naukowe lub prace rozwojowe, podejmowana w sposób systematyczny w celu zwiększenia zasobów wiedzy oraz wykorzystania zasobów wiedzy do tworzenia nowych zastosowań.

[twórczość]

Działalność twórcza to zespół działań podejmowanych w kierunku tworzenia (działalność – zespół działań podejmowanych w jakimś celu), powstania czegoś (twórczy – mający na celu tworzenie, tworzyć – powodować powstanie czegoś).

Na potrzeby działalności badawczo-rozwojowej, w stopniu minimalnym, wystarczające jest działanie twórcze na skalę przedsiębiorstwa, tzn. przedsiębiorca we własnym zakresie (w ramach prowadzonych prac badawczo-rozwojowych) opracowuje nowe lub ulepszone produkty, procesy, usługi, nawet jeżeli podobne rozwiązanie zostało już opracowane przez inny podmiot. Zatem twórczość działalności badawczo-rozwojowej może przejawiać się opracowywaniem nowych koncepcji, narzędzi, rozwiązań niewystępujących dotychczas w praktyce gospodarczej danego przedsiębiorcy lub na tyle innowacyjnych, że w znacznym stopniu odróżniają się od rozwiązań już funkcjonujących u przedsiębiorcy.

Przez działalność twórczą należy rozumieć działalność, której rezultat powinien:

  1. być odpowiednio ustalony – może odbyć się w dowolnej formie (między innymi niezależnie od sposobu wyrażenia), przez co należy rozumieć jego uzewnętrznienie, oraz możliwość wyodrębnienia, gdy stanowi część większej całości, mającej charakter zbiorowy;
  2. mieć charakter indywidualny – nie może być wynikiem wyłącznie mechanicznych działań, lecz określonych procesów myślowych, wymagających od twórcy kreatywności;
  3. mieć charakter oryginalny (wnosić obiektywnie nową wartość; stanowić „nowy wytwór intelektu”) – oryginalność należy rozpatrywać wstecznie (tj. rezultat pracy nie jest twórczy, jeżeli istnieje identyczne, uprzednio stworzone dzieło)

[badania naukowe i prace rozwojowe]

Badania naukowe możemy podzielić na:

  • badania podstawowe – są to prace empiryczne lub teoretyczne mające przede wszystkim na celu zdobywanie nowej wiedzy o podstawach zjawisk i obserwowalnych faktów bez nastawienia na bezpośrednie zastosowanie komercyjne;
  • badania aplikacyjne – są to prace mające na celu zdobycie nowej wiedzy oraz umiejętności, nastawione na opracowywanie nowych produktów, procesów lub usług lub wprowadzanie do nich znaczących ulepszeń.

Prace rozwojowe – obejmują nabywanie, łączenie, kształtowanie i wykorzystywanie dostępnej aktualnie wiedzy i umiejętności, w tym w zakresie narzędzi informatycznych lub oprogramowania, do planowania produkcji oraz projektowania i tworzenia zmienionych, ulepszonych lub nowych produktów, procesów lub usług – z wyłączeniem działalności obejmującej rutynowe i okresowe zmiany wprowadzane do nich, nawet jeżeli takie zmiany mają charakter ulepszeń.

[systematyczność]

Systematyczność to prowadzenie działalności w sposób uporządkowany, według pewnego systemu. Zatem słowo systematycznie odnosi się również do działalności prowadzonej w sposób metodyczny, zaplanowany i uporządkowany. To oznacza, że działalność badawczo-rozwojowa jest prowadzona systematycznie niezależnie od tego, czy przedsiębiorca stale prowadzi prace badawczo-rozwojowe, czy tylko od czasu do czasu, a nawet incydentalnie, co wynika z charakteru prowadzonej przez niego działalności oraz potrzeb rynku, klientów, sytuacji mikro i makroekonomicznej. Wystarczające jest, aby został zaplanowany i przeprowadzony chociażby jeden projekt badawczo-rozwojowy i przyjęte zostały dla niego określone cele do osiągnięcia, harmonogram i zasoby. Taka działalność może być uznana za działalność systematyczną.

[zwiększenia zasobów wiedzy oraz ich wykorzystanie]

Zwiększenie zasobów wiedzy odnosi się do prowadzenia badań naukowych, natomiast wykorzystanie już istniejącej lub zwiększonej wiedzy odnosi się do tworzenia nowych zastosowań do prac rozwojowych.

 

krok 2 – sprawdź czy wytwarzasz, rozwijasz lub ulepszasz kwalifikowane prawa własności intelektualnej w ramach prac B+R

Katalog kwalifikowanych praw własności intelektualnej (kwalifikowane IP) obejmuje :

  • prawo do wynalazku (patent) – jest to prawo do wyłącznego korzystania z wynalazku w sposób zarobkowy lub zawodowy. Możesz je uzyskać dokonując zgłoszenia w Urzędzie Patentowym, gdy Twoje rozwiązanie posiada charakter techniczny, poziom wynalazczy i nadaje się do przemysłowego stosowania
  • prawo ochronne na wzór użytkowy – to prawo do wyłącznego korzystania ze wzoru użytkowego w sposób zarobkowy lub zawodowy. Możesz je uzyskać dokonując zgłoszenia w Urzędzie Patentowym, gdy Twoje rozwiązanie jest nowe i użyteczne oraz posiada charakter techniczny i dotyczy kształtu, budowy lub zestawienia przedmiotów o trwałej postaci
  • prawo z rejestracji wzoru przemysłowego – to prawo do wyłącznego korzystania ze wzoru przemysłowego w sposób zarobkowy lub zawodowy. Możesz je uzyskać dokonując zgłoszenia w Urzędzie Patentowym, gdy Twój wytwór jest nowy i posiada indywidualny charakter nadanym mu w szczególności poprzez przez cechy linii, konturów, kształtów, kolorystykę, strukturę lub materiał oraz przez jego ornamentację
  • prawo z rejestracji topografii układu scalonego – to prawo do wyłącznego korzystania z topografii układu scalonego w sposób zarobkowy lub zawodowy. Możesz je uzyskać dokonując zgłoszenia w Urzędzie Patentowym, gdy Twoje rozwiązanie – polegające na przestrzennym, wyrażonym w dowolny sposób, rozplanowaniu elementów (z których co najmniej jeden jest elementem aktywnym) oraz wszystkich lub części połączeń układu scalonego – jest oryginalne i nie wynika jednoznacznie z funkcji układu scalonego
  • dodatkowe prawo ochronne dla patentu na produkt leczniczy lub produkt ochrony roślin – przyznaje ochronę w takim zakresie i o takiej treści, jak patent. Zapewnia producentom produktów leczniczych (oraz produktów ochrony roślin) dalszą ochronę po wygaśnięciu patentu i wydłuża jej czas maksymalnie o 5 lat, (w przypadku produktów leczniczych stosowanych w pediatrii dodatkowe ochrona może zostać wydłużona o dalsze 6 miesięcy). Możesz je uzyskać, gdy Twój produkt jest chroniony patentem na terytorium państwa członkowskiego Europejskiego Obszaru Gospodarczego i przed wprowadzeniem na rynek jako produkt leczniczy lub do obrotu jako środek ochrony roślin podlega administracyjnej procedurze wydawania pozwolenia na dopuszczenie lub wprowadzenie do obrotu
  • prawo z rejestracji produktu leczniczego i produktu leczniczego weterynaryjnego dopuszczonych do obrotu – Możesz je uzyskać składając wniosek do Prezesa Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, jeżeli Twój produkt leczniczy jest bezpieczny i skuteczny
  • wyłączne prawo hodowcy do ochrony wyhodowanej albo odkrytej i wyprowadzonej odmiany rośliny, a także do zarobkowego korzystania z niej – Możesz je uzyskać składając wniosek do Centralnego Ośrodka Badania Odmian Roślin Uprawnych, jeżeli wyhodowana przez Ciebie odmiana rośliny jest odrębna, wyrównana, trwała oraz nowa
  • autorskie prawo do programu komputerowego – dzieli się na prawo osobiste (chroniące więź twórcy z utworem i prawo majątkowe (wyłączne prawo do korzystania z programu komputerowego i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji). To prawo przysługuje Ci od momentu stworzenia programu komputerowego, czyli od momentu stworzenia kombinacji komend adresowanych do komputera w formie kodu źródłowego i kodu wynikowego. Nie jest wymagana żadna rejestracja tego prawa.

Wytworzenie – oznacza wykreowanie nowego kwalifikowanego IP od podstaw, czyli do tej pory dane kwalifikowane IP w ogóle nie istniało i zostało stworzone w ramach działalności badawczo-rozwojowej.

Rozwinięcie – poszerzenia zakresu funkcjonalnego albo użyteczności już istniejącego kwalifikowanego IP, bez względu na uzyskanie dodatkowego prawa ochronnego w tym zakresie.

Ulepszenie – oznacza zmienić coś tak, żeby stało się bardziej użyteczne lub funkcjonalne

Rozwinięcie i ulepszenie przedmiotu ochrony to w szczególności rozbudowanie, poszerzenie zakresu funkcjonalnego albo użyteczności już istniejącego kwalifikowanego IP.

 

krok 3 – sprawdź czy osiągasz dochód z kwalifikowanych praw własności intelektualnej

Dochodem z kwalifikowanego IP jest osiągnięty w roku podatkowym dochód:

  • z opłat lub należności wynikających z umowy licencyjnej, która dotyczy kwalifikowanego prawa własności intelektualnej,
  • ze sprzedaży prawa własności intelektualnej,
  • z uwzględnionych w cenie sprzedawanych przez Ciebie produktów lub usług kwalifikowanych praw własności intelektualnej,
  • z odszkodowania za naruszenie praw własności intelektualnej

 

krok 4 – sprawdź, ile dochodu z kwalifikowanych praw własności intelektualnej może korzystać z preferencji podatkowej

Podstawę opodatkowania dla celów stosowania preferencji IP Box stanowi suma kwalifikowanych dochodów osiągniętych w roku podatkowym ze wszystkich kwalifikowanych IP.

Przyjęto, że dochody z kwalifikowanego IP mogą być opodatkowane na preferencyjnych zasadach w takim zakresie, w jakim kwalifikowane IP wytwarza dochody w efekcie prac badawczo-rozwojowych prowadzonych przez przedsiębiorcę. Innymi słowy, skorzystanie z preferencji IP Box jest możliwe w sytuacji występowania związku między dochodem kwalifikującym się do preferencji a kosztami faktycznie poniesionymi w celu jego uzyskania.

Do stosowania preferencji IP Box niezbędne będzie więc wyliczenie, jaka część dochodów z kwalifikowanego IP ma związek z pracami badawczo – rozwojowymi.

Wysokość kwalifikowanego dochodu obliczasz jako iloczyn dochodu z kwalifikowanych praw własności intelektualnej oraz wskaźnika nexus obliczonego według wzoru:

  • prowadzoną działalność badawczo-rozwojową związaną z kwalifikowanym IP,
  • nabycie wyników prac badawczo-rozwojowych związanych z kwalifikowanym IP, innych niż wymienione w lit. d, od podmiotu niepowiązanego w rozumieniu art. 11a ust. 1 pkt 3 ustawy o CIT lub art. 23m ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT,
  • nabycie wyników prac badawczo-rozwojowych związanych z kwalifikowanym IP, innych niż wymienione w lit. d, od podmiotu powiązanego w rozumieniu art. 11a ust. 1 pkt 4 ustawy o CIT lub art. 23m ust. 1 pkt 4 ustawy o PIT,
  • nabycie kwalifikowanego IP

Z powyższego wzoru wynika, że im więcej procesów związanych z innowacjami będziesz przeprowadzał we własnym zakresie lub zlecał podmiotom niepowiązanym, tym większy będzie kwalifikowany dochód podlegający opodatkowaniu preferencyjną 5% stawką, ponieważ wskaźnik będzie bliższy wartości 1.

Do ustalenia dochodów z kwalifikowanych praw własności intelektualnej musisz zastosować przepisy o cenach transferowych.

 

krok 5 – sprawdź czy prowadzisz ewidencję rachunkową kwalifikowanych praw własności intelektualnej

Ewidencja polega na wyodrębnieniu każdego prawa własności intelektualnej w księgach rachunkowych. Dzięki odpowiednim wyodrębnieniu możliwe będzie obliczenie podstawy opodatkowania oraz przypisanie poszczególnych kosztów ponoszonych na prace badawczo-rozwojowe do dochodów uzyskiwanych z praw własności intelektualnej.

Ewidencja powinna być prowadzona w sposób należyty tak, aby móc w rocznym zeznaniu podatkowym wykazać łączną sumę przychodów, kosztów podatkowych, dochodów, strat, dochodów podlegających opodatkowaniu stawką 5%, oraz dochodu, który nie będzie podlegał preferencyjnemu opodatkowaniu.

 

Kto może skorzystać z IP Box?

Z IP Box mogą skorzystać wszystkie podmioty, które tworzą kwalifikowane prawa własności intelektualnej. Dotyczy to w szczególności podmiotów prowadzących działalność innowacyjną w branżach IT, ale tak naprawdę każdego kto tworzy rozwija lub ulepsza kwalifikowane prawa własności intelektualnej.

 

Przez jaki okres można korzystać z IP Box?

Podatnik ma możliwość stosowania preferencji IP Box przez cały okres trwania ochrony prawnej kwalifikowanych IP. W przypadku tych aktywów, które podlegają procedurze rejestracji będziesz mógł skorzystać z preferencji podatkowej już od momentu zgłoszenia przedmiotu własności intelektualnej w celu uzyskania ochrony.

Wygaśnięcie albo unieważnienie kwalifikowanego IP skutkuje utratą prawa do preferencyjnego 5% opodatkowania zgodnie z przepisami o IP Box. W całym okresie stosowania preferencyjnego opodatkowania zgodnie z przepisami o IP Box kwalifikowane IP musi podlegać ochronie prawnej udzielonej zgodnie z postanowieniami właściwych ustaw krajowych lub umów międzynarodowych lub rozporządzeń unijnych. Oznacza to, że w momencie ustania ochrony tracisz prawo do korzystania z preferencyjnego opodatkowania zgodnie z przepisami o IP Box w stosunku do tego kwalifikowanego IP.

Więcej szczegółowych informacji dotyczących IP Box znajdziesz w Objaśnieniach podatkowych dotyczących preferencyjnego opodatkowania dochodów wytwarzanych przez prawa własności intelektualnej.

 

A na koniec, policz wysokość ulgi … napisz do nas i odbierz hasło do kalkulatora IP Box, dzięki któremu będziesz w stanie obliczyć wysokość preferencyjnego opodatkowania 5% w podatku PIT i CIT.

A może interesuje Cię zaplanowanie i policzenie innych kosztów związanych z ochroną i zarządzaniem własnością intelektualną? Możesz skorzystać z naszych kalkulatorów pozwalających wyliczyć koszty i opłaty wraz z ich dokładnym omówieniem w naszym e-booku zawierającym także:

  • gotowe tabele i zestawienia dotyczące kosztów uzyskania ochrony i jej utrzymania w Urzędzie Patentowym RP
  • pełną listę opłat sądowych w sądach cywilnych wraz ze wskazówkami jak je obliczać w sprawach własności intelektualnej
  • informacje dotyczące kosztów w postępowaniach przed sądami administracyjnymi i karnymi w sprawach z zakresu własności intelektualnej
  • 2 inne kalkulatory pomagające obliczyć:
    • koszty opłat wnoszonych do Urzędu Patentowego RP w celu uzyskania i utrzymania praw wyłącznych, dzięki naszemu kalkulatorowi możesz obliczyć całkowite koszty ponoszone przez wszystkie okresy ochronne
    • koszty opłat sądowych w sprawach naruszeń praw własności intelektualnej, dzięki naszemu kalkulatorowi możesz skalkulować część kosztów procesu.

Zapraszamy też do zapisania się do subskrypcji naszego bloga 🙂

 

Photo by luis arias on Unsplash

Więcej informacji dotyczących praw własności intelektualnej, o których warto wiedzieć znajdziesz na naszym blogu.

Udostępnij ten wpis innym, którzy mogą być zainteresowani wykorzystaniem własności intelektualnej, aby nasza wiedza pomogła im w optymalnym zabezpieczeniu i efektywnym zarządzaniu wartościami niematerialnymi i prawnymi: prawami autorskimi, prawami własności przemysłowej (znaki towarowe, wzory użytkowe i przemysłowe, patenty), tajemnicą przedsiębiorstwa, wizerunkiem i wielu innymi. Od lat zajmujemy się tworzeniem i negocjacjami umów, prowadzimy spory sądowe, rejestracje w urzędach patentowych. Doradzamy, prowadzimy audyty własności intelektualnej, zajmujemy się sukcesją marek rodzinnych. Pomagamy pozasądowo rozwiązywać konflikty. Powiedź o nas innym, może potrzebują tej informacji  

Halo polskie innowacje! Gdzie jesteście? Jak się macie?

Na 27 państw europejskich polskie innowacje plasują się na czwartym miejscu… od końca.

Według Europejskiego Rankingu Innowacyjności (EIS) za 2020 r. za nami pozostały tylko Bułgaria, Chorwacja i Rumunia. Poziom osiągnięty przez Polskę dwukrotnie w innowacjach przekroczyły Dania, Finlandia, Luksemburg, Niderlandy i Szwecja. W szerszej perspektywie: Unia Europejska z trudem zachowała w ostatnim roku przewagę nad Stanami Zjednoczonymi, ale traci dystans w stosunku do Australii, Japonii i Korei Południowej. Chiny doganiają Unię w tempie pięciokrotnie przewyższającym tempo wzrostu innowacyjności w UE, a prognozy wskazują, że Chiny zmniejszą tę lukę jeszcze bardziej i prawdopodobnie prześcigną USA, jeśli utrzymają się obecne tendencje[1].

Według tego rankingu, państwa członkowskie Unii podzielono na cztery grupy. Poza wspomnianymi liderami innowacji (Dania, Finlandia, Luksemburg, Niderlandy i Szwecja), których wyniki w zakresie innowacji są zdecydowanie powyżej średniej UE, silni innowatorzy to Austria, Belgia, Estonia, Francja, Niemcy, Irlandia i Portugalia. Polskę wyprzedzają m.in. Węgry, Słowacja, Słowenia i Czechy. Czy to oznacza, ze Polakom brakuje pomysłowości i inwencji? Czy raczej wiedzy i innych zasobów w zakresie zarządzania innowacyjnością?

 

Dlaczego badamy poziom innowacji państw i firm?

W Strategii Innowacyjności i Efektywności Gospodarki „Dynamiczna Polska 2020”[2] przez innowacyjność gospodarki określono zdolność i motywację podmiotów gospodarczych do ustawicznego poszukiwania i wykorzystywania w praktyce wyników prac badawczych i rozwojowych, nowych koncepcji, pomysłów i wynalazków. Innowacyjność oznacza również doskonalenie i rozwój istniejących technologii produkcyjnych, eksploatacyjnych i dotyczących sfery usług, wprowadzanie nowych rozwiązań w organizacji i zarządzaniu, doskonalenie i rozwój infrastruktury, zwłaszcza dotyczącej gromadzenia, przetwarzania i udostępniania informacji.

W III edycji raportu „Monitoring innowacyjności polskich przedsiębiorstw. Wyniki III edycji badania 2020” przygotowanego przez PARP[3] znalazło się stwierdzenie, iż „innowacje stanowią obecnie jedno z głównych źródeł przewag konkurencyjnych firm, choć oczywiście możliwe jest konkurowanie innymi czynnikami (np. ceną). Dlatego nie jest wykluczona sytuacja, w której firmy nieinnowacyjne osiągają wyniki zbliżone lub lepsze od firm innowacyjnych. Z drugiej strony „tradycyjne” źródła przewag takie jak dostęp do kapitału, materiałów i technologii czy lokalizacja tracą na znaczeniu, przede wszystkim z uwagi na to, że dostęp do nich jest coraz łatwiejszy”.

Zatem nasuwa się wniosek, że te gospodarki, które nie mogą konkurować ceną powinny stawiać na innowacyjność.

 

Czym są innowacje?

Definicji trzeba poszukiwać w Oslo manual[4]. Zgodnie z tym opracowaniem, innowacje możemy podzielić na: produktowe oraz procesów biznesowych.

  • innowacje produktowe to wprowadzenie na rynek nowego lub ulepszonego wyrobu lub usługi, znacznie różniących się od poprzednio oferowanych wyrobów lub usług. Mogą to być znaczące zmiany pod względem specyfikacji technicznych, komponentów i materiałów, wbudowanego oprogramowania, łatwości obsługi lub innych cech funkcjonalnych. Innowacja produktowa może być wynikiem zastosowania nowej wiedzy lub technologii bądź nowych zastosowań lub kombinacji istniejącej wiedzy i technologii. Nowy produkt to wyrób lub usługa, które różnią się znacząco swoimi cechami lub przeznaczeniem od produktów dotychczas wytwarzanych przez przedsiębiorstwo. Ulepszenia istniejących produktów polegają na zmianach materiałów, komponentów oraz innych cech zapewniających lepsze działanie tych produktów. Innowacje produktowe w zakresie usług polegają na wprowadzeniu udoskonaleń w sposobie świadczenia usług, na dodaniu nowych funkcji lub cech do istniejących usług lub na wprowadzeniu całkowicie nowych usług. Innowacją produktową nie są zmiany, które nie pociągają za sobą zmian cech funkcjonalnych lub zastosowań produktu. Rutynowe aktualizacje czy modernizacje oraz regularne zmiany sezonowe również nie stanowią innowacji produktowej.
  • innowacje procesów biznesowych to wprowadzenie nowych lub ulepszonych procesów biznesowych w przedsiębiorstwie w ramach jednej lub wielu funkcji biznesowych, które znacząco zmieniają dotychczas stosowane procesy biznesowe. Metody produkcji to technologie, urządzenia i oprogramowanie wykorzystywane do produkcji (wytwarzania) wyrobów lub usług. Metody z zakresu logistyki, dostaw lub dystrybucji w przedsiębiorstwie obejmują urządzenia, oprogramowanie i techniki wykorzystywane do nabywania środków produkcji, alokowania zasobów w ramach przedsiębiorstwa lub dostarczania produktów finalnych. Do innowacji procesów biznesowych zalicza się nowe lub ulepszone metody tworzenia i świadczenia usług. Mogą one polegać na zmianach w zakresie sprzętu i oprogramowania wykorzystywanego dla działalności usługowej lub na zmianach w zakresie procedur i technik wykorzystywanych do świadczenia usług. Innowacje procesowe obejmują także nowe lub ulepszone techniki, urządzenia i oprogramowanie w działalności pomocniczej takiej jak księgowość, obsługa informatyczna, zaopatrzenie lub prace konserwacyjne. Do innowacji procesów biznesowych zalicza się również nowe metody organizacyjne, takie jak zasady działania wewnątrz przedsiębiorstwa lub w relacji z otoczeniem, podziału zadań, usprawnień decyzyjnych i zarządzania zasobami ludzkimi oraz metody marketingowe w zakresie wizualizacji opakowań, kształtowania cen, technik promocji, lokowania produktu lub usług posprzedażowych. Innowacje procesów biznesowych mogą mieć na celu obniżenie kosztów jednostkowych produkcji lub dostawy, podniesienie jakości, produkcję bądź dostarczanie nowych lub udoskonalonych produktów, poprawę efektywności przedsiębiorstwa i jego pozycji rynkowej.

Nowy lub ulepszony produkt, bądź usługa, czy proces musi być innowacją przynajmniej dla przedsiębiorstwa (nie musi być innowacją dla rynku). Innowacja nie musi być opracowana przez samo przedsiębiorstwo, mogą to być produkty, usługi bądź procesy opracowane przez inne podmioty bądź przez inną instytucję.

W raporcie PARP[5] widać bardzo wyraźnie, o ile łatwiej osiągnąć firmom innowacje w skali przedsiębiorstwa. Innowacja w skali rynku stanowi duże wyzwanie.

Firmy innowacyjne i aktywne innowacyjnie w Polsce w liczbach

W raporcie PARP rozróżniono firmy innowacyjne od firm aktywnych innowacyjnie, przyjmując w badanym okresie (tj. w latach 2017 – 2019) poniższe kryteria:

  • firmy innowacyjne, tj. takie, które wprowadziły (przynajmniej jedną) innowację produktową w zakresie wyrobów, innowację produktową w zakresie usług lub innowację procesów biznesowych (metod wytwarzania produkcji, świadczenia usług, logistyki, dostaw, przetwarzania informacji i komunikacji, podziału zadań wewnątrz przedsiębiorstwa czy marketingowych)
  • firmy aktywne innowacyjnie, tj. firmy innowacyjne lub takie, które realizowały projekt innowacyjny, który został przerwany lub zaniechany, lub nie został do końca tego okresu ukończony (przynajmniej jeden).

 

Poniższe wykresy obrazują ustalenia PARP:

 

Umiarkowany optymizm z polskiej perspektywy

Z raportu PARP wieje optymizmem. Wiele polskich z firm jest świadomych wartość jakie wiążą się z wprowadzeniem innowacji.

Wyniki III edycji badania firm w 2020 r.:[6] pokazują, iż

  • głównym źródłem innowacji w polskich przedsiębiorstwach jest kadra zarządzająca (70% firm aktywnych innowacyjnie), w drugiej kolejności – zewnętrzne środowisko firmy: klienci, dostawcy oraz konkurenci (54%);
  • 34,7% firm działających w Polsce było aktywnych innowacyjnie w latach 2017-2019 (co oznacza, że wprowadziły lub próbowały zastosować w działalności firmy przynajmniej jedną innowację), zaś 30,1% firm można określić jako innowacyjne (tj. takie, które wprowadziły przynajmniej jedną innowację). Udział firm innowacyjnych w podziale na wielkość firm wynosi: 29,2% wśród mikroprzedsiębiorstw, 38,7% – małych firm, 43,3% – średnich oraz 56,7% – dużych przedsiębiorstw;
  • 70% ogółu firm aktywnych innowacyjnie w latach 2017-2019 współpracowało z klientami w zakresie działalności innowacyjnej, niemalże połowa (46%) z dostawcami, a jedna piąta (22%) z konkurentami i innymi przedsiębiorstwami;
  • nakłady na działalność innowacyjną[7] to przede wszystkim nabycie maszyn i urządzeń (w tym sprzętu komputerowego), środków transportu, narzędzi, ruchomości i wyposażenia, jak również budynków (65% ogółu firm aktywnych innowacyjnie), w dalszej kolejności zakup szkoleń personelu mających związek z wprowadzaniem nowych lub istotnie ulepszonych produktów i procesów (42%) oraz oprogramowania związanego z wprowadzeniem innowacji produktowych i procesowych (39%); jak również na koszty marketingu dotyczącego wprowadzania nowych lub istotnie ulepszonych produktów (22%);
  • niestety tylko 18% firm aktywnych innowacyjnie prowadziło wewnętrzne (wykonane w firmie) prace badawczo-rozwojowe, a prace B+R nabyte z zewnątrz stanowiły tylko 10%;
  • tylko 20% polskich firm można określić mianem innowacyjnych, natomiast połowa polskich firm nawet nie myśli o innowacyjności (!)

 

Jak wypadają polskie innowacje na tle Europy i świata?

Z perspektywy dalszej, w porównaniu z innymi krajami Europy widać, że polskie firmy mają jeszcze sporo do nadrobienia[8]

Na tle państw europejskich Polska wypada „średnio”. Jest tzw. umiarkowanym innowatorem (ang. Moderate Innovators)[9] plasując się na czwartym miejscu od końca.

Do podobnych wniosków można dojść analizując raport GUS za 2017 r.[10]

Bariery innowacyjności w Polsce

Jak widać mamy sporo do nadrobienia w stosunku do innych. Warto więc zadać sobie pytanie dlaczego tak się dzieje, jakie są tego przyczyny? Czy nasze cechy narodowe determinują ten stan rzeczy?

W raporcie PARP, wskazuje się, iż bariery w rozwoju innowacji mają podłoże:

  • rynkowe: silna konkurencja w branży (55% firm aktywnych innowacyjnie) i niedostatek wykwalifikowanych pracowników (41%) oraz
  • administracyjne: biurokracja (45%) i nieelastyczne przepisy prawa (aż 42%).

Ten ostatni parametr jest dla nas szczególnie interesujący. Wśród czynników negatywnie wpływających na rozwój wskazano przepisy prawa, w tym podatkowego (56%), kwestie administracyjne, w tym pracę urzędników, biurokrację (53%) oraz politykę państwa i strategie w zakresie przedsiębiorczości i innowacyjności (41%).

Jednak to co wydaje się szczególnie istotne, to ustalenie, że w opinii firm nieaktywnych innowacyjnie najważniejszą barierą rozpoczynania i prowadzenia działalności innowacyjnej jest przekonanie o braku zasadności jej podejmowania z uwagi, że nie jest niezbędna w danej branży do osiągnięcia przewagi rynkowej (41%)[11]

W połączeniu z barierami finansowymi oraz słabym dostępem do kadry o odpowiednich kompetencjach wyłania się obraz, w którym tylko 1% firm, które wdrożyły innowacje chroniło opracowane rozwiązania poprzez uzyskanie patentów na wynalazki, praw ochronnych na wzory użytkowe i znaki towarowe, praw z rejestracji wzorów przemysłowych czy praw z rejestracji topografii układów scalonych.

Podobnie jak w poprzednich edycjach badania PARP, przedsiębiorcy biorący udział w badaniu jakościowym cechowali się “niską świadomością dotyczącą pozyskiwania praw wyłącznych do opracowanej innowacji” tak w zakresie celu, jak i sposobów, czy zasad egzekwowania itd.

 

Czyli, nie wiemy jakie korzyści firma uzyskuje z innowacji?

Do czynników zewnętrznych silnie pozytywnie wpływających na rozwój przedsiębiorstw badani zaliczyli koniunkturę gospodarczą (37% wskazań ogółu firm), zmiany technologiczne (30%) oraz ofertę finansowania zewnętrznego dla firm (29%).[12]  Na tym tle wśród korzyści płynących z prowadzenia działalności innowacyjnej przedsiębiorcy wskazują[13]

  • poprawę jakości obsługi klienta (54%),
  • zwiększenie zdolności dostosowania się do wymogów klientów (51%),
  • podniesienie jakości wyrobów i usług (51%),
  • zwiększenie wydajności pracy (43%),
  • pozyskanie nowych klientów (43%),
  • wzmocnienie marki (43%),
  • wzrost sprzedaży (37%) oraz
  • wzrost zysku netto (33%)

Uczestnicy badania jakościowego PARP podkreślają, że podstawowym czynnikiem wpływającym na decyzje o długofalowym zaangażowaniu w procesy innowacyjne jest ich opłacalność ekonomiczna (zwiększenie zyskowności prowadzonej działalności gospodarczej)

 

Dlaczego niektóre z firm chcą osiągać korzyści z innowacji?

Przeprowadzone badania ilościowe i jakościowe potwierdzają po raz kolejny, że motorem innowacji w przedsiębiorstwie są osoby zarządzające (właściciel, kadra kierownicza) – dotyczy to 70% ogółu firm aktywnych innowacyjnie. 54% ogółu firm aktywnych innowacyjnie wskazuje na wpływ klientów, dostawców oraz konkurencji. W dużych i średnich przedsiębiorstwach źródłem innowacji jest również praca zespołów kreatywnych – odpowiednio 35% i 33% ogółu firm aktywnych innowacyjnie, w stosunku do 18% w przypadku mikroprzedsiębiorstw. Im większa firma tym większe możliwości prowadzenia wewnątrz firmy prac B+R i gospodarczego wykorzystywania ich wyników w działalności innowacyjnej. Dotyczy to 35% dużych i 33% średnich przedsiębiorstw w ogóle wszystkich firm aktywnych innowacyjnie.

Źródła innowacyjności w przedsiębiorstwach wg raportu PARP, to:

  • potrzeby klientów i rynku – dla 12 przedsiębiorstw innowacyjnych uczestniczących w badaniu jakościowym silnym bodźcem do podejmowania działań innowacyjnych są preferencje i potrzeby klientów oraz zmiany w branży, czy na rynku. Wdrażając innowacje przedsiębiorstwa uważnie wsłuchują się w potrzeby rynku i swoich klientów. Starają się odpowiadać na rozpoznane potrzeby i nadążać za konkurencją, trakujący innowacyjność jako narzędzie podnoszące bądź poprawiające adaptacyjność przedsiębiorstwa do nowych warunków. W raporcie wskazuje się, iż z jednej strony innowacje pozwalają dostosować potencjał przedsiębiorstwa do potrzeb klientów i zmian na rynku, z drugiej zaś – wspierają budowanie przewagi konkurencyjnej;
  • prace B+R jako źródło –  niestety wyłącznie w strukturze organizacyjnej większych (dużych i średnich) innowacyjnych przedsiębiorstw funkcjonowały wyodrębnione jednostki organizacyjne powołane w celu podejmowania i realizowania prac badawczo-rozwojowych i działań o innowacyjnym charakterze; dla mikroprzedsiębiorców najważniejsze bariery prowadzenia prac B+R wewnątrz organizacji lub pozyskania wyników takich prac z zewnątrz to posiadanie odpowiednich zasobów, w szczególności: ludzi, kompetencji, kapitału finansowego oraz doświadczenia lub praktyki w korzystaniu z wyników prac badawczo-rozwojowych;
  • zasoby firmy (właściciele, zarząd, kadra kierownicza, pracownicy, systemy motywacji i inne motywatory) – osoby zarządzające podejmują ostateczne decyzje w sprawie wdrożenia innowacji: powołują jednostkę organizacyjną bądź zespół (organizują pracę pracowników i zarządzają ich kompetencjami), decydują o przebiegu procesów innowacyjnych, zadaniach związanych z wdrożeniem innowacji i wysokości środków, które zamierzają przeznaczyć na takie przedsięwzięcie. Do nich należy też rozpoznanie, ocena i minimalizacja ryzyk związanych z wdrożeniem innowacji. 

Warto zauważyć, że, w innowacyjnych przedsiębiorstwach objętych badaniem jakościowym najczęściej brakowało procedur instruujących i zachęcających pracowników do ujawniania kompetencji w zakresie inicjatywności oraz podejmowania aktywności sprzyjającej innowacjom.

 

Proponowany przez nas audyt własności intelektualnej jest pierwszym krokiem do zmiany tej sytuacji. Daje możliwość oceny posiadanych przez firmy praw IP i stworzenia planu na przyszłość. Planu, który nie tylko podniesie znaczenie Polski na europejskiej i światowej arenie innowacyjności ale wzmocni, a także da szansę konkretnemu przedsiębiorcy na uzyskanie przewagi rynkowej pośród swoich konkurentów i zwiększenie zysków prowadzonej działalności. Więcej o tym czym jest audyt IP pisaliśmy tu, natomiast o tym jak przebiega audyt IP pisaliśmy tu, a o tym, które firmy i kiedy powinny zrobić audyt własności intelektualnej można przeczytać tu, a o korzyściach z wykonania audytu tu.  

Jeśli zastanawiasz się nad kosztem audytu, możesz skorzystać z pakietów przygotowanych przez nas w zależności od wielkości firmy i posiadanej dokumentacji. Warto zacząć od minimalnego rozpoznania podstawowych problemów w mikro firmach, większe pakiety obejmują 100 i 200 godzin analizy IP, duże firmy powinny zdecydować się na generalny przegląd zajmujący 400 godzin lub zamówić wycenę indywidualną.

 

_____
[1] https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/QANDA_20_1150
[2]https://kigeit.org.pl/FTP/PRCIP/Literatura/006_1_Strategia_Innowacyjnosci_i_Efektywnosci_Gospodarki_2020.pdf
[3] Badanie ilościowe w III edycji monitoringu innowacyjności polskich przedsiębiorstw zostało zrealizowane na ogólnopolskiej próbie reprezentatywnej dla populacji przedsiębiorstw, wynoszącej 1327 firm. Pomiar dokonano w okresie styczeń – marzec 2020 roku, a więc zbieranie danych zakończyło się na samym początku stanu epidemicznego wywołanego COVID 19. Całość raportu dostępna jest pod linkiem https://www.parp.gov.pl/storage/publications/pdf/Raport_Monitoring-innowacyjnoci-polskich-przedsibiorstw-III-edycja-2020.pdf
[4] Oslo manual 2018 guidelines for collecting, reporting and using data on innovation
[5] Badanie ilościowe w III edycji monitoringu innowacyjności polskich przedsiębiorstw zostało zrealizowane na ogólnopolskiej próbie reprezentatywnej dla populacji przedsiębiorstw, wynoszącej 1327 firm. Pomiar dokonano w okresie styczeń – marzec 2020 roku, a więc zbieranie danych zakończyło się na samym początku stanu epidemicznego wywołanego COVID 19. Całość raportu dostępna jest pod linkiem https://www.parp.gov.pl/storage/publications/pdf/Raport_Monitoring-innowacyjnoci-polskich-przedsibiorstw-III-edycja-2020.pdf
[6] Badanie ilościowe w III edycji monitoringu innowacyjności polskich przedsiębiorstw zostało zrealizowane na ogólnopolskiej próbie reprezentatywnej dla populacji przedsiębiorstw, wynoszącej 1327 firm. Pomiar dokonano w okresie styczeń – marzec 2020 roku, a więc zbieranie danych zakończyło się na samym początku stanu epidemicznego wywołanego COVID 19. Całość raportu dostępna jest pod linkiem https://www.parp.gov.pl/storage/publications/pdf/Raport_Monitoring-innowacyjnoci-polskich-przedsibiorstw-III-edycja-2020.pdf
[7] prowadzoną przez przedsiębiorstwa w latach 2017-2019
[8] https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/QANDA_20_1150
[9] Dania, Finlandia, Luksemburg, Niderlandy i Szwecja to liderzy innowacji (ang. Innovation Leaders), których wyniki w zakresie innowacji są zdecydowanie powyżej średniej UE. Austria, Belgia, Estonia, Francja, Niemcy, Irlandia i Portugalia to silni innowatorzy (ang. Strong Innovators) o wynikach powyżej lub blisko średniej UE. Wyniki Chorwacji, Cypru, Czech, Grecji, Węgier, Włoch, Litwy, Łotwy, Malty, Polski, Słowacji, Słowenii i Hiszpanii plasują się poniżej średniej UE. Państwa te zaliczono zatem do grupy umiarkowanych innowatorów (ang. Moderate Innovators). Bułgaria i Rumunia to słabi innowatorzy (ang. Modest Innovators) osiągający wyniki zdecydowanie poniżej średniej UE.
[10] „Badanie przedsiębiorstw nieinnowacyjnych” GUS przeprowadzono w 2017 roku na grupie przedsiębiorstw nieinnowacyjnych, które w prowadzonych przez GUS badaniach dotyczących innowacji zadeklarowały, iż w latach 2014-2016 nie wprowadziły żadnych innowacji, ani nie prowadziły żadnych prac nad innowacjami. Podmioty badaniem zostały wyłonione na podstawie prowadzonych przez GUS badań: PNT-02 (Sprawozdanie o innowacjach w przemyśle za lata 2014-2016) oraz PNT-02/u (Sprawozdanie o innowacjach w sektorze usług za lata 2014-2016).
[11] https://www.parp.gov.pl/storage/publications/pdf/Raport_Monitoring-innowacyjnoci-polskich-przedsibiorstw-III-edycja-2020.pdf
[12] https://www.parp.gov.pl/storage/publications/pdf/Raport_Monitoring-innowacyjnoci-polskich-przedsibiorstw-III-edycja-2020.pdf
[13] https://www.parp.gov.pl/storage/publications/pdf/Raport_Monitoring-innowacyjnoci-polskich-przedsibiorstw-III-edycja-2020.pdf

Photo by Maximalfocus on Unsplash

 

 

Więcej informacji dotyczących praw własności intelektualnej, o których warto wiedzieć znajdziesz na naszym blogu.

Udostępnij ten wpis innym, którzy mogą być zainteresowani wykorzystaniem własności intelektualnej, aby nasza wiedza pomogła im w optymalnym zabezpieczeniu i efektywnym zarządzaniu wartościami niematerialnymi i prawnymi: prawami autorskimi, prawami własności przemysłowej (znaki towarowe, wzory użytkowe i przemysłowe, patenty), tajemnicą przedsiębiorstwa, wizerunkiem i wielu innymi. Od lat zajmujemy się tworzeniem i negocjacjami umów, prowadzimy spory sądowe, rejestracje w urzędach patentowych. Doradzamy, prowadzimy audyty własności intelektualnej, zajmujemy się sukcesją marek rodzinnych. Pomagamy pozasądowo rozwiązywać konflikty. Powiedź o nas innym, może potrzebują tej informacji 🙂 

Wpis ten zamieszczony jest jedynie w celu informacyjnym i nie może być traktowany jako porada prawna. Jeśli chcesz uzyskać pomoc prawną w Twojej sprawie, skontaktuj się z nami

Uwaga dziedzictwo! rodzinna marka – skarb więcej niż finansowy

Gdy dorobkiem rodzinnym jest firma, wraz ze zmianą pokoleniową i przekazywaniem sterów następcy, często pojawiają się problemy prawne. Aby ich uniknąć warto przygotować się: zarówno nestora jak i przyszłego sukcesora. Sukcesja jest naturalnym elementem wymiany pokoleniowej. To proces, który powinien być optymalnie zaplanowany pod kątem operacyjnym i  czasowym.  Dla udanego przekazywania firmy ważna jest przede wszystkim diagnoza z jednej strony kompetencji przyszłego sukcesora, ale z drugiej strony aktywów, którymi ma zająć się. W wielu przypadkach kluczowe są wartości niematerialne i prawne. Zabezpieczanie tych wartości po ich uprzednim rozpoznaniu często decyduje o dalszym istnieniu firmy. 

Z przeprowadzonych badań wynika, że firmy rodzinne nie wykorzystują poprawnie znaczenia, siły i wartości swojej nazwy czy nazwiska jako wytworu rodzinności.  Tymczasem nazwa czy nazwisko – szczególnie w odniesieniu do firmy rodzinnej – to podstawowy element jej tożsamości.

 

Według 8 edycji „Barometru firm rodzinnych” raportu przygotowywanego przez KPMG, 85% ankietowanych planuje przekazać zarządzanie w firmie swoim potomkom. Nie jest to proces łatwy, gdyż w firmach rodzinnych jest bardzo ścisłe zintegrowanie życia rodziny z życiem firmy. Towarzyszy temu łączenie ról zawodowych i rodzinnych przez zatrudnionych pracowników rodziny.

Tym samym powstaje ryzyko przenoszenia ewentualnych konfliktów rodzinnych na sferę biznesu a także wpływające na atmosferę w firmie nierówne traktowanie pracowników z rodziny i spoza rodziny. W polskich firmach rodzinnych, tak jak innych badanych w Europie, problemem jest emocjonalne przywiązanie rodziny do firmy. Z uwagi na krótką historię naszych przedsiębiorstw rodzinnych (najstarsze firmy rodzinne to te, które funkcjonują od 16-20 lat – stanowią one ponad 50% firm rodzinnych), istnieje silny opór przed dopuszczeniem zewnętrznych menedżerów do zarządzania firmą, tylko w większych firmach powoływany jest zewnętrzny zarządca.

 

Jednocześnie z opracowania przygotowanego przez PARP „Firmy rodzinne w polskiej gospodarce – szanse i wyzwania” wynika, że zatrudnianie członków rodziny wiąże się przede wszystkim z większym zaufaniem do tych osób. „Więzy krwi, podzielanie wspólnych wartości, współodpowiedzialność za nazwisko i markę firmy powodują, że założyciele firm mają pewność, że nie zostaną przez członków rodziny oszukani. Dlatego też zajmują oni w strukturze firm kluczowe stanowiska i są odpowiedzialni za ważniejsze decyzje. W opinii przedsiębiorców pracownicy z rodziny są dodatkowo zobligowani do efektywniejszej pracy, a także bardziej niż pracownicy spoza rodziny skłonni do poświęceń na rzecz firmy (np. nieodpłatnej pracy w nadgodzinach). Wypracowany przez lata w rodzinie system porozumiewania się, używanie tego samego „kodu” oraz częste przebywanie ze sobą członków rodziny przekładają się na szybsze podejmowanie decyzji w firmie. Bliskie relacje rodzinne pozwalają członkom rodziny w łatwiejszy sposób wyrażać swoje opinie, w szczególności te mniej pozytywne.”

W badanych przedsiębiorstwach, właściciele najczęściej zarządzają swoimi firmami osobiście (lub z pomocą członków rodziny). Również w firmach, w których pracuje więcej niż jedno pokolenie, założyciele najczęściej mają największy wpływ na proces decyzyjny – w prawie 9 na 10 badanych przedsiębiorstw jest to wpływ duży, w tym w ponad połowie przypadków – bardzo duży. Właściciele firm rodzinnych posługują się, więc najczęściej stylem zarządzania określanym jako paternalistyczny. Jest to „sposób jednoosobowego, charyzmatycznego i zorientowanego na władzę zarządzania”. W tych warunkach 11% ankietowanych obawia się problemów prawnych związanych z przekazaniem własności.

 

Specyfika firm rodzinnych generuje problemy w zakresie zarzadzania i ochrony własności intelektualnej

Taka specyfika firm rodzinnych sprawia, że możemy wyróżnić kilka problematycznych obszarów ważnych dla oceny zarzadzania i ochrony własności intelektualnej. Szczegółowa ich analiza w firmie przygotowującej się do sukcesji jest możliwa po przeprowadzeniu audytu własności intelektualnej (intellectual property – IP). Audyt IP poza zdiagnozowaniem problemów z obszaru własności intelektualnej pozwala na stworzenie strategii biznesu rodzinnego. Podstawowych elementem tej strategii jest sformułowanie celów biznesu (ściśle związanych z celami rodziny, które powinny odpowiadać wizji założyciela biznesu), podstawowych elementów strategicznego budowania marki: koncepcji rozwoju, zidentyfikowania wartości (naturalnych w firmie rodzinnej), a także planu pozycjonowania firmy w oparciu o konkurencyjne cechy, dzięki którym wyróżnia się na rynku.

 

Silna marka rodzinna – wartość i wyróżnik na rynku, ułatwienie sukcesji

Zbudowanie silnej marki rodzinnej pomaga w osiągnięciu pozycji i profesjonalnego wizerunku. To zaś przyciąga kompetentne kadry: wykwalifikowani, wnoszący nową wiedzę i doświadczenie wartościowi pracownicy chętnie podejmują pracę w firmie o uznanej marce. Mają świeże spojrzenie i energię a także mniej emocjonalny stosunek do firmy niż pracownicy członkowie rodziny, dzięki czemu mogą podejmować bardziej racjonalne decyzje.

Dzięki zbudowaniu silnej marka łatwiejsza jest sukcesja: członkowie rodziny chętniej przejmą firmę, z której mogą być dumni czyli rozpoznawalnej, o wysokiej reputacji i atrakcyjnym wizerunku. Marka ułatwia budowanie korzystnych relacji wewnątrz firmy ponieważ cały zespół skupia się wokół jednej idei, tej samej wizji, wokół tych samych wartości, które rozumie i podziela.

 

Plan sukcesji dla zachowania rodzinnej tożsamości przedsiębiorstwa

Aby podjąć trud zachowania rodzinnej tożsamości przedsiębiorstwa, warto opracować plan sukcesji pozwalający na odpowiednie przygotowanie sukcesora, zarządzającego i pracowników przedsiębiorstwa na mające nastąpić przyszłe przekazanie władzy. Istotne dla udanej sukcesji są czynniki takie jak: autonomia decyzyjna oddana sukcesorowi, jego kompetencje i pewność siebie. Te ostanie cechy wymagają kształcenia i przygotowywania sukcesora do przejęcia biznesu. Ważne jest jego wczesne wprowadzenie w biznes i dorobek IP, ale jednocześnie zbudowanie kompetencji sukcesora dzięki jego pracy poza biznesem rodzinnym.

 

Specyficzne problemy wynikające z rodzinnego charakteru firmy, dotyczące sfery zarządzania, skuteczności sukcesji i transferów międzypokoleniowych, zastosowania zarządzania strategicznego a także problemy wzrostu, etapów rozwoju i profesjonalizacji biznesów rodzinnych oraz psychologiczne i społeczne związane z osobą założyciela, sukcesorów, udziałowców i pracowników biznesów rodzinnych, próbuje się rozwiązać za pomocą ustawy z dnia 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej (Dz. U. poz. 1629 z późn. zm.). Ustawa ta reguluje zasady:

  1. tymczasowego zarządzania przedsiębiorstwem po śmierci przedsiębiorcy, który we własnym imieniu wykonywał działalność gospodarczą na podstawie wpisu do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, zwanej dalej “CEIDG”, oraz kontynuowania działalności gospodarczej wykonywanej z wykorzystaniem tego przedsiębiorstwa;
  2. zarządu spadkiem w zakresie tymczasowego wykonywania praw z udziału w przedsiębiorstwie małżonka przedsiębiorcy, wykonującego we własnym imieniu działalność gospodarczą na podstawie wpisu do CEIDG, po śmierci tego małżonka;
  3. przejęcia koncesji, zezwoleń, licencji oraz pozwoleń, wydanych wobec przedsiębiorcy, wykonującego we własnym imieniu działalność gospodarczą na podstawie wpisu do CEIDG, w formie decyzji organu administracji publicznej, związanych z wykonywaną przez niego działalnością gospodarczą, zwanych dalej “decyzjami związanymi z przedsiębiorstwem.

Zarząd sukcesyjny to forma tymczasowego kierowania przedsiębiorstwem, po śmierci przedsiębiorcy. Daje następcom prawnym czas na podjęcie decyzji, czy chcą kontynuować działalność na własny rachunek, sprzedać firmę, czy ją zamknąć.

Oznacza to, że opisane zasady dotyczą jedynie jednoosobowych działalności gospodarczych wpisanych do CEIDG.

 

Co składa się na majątek przedsiębiorstwa w spadku?

Przedsiębiorstwo w spadku obejmuje składniki niematerialne i materialne, przeznaczone do wykonywania działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę, stanowiące mienie przedsiębiorcy w chwili jego śmierci. Zgodnie z art. 551 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1740 z późn. zm.) Przedsiębiorstwo obejmuje w szczególności:

  1. oznaczenie indywidualizujące przedsiębiorstwo lub jego wyodrębnione części (nazwa przedsiębiorstwa);
  2. własność nieruchomości lub ruchomości, w tym urządzeń, materiałów, towarów i wyrobów, oraz inne prawa rzeczowe do nieruchomości lub ruchomości;
  3. prawa wynikające z umów najmu i dzierżawy nieruchomości lub ruchomości oraz prawa do korzystania z nieruchomości lub ruchomości wynikające z innych stosunków prawnych;
  4. wierzytelności, prawa z papierów wartościowych i środki pieniężne;
  5. koncesje, licencje i zezwolenia;
  6. patenty i inne prawa własności przemysłowej;
  7. majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne;
  8. tajemnice przedsiębiorstwa;
  9. księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Przedsiębiorstwo w spadku obejmuje również składniki materialne lub niematerialne nabyte przez zarządcę sukcesyjnego w okresie od chwili śmierci przedsiębiorcy do dnia wygaśnięcia do wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego.

 

Kto może być zarządcą sukcesyjnym?

Zarządcą sukcesyjnym może być osoba fizyczna, która ma pełną zdolność do czynności prawnych.

Zarządcą sukcesyjnym nie może zostać osoba, wobec której prawomocnie orzeczono:

  • zakaz prowadzenia działalności gospodarczej lub,
  • środek karny albo środek zabezpieczający w postaci zakazu prowadzenia działalności gospodarczej wykonywanej przez przedsiębiorcę, lub działalności gospodarczej w zakresie zarządu majątkiem.

Zarządcą sukcesyjnym nie może być osoba prawna, czyli np. spółka.

Funkcję zarządcy sukcesyjnego w jednym czasie może pełnić tylko jedna osoba, jednak przedsiębiorca może wyznaczyć dalszego zarządcę sukcesyjnego („rezerwowego”) na wypadek, gdyby zarządca sukcesyjny powołany w pierwszej kolejności zrezygnował z pełnienia tej funkcji lub nie mógł jej pełnić z powodu:

  • śmierci,
  • ograniczenia lub utraty zdolności do czynności prawnych,
  • odwołania go przez przedsiębiorcę,
  • uprawomocnienia się orzeczenia o zakazie prowadzenia wykonywanej działalności gospodarczej, lub działalności gospodarczej w zakresie zarządu majątkiem.

 

Jak powołać zarządcę sukcesyjnego?

– przed śmiercią przedsiębiorcy

Przedsiębiorca może powołać zarządcę sukcesyjnego w ten sposób, że:

  1. wskaże określoną osobę do pełnienia funkcji zarządcy sukcesyjnego albo
  2. zastrzeże, że z chwilą jego śmierci wskazany prokurent stanie się zarządcą sukcesyjnym.

Osoba powołana na zarządcę sukcesyjnego musi wyrazić zgodę na pełnienie tej funkcji. Zarówno powołanie zarządcy sukcesyjnego jak i  wyrażenie zgody osoby powołanej na zarządcę sukcesyjnego wymagają zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności.

Co więcej, zarządca sukcesyjny musi zostać wpisany do CEIDG. Zgłoszenia dokonuje przedsiębiorca. Złożenie wniosku do CEIDE jest bezpłatne.

– po śmierci przedsiębiorcy

Jeżeli zarząd sukcesyjny nie został ustanowiony do chwili śmierci przedsiębiorcy, po śmierci przedsiębiorcy zarządcę sukcesyjnego może powołać:

  1. małżonek przedsiębiorcy, któremu przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku, lub
  2. spadkobierca ustawowy przedsiębiorcy, który przyjął spadek, albo
  3. spadkobierca testamentowy przedsiębiorcy, który przyjął spadek, albo
  4. zapisobierca windykacyjny, który przyjął zapis windykacyjny, jeżeli zgodnie z ogłoszonym testamentem przysługuje mu udział w przedsiębiorstwie w spadku.

Uprawnienie do powołania zarządcy sukcesyjnego wygasa z upływem dwóch miesięcy od dnia śmierci przedsiębiorcy.

Do powołania zarządcy sukcesyjnego wymagana jest zgoda osób, którym łącznie przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku większy niż 85/100. Zgoda ta musi zostać udzielona w formie aktu notarialnego.

Spadkobierca zobowiązany jest złożyć przed notariuszem oświadczenie o:

  1. przysługującym mu udziale w przedsiębiorstwie w spadku oraz
  2. znanych jej innych osobach, którym przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku,
  3. istnieniu lub nieistnieniu osób, które wyłączałyby znanych spadkobierców od dziedziczenia lub dziedziczyłyby wraz z nimi,
  4. znanych testamentach spadkodawcy lub braku takich testamentów

– pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.

Powołanie zarządcy sukcesyjnego po śmierci przedsiębiorcy wymaga zachowania formy aktu notarialnego.

Osoba powołana na zarządcę sukcesyjnego składa przed notariuszem oświadczenie o braku prawomocnie orzeczonych wobec niej zakazów, prowadzenia działalności gospodarczej wykonywanej przez przedsiębiorcę, lub działalności gospodarczej w zakresie zarządu majątkiem pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.

Powołany zarządca sukcesyjny pełni funkcję od chwili dokonania wpisu do CEIDG tego zarządcy. Zgłoszenia dokonuje notariusz.

Zawieszenie działalności gospodarczej nie stanowi przeszkody do ustanowienia zarządu sukcesyjnego.

Nie można ustanowić zarządu sukcesyjnego, jeżeli została ogłoszona upadłość przedsiębiorcy.

Jeżeli został ustanowiony zarząd sukcesyjny, zarząd spadkiem sprawowany przez kuratora spadku albo wykonawcę testamentu nie obejmuje przedsiębiorstwa w spadku.

 

Jakie są zasady wykonywania zarządu sukcesyjnego?

  1. zarządca sukcesyjny posługuje się dotychczasową firmą przedsiębiorcy z dodaniem oznaczenia “w spadku”;
  2. zarządca sukcesyjny obejmuje zobowiązanie do prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku oraz umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa w spadku;
  3. zarząd sukcesyjny nie może być przeniesiony;
  4. zarządca sukcesyjny może ustanowić pełnomocnika do poszczególnej czynności lub pewnego rodzaju czynności;
  5. nie można ograniczyć zarządu sukcesyjnego ze skutkiem wobec osób trzecich;
  6. zarządca sukcesyjny działa w imieniu własnym, na rachunek właściciela/i przedsiębiorstwa w spadku. Właściciele przedsiębiorstwa w spadku mają prawo do udziału w zyskach i uczestniczą w stratach wynikających z prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku, w takim stosunku, w jakim przysługuje im udział w przedsiębiorstwie w spadku. Zysk jest wypłacany w odpowiednich częściach właścicielom przedsiębiorstwa w spadku przez zarządcę sukcesyjnego;
  7. Zarządca sukcesyjny może pozywać i być pozywany w sprawach wynikających z wykonywanej przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej lub prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku oraz brać udział w postępowaniach administracyjnych, podatkowych i sądowoadministracyjnych w tych sprawach. W postępowaniach w takich sprawach zarządca sukcesyjny działa w imieniu własnym, na rzecz właściciela przedsiębiorstwa w spadku;
  8. wobec zarządcy sukcesyjnego dokonuje się oświadczeń oraz doręczeń pism w sprawach wynikających z wykonywanej przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej lub prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku;
  9. zarządca sukcesyjny dokonuje czynności zwykłego zarządu w sprawach wynikających z prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku, natomiast czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu za zgodą wszystkich właścicieli przedsiębiorstwa w spadku, a w przypadku braku takiej zgody – za zezwoleniem sądu;
  10. jeżeli do ważności czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu wymagana jest forma szczególna, oświadczenie obejmujące zgodę składa się w tej samej formie;
  11. w okresie zarządu sukcesyjnego zbycie przedsiębiorstwa w spadku albo udziału w przedsiębiorstwie w spadku wymaga zachowania formy aktu notarialnego;
  12. do wynagrodzenia zarządcy sukcesyjnego stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu.

 

Jakie są inne obowiązki zarządcy sukcesyjnego?

  1. Niezwłocznie po ustanowieniu zarządu sukcesyjnego zarządca sukcesyjny sporządza i składa przed notariuszem wykaz inwentarza przedsiębiorstwa w spadku, obejmujący:
  2. składniki przedsiębiorstwa w spadku, z podaniem ich wartości według stanu i cen z chwili śmierci przedsiębiorcy, a także
  3. długi spadkowe związane z działalnością gospodarczą zmarłego przedsiębiorcy i ich wysokość według stanu z chwili śmierci przedsiębiorcy.
  4. Niezwłocznie po wygaśnięciu zarządu sukcesyjnego osoba, która pełniła funkcję zarządcy sukcesyjnego wydaje przedsiębiorstwo w spadku jego właścicielom, a jeżeli zarząd sukcesyjny wygasł przed uprawomocnieniem się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, zarejestrowaniem aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydaniem europejskiego poświadczenia spadkowego – osobie, która przyjęła spadek. W przypadku braku takiej osoby zarządca sukcesyjny składa wniosek o zabezpieczenie spadku.
  5. Na żądanie właściciela przedsiębiorstwa w spadku, któremu przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku w chwili wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego, zarządca sukcesyjny zobowiązany jest do złożenia pisemnego sprawozdania z prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku wraz ze wskazaniem stanu przedsiębiorstwa w spadku na chwilę wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego.

 

Czy zarząd sukcesyjny może zostać ustanowiony w przypadku spółki cywilnej?

Co do zasady umowa spółki cywilnej ulega automatycznie rozwiązaniu, chyba że w umowie:

  1. W umowie spółki cywilnej zostanie zastrzeżone, że spadkobiercy wspólnika wstąpią do spółki na jego miejsce i zostanie ustanowiony zarząd sukcesyjny. W tej sytuacji zarządca sukcesyjny będzie wykonywał prawa i obowiązki spadkobierców na zasadach właściwych dla zmarłego wspólnika.
  2. W umowie spółki nie zastrzeżono, że spadkobiercy wspólnika wstąpią do spółki na jego miejsce, ale został ustanowiony zarząd sukcesyjny. W tej sytuacji spadkobiercy wchodzą do spółki z chwilą śmierci wspólnika, pod warunkiem że pozostali wspólnicy wyrażą na to zgodę, przy czym brak ich sprzeciwu w ciągu 14 dni oznacza zgodę. Spółka ulegnie rozwiązaniu, jeśli wspólnik sprzeciwi się wstąpieniu spadkobierców do spółki.

Pamiętaj, że zarząd sukcesyjny to rozwiązanie tymczasowe do czasu ostatecznego rozwiązania spraw spadkowych przedsiębiorcy, najczęściej do działu spadku. Zasadniczo zarząd sukcesyjny będzie trwać do 2 lat. W wyjątkowych przypadkach okres trwania zarządu sukcesyjnego może być przedłużony przez sąd – nie dłużej niż do 5 lat od dnia śmierci przedsiębiorcy. Po tym okresie przedsiębiorstwo będzie należeć do spadkobierców (sukcesorów) przedsiębiorcy.

 

_______________

Jeśli stoisz przed problemem sukcesji w rodzinnej firmie, zacznij od diagnozy. Sprawdź czy to, co najcenniejsze – dziedzictwo intelektualne rodziny – zostało zabezpieczone. Upewnij się, że prawa własności intelektualnej (intellectual property – IP) zostały poprawnie nabyte i nie istnieją sporne kwestie rzutujące na zachowanie tajemnic czy receptur rodzinnych. Aby wprowadzić sukcesora w sprawy firmy warto zrobić podsumowanie i przegląd posiadanych praw IP w ramach mini audytu – pozwoli ono uporządkować podstawowe kwestie IP w firmie, w bardziej skomplikowanych przypadkach należy zrobić większy audyt własności intelektualnej.

Jeśli potrzebujesz bardziej szczegółowych informacji, zajrzyj do naszych pozostałych wpisów. O tym czym jest audyt piszemy tutaj a w tym miejscu można przeczytać o tym jak przeprowadzany jest audyt.

 

Informacja na temat specyfiki i kondycji polskich firm rodzinnych powstała w oparciu o:
  • Opracowanie „Firmy rodzinne w polskiej gospodarce – szanse i wyzwania” PARP 2009Autorzy: Anna Kowalewska, Jacek Szut, Barbara Lewandowska, Małgorzata Kwiatkowska, Prof. Łukasz Sułkowski, Dr Andrzej Marjański, Tomasz Jagusztyn Krynicki: https://www.parp.gov.pl/storage/publications/pdf/2009_firmy_rodzinne_szanse.pdf
  • Opracowanie „Firma w rodzinie czy rodzina w firmie – metodologia wsparcia firm rodzinnych” powstałe w wyniku doświadczeń zebranych podczas pilotażowego projektu „Firmy rodzinne”, realizowanego wspólnie przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP) i stowarzyszenie Inicjatywa Firm Rodzinnych (IFR), autorzy Małgorzata Zawadka, Dorota Jakubowska, Jacek Jakubowski, Katarzyna Bryczkowska, Monika Olszewska, Małgorzata Mączyńska, Rok wydania: 2011 ISBN: 978–83–7633–145–2
  • 8 edycję raport przygotowywany cyklicznie przez KPMG „Barometr firm rodzinnych” w 27 krajach europejskich na grupie100 firm rodzinnych metodą CAWI na przełomie maja i czerwca 2019 r. dostępnego pod linkiem: https://assets.kpmg/content/dam/kpmg/pl/pdf/2020/02/pl-raport-kpmg-barometr-firm-rodzinnych-edycja-osma.pdf

 

Photo by Stéphane Juban on Unsplash

Więcej informacji dotyczących praw własności intelektualnej, o których warto wiedzieć znajdziesz na naszym blogu.

Udostępnij ten wpis innym, którzy mogą być zainteresowani wykorzystaniem własności intelektualnej, aby nasza wiedza pomogła im w optymalnym zabezpieczeniu i efektywnym zarządzaniu wartościami niematerialnymi i prawnymi: prawami autorskimi, prawami własności przemysłowej (znaki towarowe, wzory użytkowe i przemysłowe, patenty), tajemnicą przedsiębiorstwa, wizerunkiem i wielu innymi. Od lat zajmujemy się tworzeniem i negocjacjami umów, prowadzimy spory sądowe, rejestracje w urzędach patentowych. Doradzamy, prowadzimy audyty własności intelektualnej, zajmujemy się sukcesją marek rodzinnych. Pomagamy pozasądowo rozwiązywać konflikty. Powiedź o nas innym, może potrzebują tej informacji 🙂