FAQ
21734
page-template-default,page,page-id-21734,theme-stockholm,qode-social-login-1.1.3,qode-restaurant-1.1.1,stockholm-core-1.1,woocommerce-no-js,select-child-theme-ver-5.1.8.1573676579,select-theme-ver-5.1.8,ajax_fade,page_not_loaded,menu-animation-underline,popup-menu-fade,wpb-js-composer js-comp-ver-6.0.5,vc_responsive
Cześć. I Ogólne informacje o prawie autorskim i prawach pokrewnych
CZYM JEST PRAWO AUTORSKIE?

Początków prawa autorskiego należy szukać w czasach historycznych, kiedy ludzie uświadomili sobie, że dzieło stworzone przez jednego artystę może być kopiowane i powielane przez inne osoby. Wraz z rozwojem techniki, wynalazkiem druku i innych sposobów powielania obrazu czy technik zapisywania myśli ludzkiej, kopiowanie i powielanie dzieł stało się masowe, a wówczas okazało się, że należy ustalić zasady chroniące interesy twórców, ale też pozwalające innym na korzystanie z dorobku artystycznego i kulturalnego zgromadzonego na przestrzeni lat.

Prawo autorskie jest, więc zbiorem takich zasad: z jednej strony chroniących prawa autora do stworzonego przez niego dzieła, z drugiej strony – określających warunki korzystania z tego dzieła przez osoby inne niż autor. Nie każde jednak dzieło będzie chronione prawem autorskim. Prawo autorskie chroni bowiem wyłącznie utwory.

GDZIE ZNAJDZIEMY REGULACJE DOTYCZĄCE PRAWA AUTORSKIEGO?

W poszczególnych państwach istnieją róże przepisy regulujące zasady prawa autorskiego. W Polsce podstawowe regulacje zawiera ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U.2006.90.631 j.t. z późniejszymi zmianami) (dalej jako „upapp”).

Przepisy „upapp” stosuje się do utworów:

  •  których twórca lub współtwórca jest obywatelem polskim lub
  • których twórca jest obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, lub
  • które zostały opublikowane po raz pierwszy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej albo równocześnie na tym terytorium i za granicą, lub
  •  które zostały opublikowane po raz pierwszy w języku polskim, lub
  • które są chronione na podstawie umów międzynarodowych, w zakresie, w jakim ich ochrona wynika z tych umów.

Oprócz „upapp” są też inne akty prawne szczegółowo określające zagadnienia wynikające z prawa autorskiego (inne ustawy, rozporządzenia). Z uwagi na silne powiązanie autorskich praw majątkowych z prawem własności, istotną rolę odgrywają też przepisy Konstytucji RP.

Obowiązują też przepisy międzynarodowych umów, których Polska jest stroną, a także regulacje Unii Europejskiej, dzięki którym, rozwiązania przyjęte w polskiej ustawie są zbliżone do rozwiązań krajów europejskich.

Konwencje międzynarodowe w zakresie własności intelektualnej to przede wszystkim: konwencja berneńska (1886 r.) – tekst paryski z 1971r., konwencja rzymska (1961 r.), porozumienie TRIPS (1995r.) i traktaty WIPO (Word Intellectual Property Organization) – konwencja autorska i konwencja w/s wykonań i fonogramów (1996 r.).

JAKI WPŁYW NA ZAKRES REGULACJI OCHRONY PRAW TWÓRCÓW W PRZEPISACH POLSKIEGO PRAWA MAJĄ PRZEPISY UNIJNE?

Nie ma jednego, jednolitego, generalnego prawa autorskiego wspólnego dla wszystkich państw członkowskich Unii. Niemniej przepisy traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską oraz wydane na jego podstawie tzw. pochodne prawo europejskie (na które składają się dyrektywy, rozporządzenia, decyzje i zalecenia) zawierają regulacje skierowane do państw członkowskich – dotyczące szeroko rozumianej własności intelektualnej, w tym prawa autorskiego.  Dla prawa autorskiego szczególne znaczenie mają dyrektywy unijne, które powinny być wdrożone przez państwa członkowskie do ich porządku prawnego. Pamiętać jednak należy, że dyrektywy określają przede wszystkim końcowy efekt, jaki należy osiągnąć w danym państwie członkowskim. Natomiast same państwa decydują za pomocą jakich środków te cele osiągnąć. Prawie w każdej dyrektywie wyznacza się termin w jakim należy zmienić przepisy krajowe, aby osiągnąć efekt ujednolicenia odmiennych przepisów krajowych.

Niewdrożenie dyrektywy lub jej niewłaściwe wdrożenie może być podstawą odpowiedzialności odszkodowawczej wobec osób, których prawa w związku z niewdrożeniem lub niewłaściwym wdrożeniem zostały naruszone. Europejski Trybunał Sprawiedliwości przyznał niektórym przepisom dyrektyw, w niektórych przypadkach cechę bezpośredniej skuteczności. Oznacza to, że jeżeli przepisy dyrektywy nie zostały wdrożone do krajowego porządku prawnego, to w relacji podmiot-państwo można się na nie powołać wtedy, gdy są precyzyjne, bezwarunkowe oraz nastąpił upływ terminu transpozycji (implementacji) dyrektywy do prawa krajowego.

W Polsce wdrożono (zaimplementowano) 8 dyrektyw unijnych w zakresie własności intelektualnej wprowadzając odpowiednie regulacje do „upapp”. Są to dyrektywy dotyczące:

  • ochrony programów komputerowych (dyrektywa z 14 maja 1991 r.)
  • prawa najmu i użyczenia oraz niektórych praw pokrewnych (…) (dyrektywa z 12 grudnia 2006 r.)
  •  koordynacji określonych przepisów z zakresu prawa autorskiego i praw pokrewnych dotyczących przekazu satelitarnego i retransmisji kablowej (dyrektywa z 27 września 1993 r.)
  • czasu ochrony praw autorskich i niektórych praw pokrewnych (dyrektywa z 12 grudnia 2006 r.)
  • prawnej ochrony baz danych (dyrektywa z 11 marca 1996 r.)
  • ujednolicenia niektórych aspektów prawa autorskiego i praw pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (dyrektywa z 22 maja 2001 r.)
  • „droit de suite” (dyrektywa z 27 września 2001 r.) (wyrażenie to oznacza „prawo twórcy do otrzymywania procentowego wynagrodzenia od ceny jego dzieła odsprzedawanego kolejnemu właścicielowi”)
  • egzekwowania praw własności intelektualnej (dyrektywa z 29 kwietnia 2004 r.)

KIEDY UTWORY SĄ CHRONIONE INNYMI NIŻ PRAWO AUTORSKIE PRZEPISAMI? JAKIE SĄ WSPÓŁZALEŻNOŚCI POMIĘDZY INNYMI GAŁĘZIAMI PRAWA?

Zdarza się, iż utwór, ze względu na spełnienie warunków przewidzianych innymi niż prawo autorskie przepisami, podlega zasadom wynikającym także z tych innych regulacji prawnych. Przykłady tych sytuacji są następujące:

  • gdy utwór graficzny lub muzyczny zostaje zarejestrowany w Urzędzie Patentowym jako znak towarowy (zgodnie z przepisami ustawy – Prawo własności przemysłowej, “znakiem towarowym może być każde oznaczenie, umożliwiające odróżnienie towarów jednego przedsiębiorstwa od towarów innego przedsiębiorstwa oraz możliwe do przedstawienia w rejestrze znaków towarowych w sposób pozwalający na ustalenie jednoznacznego i dokładnego przedmiotu udzielonej ochrony; znakiem towarowym może być w szczególności wyraz włącznie z nazwiskiem, rysunek, litera, cyfra, kolor, forma przestrzenna, w tym kształt towaru lub opakowania, a także dźwięk”. W takiej sytuacji, autor lub osoba, na którą autor przeniósł swoje prawa może w przypadku korzystania ze znaku przez osobę nieupoważnioną zastosować ochronę wynikającą zarówno z przepisów „upapp” jak i właściwych przepisów ustawy – Prawo własności przemysłowej;

 

  • utwór literacki lub fotografia może podlegać także regulacjom ustawy – Prawo prasowe; zgodnie z tą ustawą, materiałem prasowym jest „każdy opublikowany lub przekazany do opublikowania w prasie tekst albo obraz o charakterze informacyjnym, publicystycznym, dokumentalnym lub innym, niezależnie od środków przekazu, rodzaju, formy, przeznaczenia czy autorstwa”. Jest to o tyle istotne, że na podstawie „upapp” z zakresu ochrony autorskiej wyłączone zostały „proste informacje prasowe”, a więc informacje wyrażone w sposób standardowy, rejestrujące fakty; informacje te, traktowane są jako materiał prasowy;

 

  • wizerunek osoby chroniony jest zarówno przepisami „upapp”, ustawy – Prawo prasowe, jak i przepisami dotyczącymi dóbr osobistych zawartych w kodeksie cywilnym ;
  • utwór słowny może być także firmą, tzn. nazwą pod którą przedsiębiorca, spółka prowadzi swoją działalność; naruszenie praw do firmy może rodzić odpowiedzialność przewidzianą przepisami „upapp” i kodeksu cywilnego; w niektórych sytuacjach kodeksu spółek handlowych;

 

  • jedynym z czynów nieuczciwej konkurencji przewidzianych przepisami ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji („uznk”), jest „takie oznaczenie towarów lub usług (…), które może wprowadzić klientów w błąd co do pochodzenia”; także na gruncie „upapp” zatajenie autorstwa utworu (np. w postaci logo oznaczającego towary) jest naruszeniem autorskich praw osobistych; zatem ten sam czyn może naruszać obie ustawy; innym czynem nieuczciwej konkurencji jest „naśladowanie gotowego produktu, polegające na tym, że za pomocą technicznych środków reprodukcji jest kopiowana zewnętrzna postać produktu, jeżeli może wprowadzić klientów w błąd co do tożsamości producenta lub produktu”; popełnienie tego czynu „uznk” może stanowić podstawę do odpowiedzialności karnej z tytułu naśladownictwa autorstwa przewidzianej przepisami „upapp”