-1
archive,author,author-anna-debska,author-3,theme-stockholm,cookies-not-set,stockholm-core-1.1,woocommerce-no-js,select-child-theme-ver-5.1.8.1573676579,select-theme-ver-5.1.8,ajax_fade,page_not_loaded,menu-animation-underline,popup-menu-fade,wpb-js-composer js-comp-ver-6.0.5,vc_responsive

Prawa własności intelektualnej w postępowaniu upadłościowym

Jednym z celów postępowania upadłościowego jest wyprzedaż mienia i uzyskanie maksymalnego możliwego poziomu zaspokojenia roszczeń wierzycieli. Postępowanie upadłościowe prowadzone jest w przypadku osiągnięcia niewypłacalności przez dłużnika, co oznacza, że pełna spłata zadłużenia nie będzie możliwa. Upadłość najczęściej kończy funkcjonowanie przedsiębiorstwa. Jeżeli w majątku dłużnika znajdują się prawa własności intelektualnej będą stanowić one składniki masy upadłościowej dłużnika, a ich likwidacja będzie służyć zaspokojeniu wierzycieli upadłego przedsiębiorcy.

Niewypłacalność zgodnie z art. 11 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 z późn. zm.) (pr. up.) oznacza utratę zdolności do wykonywania przez dłużnika wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Dłużnik jest niewypłacalny także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące.

Z dniem ogłoszenia upadłości majątek upadłego staje się masą upadłości, która służy zaspokojeniu wierzycieli upadłego. W skład masy upadłości wchodzi majątek należący do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości oraz nabyty przez upadłego w toku postępowania upadłościowego.

 

Prawa własności intelektualnej w masie upadłości

Prawa własności intelektualnej takie jak autorskie prawa majątkowe, patenty, prawa ochronne na wzory użytkowe i znaki towarowe, dodatkowe prawa ochronne, prawa z rejestracji wzorów przemysłowych, w tym także z niezarejestrowanych wzorów wspólnotowych, topografii układów scalonych, tajemnica przedsiębiorstwa, a także prawa ochronne do baz danych to prawa majątkowe, które stanowią aktywa dłużnika. Ustalenie posiadania tych aktów oraz ich wartości ma istotne znaczenie już przed ogłoszeniem upadłości. Wobec tego, iż prawa własności intelektualnej stanowią majątek dłużnika mają one kluczowe znaczenie dla:

  1. oceny istnienia przesłanki niewypłacalności, ale także
  2. konieczności posiadania majątku przewyższającego koszty postępowania upadłościowego z tego względu, że zgodnie z art. 13 ust. 1 pr. up. sąd oddali wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania lub wystarcza jedynie na zaspokojenie tych kosztów[1].

 

W celu ustalenia, które prawa własności intelektualnej przysługują upadłemu, należy dokonać przeglądu praw własności intelektualnej. Szczególnie jest to potrzebne w przypadku praw autorskich, ponieważ prawa te nie podlegają wpisowi do żadnych rejestrów. Natomiast w zakresie ustalenia praw własności przemysłowej przysługujących upadłem należy także zweryfikować rejestry prowadzone przez urzędy do spraw własności intelektualnej. Warto bowiem przypomnieć, że zgodnie z art. 228 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 324) (pwp) Urząd Patentowy RP (UPRP) dla dokonywania wpisów o udzielonych patentach oraz prawach ochronnych i prawach z rejestracji prowadzi następujące rejestry:

  1. rejestr patentowy;
  2. rejestr dodatkowych praw ochronnych;
  3. rejestr wzorów użytkowych;
  4. rejestr wzorów przemysłowych;
  5. rejestr znaków towarowych;
  6. rejestr oznaczeń geograficznych;
  7. rejestr topografii układów scalonych.

Prowadzone przez UPRP rejestry są przeznaczone do dokonywania wpisów o stanie prawnym udzielonych praw własności przemysłowej. Natomiast zgodnie z art. 228 ust. 4 pwp domniemywa się, że wpisy w rejestrach są prawdziwe, a ich treść jest każdemu znana, co stanowi domniemanie o powszechnej znajomości treści wpisu. 

Poza prawami własności intelektualnej do masy upadłości wchodzą również udziały w tych prawach. W takiej sytuacji prawem zarządzają wtedy syndyk i pozostali współuprawnieni z tego prawa. Syndyk dysponuje jedynie udziałem w prawie więc w zakresie udzielenia licencji, zrzeczenia się prawa czy zbycia udziału syndyk musi porozumieć się z pozostałymi współuprawnionymi.

 

Problem nieaktualności wpisu do rejestrów Urzędu Patentowego RP 

Rejestry te powinny być aktualizowane. Zgodnie z art. 67 ust. 2 i 3 pwp umowa o przeniesienie patentu wymaga, pod rygorem nieważności, zachowania formy pisemnej, a przeniesienie patentu staje się skuteczne wobec osób trzecich z chwilą wpisu tego przeniesienia do rejestru patentowego. Wskazana regulacja ma również zastosowanie do pozostałych praw własności przemysłowej.

Powyższe budzi wątpliwości, czy prawo własności przemysłowej przeniesione przez dłużnika na inny podmiot na podstawie skutecznie zawartej umowy bez ujawnienia zmiany uprawnionego do tego prawa w rejestrze powoduje to, iż prawo będzie jeszcze należeć do dłużnika i finalnie wejdzie do masy upadłościowej, czy nie.

Należy wskazać, że wpis do rejestru nie ma charakteru konstytutywnego. Z art. 67 ust. 3 pwp wynika jednoznacznie, że wskutek zawarcia pisemnej umowy o przeniesienie prawa, do przeniesienia prawa między stronami (które niewątpliwie nie są osobami trzecimi) dochodzi już w dniu zawarcia umowy lub ewentualnie w innej dacie, określonej w umowie. Jednakże do chwili wpisu tego przeniesienia do rejestru przeniesienie nie jest skuteczne wobec osób trzecich. M.in. oznacza to, że nabywca patentu nie może skutecznie powoływać się na swoje uprawnienia wobec osób trzecich[2].

Wobec tego należy stwierdzić, że wpis ten ma charakter legitymacyjny i w celu wykazania swego prawa wobec osób trzecich nabywca musi zostać wpisany do rejestru. Wpis umożliwia nabywcy patentu wykazanie swoich praw wobec innych osób np. dochodzenie roszczeń przeciwko naruszycielowi[3]. Wpis prawa do danego rejestru, w przypadku, gdy to nabywca ogłasza upadłość pozwala szybko ustalić zawartość masy upadłości. Natomiast brak wpisu do rejestru może prowadzić do błędnych wniosków w zakresie uprawnionego do patentu czy innego dobra intelektualnego chronionego pwp.

Jak wynika z przeprowadzonej analizy opieranie się wyłącznie na rejestrach praw własności przemysłowej bez analizy odpowiednich umów może prowadzić do wadliwego ustalenia aktywów dłużnika oraz wartości jego majątku, a w konsekwencji nieprawidłowego określenia masy upadłościowej.

 

Problem wpisu do rejestrów prowadzonych przez Urząd Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej

W zakresie rejestrów prowadzonych przez Urząd Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej dla znaków towarowych Unii Europejskiej oraz wzorów wspólnotowych odpowiednio art. 24 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1001 z dnia 14 czerwca 2017 r. w sprawie znaku towarowego Unii Europejskiej (Dz. U. UE. L. z 2017 r. Nr 154, str. 1) (rozporządzenie 2017/1001) oraz art. 31 Rozporządzenie Rady (WE) nr 6/2002 z dnia 12 grudnia 2001 r. w sprawie wzorów wspólnotowych (Dz. U. UE. L. z 2002 r. Nr 3, str. 1 z późn. zm.) (rozporządzenia 6/2002) wskazują, że znak albo wzór może być objęty postępowaniem upadłościowym tylko wtedy, jeśli zostało ono wszczęte w Państwie Członkowskim, na którego terytorium znajduje się centrum interesów dłużnika, a w przypadku współwłasności prawa do znaku lub wzoru ograniczenie to stosuje się odpowiedni do współwłaściciela tego prawa.

Ograniczenie prowadzenia postępowania upadłościowego wszczętego wyłącznie w państwie głównego ośrodka podstawowej działalności dłużnika wynika z zasady jednolitości prawa do znaku lub wzoru. Zarówno znak towarowy UE jak i wzór wspólnotowy mają jednolity charakter, co oznacza że ich skutek jest jednakowy w całej Unii Europejskiej. Zarówno znak UE jak i wzór wspólnotowy nie może być zarejestrowany, przeniesiony ani nie może stanowić przedmiotu zrzeczenia się, ani przedmiotu decyzji stwierdzającej jego nieważność, a korzystanie z niego nie może być zakazane inaczej niż tylko na całym obszarze UE. Zasada jednolitości powoduje, że dane prawo powinno być objęte tylko jednym postępowaniem upadłościowym, a nie szeregiem takich postępowań[4].

W przypadku spółek i osób prawnych domniemywa się, że głównym ośrodkiem podstawowej działalności dłużnika jest siedziba określona w statucie założycielskim tego podmiotu, ale możliwe jest przeprowadzenie dowodu przeciwnego opartego na wykazaniu, że inne jest miejsce rzeczywistego zarządu spółką o charakterze ekonomicznym i które jako takie jest rozpoznawalne dla osób trzecich (dotyczy to położenia głównego biura, księgowości, rachunków bankowych itd.).

Natomiast jeżeli główny ośrodek znajduje się poza obszarem Unii Europejskiej, wówczas wyżej wymienione przepisy, zgodnie z motywem 25 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/848 z dnia 20 maja 2015 r. w sprawie postępowania upadłościowego (Dz. U. UE. L. z 2015 r. Nr 141, str. 19 z późn. zm.) (rozporządzenie 2015/848) przepisów rozporządzenia 2015/848 nie stosuje się. Rozporządzenie 2015/848 dotyczy wyłącznie postępowań, w których dłużnicy mają główne ośrodki podstawowej działalności na obszarze Unii Europejskiej. Wobec tego dłużników spoza UE ustalenie właściwego prawa krajowego zostanie przeprowadzone zgodnie z art. 27 ust. 4 rozporządzenia 6/2002, czyli prawo właściwe dla siedziby EUIPO – prawo hiszpańskie.

Regulacje zawarte w rozporządzeniach dotyczących znaków i wzorów wspólnotowych zawierają jedynie szczątkowe regulacje w zakresie prowadzenia postępowania upadłościowego. W szerszym zakresie postępowanie to zostało uregulowane w rozporządzeniu 2015/848. Zgodnie z art. 15 rozporządzenia 2015/848 patent europejski o jednolitym skutku, wspólnotowy znak towarowy oraz każde inne podobne prawo ustanowione na podstawie przepisów Unii może zostać objęte wyłącznie głównym postępowaniem upadłościowym, czyli prowadzonym przez sąd państwa członkowskiego na którego terytorium znajduje się główny ośrodek podstawowej działalności dłużnika.

Rejestry unijnych znaków towarowych i wzorów wspólnotowych prowadzone przez EUIPO zawierają wpisy o objęciu danego prawa postępowaniem upadłościowym. W przypadku gdy znak albo wzór objęty jest postępowaniem upadłościowym, na wniosek właściwych władz krajowych dokonuje się wpisu do rejestru i publikuje we właściwym Biuletynie.

W zakresie skuteczności wpisu praw do rejestrów prowadzonych przez EUIPO występuje zbliżona, jednakże nietożsama regulacja względem przepisu art. 67 ust. 3 pwp. Zgodnie z odpowiednio art. 28 lit. b rozporządzenia 6/2002 oraz 20 ust. 11 rozporządzenia 2017/1001 do czasu dokonania wpisu przeniesienia do rejestru następca prawny nie może powoływać się na prawa wynikające z rejestracji.

 

Problem możliwości wygaśnięcia praw własności przemysłowej

Po ustaleniu zakresu praw własności intelektualnej wchodzących w skład masy upadłościowej oraz ich wartości, w przypadku praw własności przemysłowej kluczowe znaczenie ma również niedopuszczenie do utraty tych praw, czyli wygaśnięcia tych praw, przed ich likwidacją w ramach postepowania upadłościowego. Syndyk przygotowując plan likwidacyjny, czyli ustalając w jaki sposób zostanie przeprowadzona likwidacja masy upadłościowej powinien mieć na względzie ustalenie do kiedy obowiązują dane prawa, czy możliwe jest ich dalsze przedłużenie, w jakim terminie należy uiścić opłaty za kolejne okresy ochrony. Przypomnieć bowiem trzeba, że prawa własności intelektualnej są prawami terminowymi, co oznacza, że wygasają po określonym okresie obowiązywania.

W przypadku wygaśnięcia patentu, jego utrata może implikować dalej idące skutki powodujące utratę także dodatkowego prawa ochronnego. Zgodnie z art. 756 pwp UPRP stwierdza wygaśnięcie decyzji o udzieleniu dodatkowego prawa ochronnego, jeżeli patent podstawowy wygaśnie przed upływem okresu, na jaki został udzielony. UPRP stwierdzi także wygaśnięcie decyzji o udzieleniu dodatkowego prawa ochronnego, gdy w okresie trwania patentu podstawowego cofnięte zostanie zezwolenie na wprowadzenie produktu na rynek.

Na uwagę zasługuje także specyficzna sytuacja praw ochronnych na znaki towarowe i szczególna regulacja dotycząca wyłącznie tych praw zawarta w art. 169 pwp. Prawo ochronne na znak towarowy wygasa na skutek:

  1. nieużywania zarejestrowanego znaku towarowego w sposób rzeczywisty dla towarów objętych prawem ochronnym w ciągu nieprzerwanego okresu 5 lat, po dniu wydania decyzji o udzieleniu prawa ochronnego, chyba że istnieją ważne powody jego nieużywania;
  2. utraty przez znak znamion odróżniających przez to, że na skutek działań lub zaniedbań uprawnionego stał się w obrocie zwyczajowym oznaczeniem – składającym się wyłącznie z elementów, które mogą służyć w obrocie do oznaczania w szczególności rodzaju towaru, jego jakości, ilości, ceny, przeznaczenia, sposobu, czasu lub miejsca wytworzenia, składu, funkcji lub przydatności – w stosunku do towarów, dla których był zarejestrowany;
  3. działań uprawnionego lub, za jego zgodą, osób trzecich, gdy znak towarowy może wprowadzać odbiorców w błąd, w szczególności co do charakteru, właściwości lub pochodzenia geograficznego towaru.

 

Wobec tego przy sporządzaniu spisu inwentarza konieczna jest także weryfikacja, czy dane prawo ochronne nie jest zagrożone wygaśnięciem oraz wdrożenie odpowiednich czynności mających zapobiec ewentualnej utracie prawa z przyczyn określonych w art. 169 ust. 1 – 3 pwp.

 

Wyłączenie z masy upadłości

Zgodnie z art. 63 ust. 1 pkt 1 pr. up. nie wchodzi do masy upadłości mienie, które jest wyłączone spod egzekucji według przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, z późn. zm.). Oznacza to, że wyłączeniu takiemu podlegają autorskie prawa majątkowe dopóki służą twórcy. Szczerzej problematyka wyłączenia praw autorskich spod egzekucji została omówiona tutaj.

Przy omawianiu problematyki praw niewchodzących do masy upadłości należy zwrócić uwagę na art. 12 upapp, który reguluje powrót autorskich praw majątkowych do twórcy-pracownika przysługujących uprzednio pracodawcy w przypadku, gdy pracodawca w okresie 2 lat od daty przyjęcia utworu nie przystąpi do rozpowszechniania utworu przeznaczonego w umowie o pracę do rozpowszechnienia, a termin na rozpowszechnianie utworu wyznaczony przez twórcę-pracownika upłynął.

 

Likwidacja praw

Likwidacja praw własności intelektualnej co do zasady polegać będzie na:

  1. sprzedaży całego przedsiębiorstwa;
  2. sprzedaży zorganizowanej części przedsiębiorstwa;
  3. sprzedaży poszczególnych praw IP.

 

sprzedaż całego przedsiębiorstwa upadłego

Sprzedaż całego przedsiębiorstwa upadłego stanowi najbardziej optymalną formę likwidacji ze względu na brak konieczności oznaczania wszystkich składników majątkowych przedsiębiorstwa i wyodrębniania trudnych do określenia aktywów takich jak tajemnice przedsiębiorstwa, know-how, niezarejestrowanych wzorów wspólnotowych, autorskich praw majątkowych do utworów pracowniczych.

Dodatkowo niektóre prawa takie jak prawo używacza, czy licencje przymusowe wygasną, jeśli nie zostaną sprzedane łącznie z przedsiębiorstwem lub jego wyodrębnioną częścią (zorganizowaną częścią przedsiębiorstwa).

Zgodnie z art. 317 pr. up. na nabywcę przedsiębiorstwa upadłego przechodzą wszelkie koncesje, zezwolenia, licencje i ulgi, które zostały udzielone upadłemu, chyba że odrębne ustawy stanowią inaczej. Nabywca może używać oznaczenia przedsiębiorstwa upadłego, w którym mieści się jego nazwisko, tylko za zgodą upadłego. Nabywca przedsiębiorstwa upadłego nabywa je w stanie wolnym od obciążeń i nie odpowiada za zobowiązania upadłego. Wszelkie obciążenia na składnikach przedsiębiorstwa wygasają, z wyjątkiem obciążeń w postaci służebności, użytkowania oraz prawa dożywocia.

Wskazana regulacja w kontekście praw własności przemysłowej powoduje kolejną wątpliwość wobec regulacji zawartej w art. 78 pwp zgodnie, z którą w razie przejścia patentu obciążonego licencją, umowa licencyjna jest skuteczna wobec następcy prawnego.

Należy jednak stwierdzić, że wobec tego, iż nabycie prawa wyłącznego na podstawie prawa upadłościowego ma charakter pierwotny, co oznacza, że licencje, które obciążają prawa własności przemysłowej nabyte przez nabywcę przedsiębiorstwa upadłego wygasną. Dzieje się tak dlatego, że nabywca przedsiębiorstwa upadłego nie jest następcą prawnym, o którym mowa w art. 78 pwp.

 

sprzedaż zorganizowanej części przedsiębiorstwa upadłego

Zgodnie z art. 318 pr. up., możliwa jest sprzedaż zorganizowanej części przedsiębiorstwa upadłego, jeżeli sprzedaż przedsiębiorstwa jako całości nie jest możliwa ze względów ekonomicznych lub innych przyczyn.

W przypadku sprzedaży zorganizowanej części przedsiębiorstwa, odmiennie niż w przypadku sprzedaży całego przedsiębiorstwa upadłego, konieczne jest oznaczanie składników, które są związane z prowadzeniem danej części przedsiębiorstwa.

 

sprzedaż poszczególnych praw własności intelektualnej

Prawa własności intelektualnej jako prawa zbywalne mogą być także odrębnymi przedmiotami umów sprzedaży. Możliwe jest także udzielenie licencji na korzystanie z danych przedmiotów własności intelektualnej, a sprzedanie praw do nich dopiero po upływie pewnego okresu. Takie rozwiązanie może stanowić bardziej efektywną realizację celu postępowania upadłościowego, czyli zaspokojenie wierzycieli w jak największym stopniu.

Natomiast w przypadku praw ochronnych na znaki towarowe należy pamiętać o art. 169 ust. 1 pkt 4 pwp stanowiącym, iż praw ochronne na znak towarowy wygasa w przypadku wykreślenia z właściwego rejestru podmiotu mającego osobowość prawną, któremu przysługiwało prawo ochronne na znak towarowy. W stosunku do innych praw własności przemysłowej ten skutek nie następuje. Większość praw własności przemysłowej nie wygasa nawet wtedy, gdy przedsiębiorca (upadły) zostanie wykreślony z rejestru po zakończeniu postępowania. Prawa zostają zbywane przez syndyka. Jeśli nie dojdzie do zadysponowania prawem własności przemysłowej zastosowanie będzie miał przepis art. 25e ust. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 112 z późn. zm.). Skarb Państwa nabędzie nieodpłatnie, z chwilą wykreślenia z rejestru KRS z mocy prawa mienie pozostałe po podmiocie wykreślonym z Krajowego Rejestru Sądowego, bez względu na przyczynę wykreślenia wobec braku rozporządzenia danym prawem przed wykreśleniem. Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność z nabytego mienia za zobowiązania podmiotu wykreślonego z rejestru KRS.

 

Problematyka nieważności lub bezskuteczności postanowień umownych zastrzeżonych na wypadek upadłości

W zakresie omawiania tematyki upadłości w kontekście praw własności intelektualnej konieczne jest także omówienie problematyki nieważności lub bezskuteczności postanowień umownych zastrzeżonych na wypadek upadłości, które mogą zostać zawarte zarówno w umowach o przeniesienie prawa własności intelektualnej jak i w umowach licencyjnych

Zgodnie z art. 83 pr. up. postanowienia umowy zastrzegające na wypadek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub ogłoszenia upadłości zmianę lub rozwiązanie stosunku prawnego, którego stroną jest upadły, są nieważne. Natomiast, zgodnie z art. 84 ust. 1 pr. up. postanowienie umowy, której stroną jest upadły, uniemożliwiające albo utrudniające osiągnięcie celu postępowania upadłościowego jest bezskuteczne w stosunku do masy upadłości.

Jednakże dopuszczalne są klauzule mogące prowadzić do zamknięcia zawartych transakcji na wypadek zdarzenia, które jest związane z pogorszeniem się sytuacji finansowej dłużnika, ale nie jest związane z postępowaniem upadłościowym[5]. W doktrynie wskazuje się, iż klauzula umowna nawiązująca do zdarzenia sprzed ogłoszenia upadłości, a wiążąca się z osiągnięciem stanu niewypłacalność strony umowy, może zostać potraktowana jako zmierzająca do obejścia prawa[6]. Wobec tego co do zasady klauzule umowne zastrzegające skutki wobec złej sytuacji majątkowej kontrahenta są dopuszczalne ale nie jest możliwe z całą pewność wykluczenie podważenie tego typu klauzuli bez oceny konkretnego stanu danej sprawy[7].

 

To tylko niektóre z problemów i ważnych kwestii związane z prawami własności intelektualnej w upadłości. Z pewnością prawidłowe ustalenie praw własności intelektualnej wchodzących do masy upadłościowej oraz ich wycena mogą dawać większe szanse na lepsze zaspokojenie wierzyciela. Jeżeli potrzebujesz pomocy przy audycie majątku dłużnika i ustaleniu przysługujących mu praw własności intelektualnej skontaktuj się z nami albo skorzystaj z naszych w produktów w postaci e-booków dotyczących IP i usługi audytu IP.

 

Photo by Randy Fath on Unsplash
[1] J. Wilczyńska-Baraniak, 4.4. Wpływ postępowania upadłościowego na prawa własności intelektualnej [w:] Restrukturyzacja i upadłość. Zagadnienia praktyczne, R. Burda i in., Warszawa 2018.
[2] Wyrok WSA w Łodzi z 13.05.2010 r., I SA/Łd 245/10, LEX nr 673742, a także Ł. Żelechowski w artykule Zastaw zwykły i rejestrowy na prawie ochronnym na znak towarowy. Zagadnienia wybrane, KPP.2008.1.139, Lex nr 83818/2.
[3] A. Niewęgłowski [w:] T. Demendecki, J. Sitko, J. Szczotka, G. Tylec, A. Niewęgłowski, Prawo własności przemysłowej. Komentarz, Warszawa 2015, art. 67.
[4] A. Tischner, W. Jarosiński [w:] B. Widła, A. Tischner, W. Jarosiński, Komentarz do rozporządzenia nr 6/2002 w sprawie wzorów wspólnotowych, LEX/el. 2012, art. 31.
[5] R. Zdzieborski, Netting upadłościowy. Zagadnienia wprowadzające, Pr. Bank. 2003, Nr 7–8, s. 52
[6] Por. M. Porzycki, Klauzule zabezpieczające przed niewypłacalnością strony umowy wzajemnej, s. 98, 102–103
[7] R. Adamus, Prawo upadłościowe. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2021, art. 83.

Unia Europejska znowu rozdaje pieniądze na ochronę własności intelektualnej ;-)

Nie zdążyłeś/aś złożyć wniosku o dofinansowanie zgłoszenia znaku towarowego lub wzoru przemysłowego w 2021 r.? Nic straconego! Od dziś rusza kolejny program przyznawania dotacji w celu wsparcia małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) w zakresie uzyskiwania praw własności intelektualnej. To następna inicjatywa Komisji Europejskiej prowadzona w ramach programu Ideas Powered for Business i realizowana przez Urząd Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO). Program obowiązuje od 10 stycznia 2022 r. do 16 grudnia 2022 r.

Kto może skorzystać?

 

Program jest przeznaczony dla małych i średnich przedsiębiorstw (nazywamy je MŚP), które chcą chronić swoje prawa własności intelektualnej na poziomie krajowym, regionalnym i unijnym.

Przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonująca działalność gospodarczą. Przedsiębiorcami są także wspólnicy spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej.

 

Wniosek mogą składać tylko MŚP, czyli przedsiębiorcy spełniające poniższe kryteria:

Kategoria Liczba pracowników i Obrót lub Całkowity bilans roczny
Średni przedsiębiorca < 250 ≤ € 50 m ≤ € 43 m
Mały przedsiębiorca < 50 ≤ € 10 m ≤ € 10 m
Micro przedsiębiorca < 10 ≤ € 2 m ≤ € 2 m

 

 

Czego dotyczy dofinansowanie?

 

Obecnie dofinansowanie poza znakami towarowymi i wzorami przemysłowymi zostało również rozszerzone o patenty.

 Wobec tego wnioskodawca może ubiegać się o:

  • 75% zwrotu opłat za znak towarowy i wzór przemysłowy na poziomie Unii Europejskiej lub na poziomie krajowym – zwrot tym razem nie dotyczy wyłącznie opłaty podstawowej, ale także opłaty za dodatkowe klasy dla których zgłaszany jest znak
  • 50% zwrotu opłat za znak towarowy i wzór przemysłowy poza UE ale z wykorzystaniem odpowiednio procedury protokołu madryckiego lub haskiego
  • 50% zwrotu kosztów zgłoszenia wynalazku w celu uzyskania patentu na poziomie krajowym

 

Maksymalna kwota podlegająca zwrotowi dla jednego przedsiębiorcy to:

– 1500 euro w przypadku zgłoszeń znaków towarowych i wzorów przemysłowych (BON 1)

– 750 euro w przypadku zgłoszeń wynalazków (BON 2)
 

Ilość zgłaszanych przedmiotów własności intelektualnej nie jest w żaden sposób ograniczona, jedyne ograniczenie dofinansowania to ograniczenie kwotowe.

 

Jak skorzystać z dofinansowania w 5 krokach?

 

Aby skorzystać z dofinansowania należy:

  1. zarejestrować się, a następnie zalogować się na swoje konto funduszu dla MŚP
  2. wypełnić wniosek o przyznanie dotacji. Do wniosku potrzebne będą następujące dokumenty:
    1. wyciąg z rachunku bankowego przedsiębiorstwa (przykład) zawierający następujące dane: nazwa przedsiębiorstwa jako posiadacza rachunku, pełny numer IBAN wraz z kodem kraju (przykłady) oraz kod BIC/SWIFT;
    2. zaświadczenie o statusie podatnika VAT wydane przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego;
  3. po pozytywnym rozpoznaniu wniosku otrzymasz powiadomienie o przyznaniu dotacji oraz bon(y).
  4. następnie należy złożyć wnioski o uzyskanie patentu, prawa ochronnego na znak towarowy albo prawa z rejestracji wzoru przemysłowego do właściwych urzędów ds. własności intelektualnej;
  5. kolejny krok to wniosek o zwrot kosztów. Pamiętaj, że wniosek o zwrot kosztów może złożyć po uprzednim opłaceniu złożonych zgłoszeń o przyznanie praw(a) wyłącznego/ych.

 

WAŻNE! Bony są ważne przez 4 miesiące od chwili otrzymania decyzji o przyznaniu dotacji. W razie potrzeby możliwe jest przedłużenie ich ważności o kolejne 2 miesiące. Wniosek o przedłużenie ważności bonów należy złożyć w ciągu ostatnich 30 dni ważności bonów (czyli 4-miesięcznego okresu). Przedłużenie można uzyskać o kolejne 2 miesiące

 

Po otrzymaniu dotacji, opłaceniu co najmniej jednego zgłoszenia i złożeniu wniosku o zwrot kosztów bony zostaną aktywowane. Po aktywacji:

  • w przypadku uzyskania bonu 1: następuje 6-miesięczny okres realizacji, licząc od momentu aktywacji bonu, na uiszczenie i wystąpienie o zwrot dodatkowych opłat objętych bonem 1 (mogą to być kolejne opłaty lub nowe prawa własności intelektualnej). 
  • w przypadku uzyskania bonu 2: następuje 12-miesięczny okres realizacji, licząc od momentu aktywacji bonu, na uiszczenie i wystąpienie o zwrot dodatkowych opłat. 

Bon 1 i bon 2 są odrębne i można się o nie ubiegać jednocześnie lub w różnym czasie ale o każdy bon można ubiegać się tylko raz.

 
Dotacja nie jest w żaden sposób uzależniona od uzyskania pozytywnej decyzji w zakresie wnioskowanej ochrony. Dla uzyskania dofinansowania nie ma znaczenia czy uda się Ci się uzyskać prawo ochronne, prawo z rejestracji lub patent czy nie.

Pamiętaj, że dotacje są dostępne zgodnie z kolejnością zgłoszeń, aż do momentu wykorzystania wszystkich dostępnych środków.

Wniosek o dofinansowanie może zostać złożony przez pełnomocnika. Korzystając z pomocy pełnomocnika należy dodatkowo złożyć „Oświadczenie” (szablon) podpisane przez przedsiębiorcę ubiegającego się o dofinansowanie.

Jeżeli potrzebujesz pomocy przy uzyskaniu dofinansowania, skontaktuj się z nami a zajmiemy się całą procedurą za Ciebie.

 

Photo by Christian Dubovan on Unsplash

 

Więcej informacji dotyczących praw własności intelektualnej, o których warto wiedzieć znajdziesz na naszym blogu.
Udostępnij ten wpis innym, którzy mogą być zainteresowani wykorzystaniem własności intelektualnej, aby nasza wiedza pomogła im w optymalnym zabezpieczeniu i efektywnym zarządzaniu wartościami niematerialnymi i prawnymi: prawami autorskimi, prawami własności przemysłowej (znaki towarowe, wzory użytkowe i przemysłowe, patenty), tajemnicą przedsiębiorstwa, wizerunkiem i wielu innymi. Od lat zajmujemy się tworzeniem i negocjacjami umów, prowadzimy spory sądowe, rejestracje w urzędach patentowych. Doradzamy, prowadzimy audyty własności intelektualnej, zajmujemy się sukcesją marek rodzinnych. Pomagamy pozasądowo rozwiązywać konflikty. Powiedź o nas innym, może potrzebują tej informacji 🙂 
Wpis ten zamieszczony jest jedynie w celu informacyjnym i nie może być traktowany jako porada prawna. Jeśli chcesz uzyskać pomoc prawną w Twojej sprawie, skontaktuj się z nami

Czy skutecznie nabywasz prawa własności intelektualnej zawierając umowy na odległość, bez składania własnoręcznego podpisu?

W dobie pandemii koronawirusa SARS-CoV-2, nie tylko nasze spotkania oraz wydarzenia obywają się online. Coraz częściej korzystamy z możliwości składania oświadczeń w formie elektronicznej ale także zawieramy umowy bez obecności stron umowy oraz składania własnoręcznych podpisów na umowach. Niestety, nie zawsze takie działania wywołają pożądany skutek, ze względu na to, że nie każda forma złożenia podpisu, w tym elektronicznego, będzie spełniać wymogi dla określnych czynności prawnych. W szczególności, ma to istotne znaczenie przy zawieraniu umów dotyczących przeniesienia praw autorskich oraz praw własności przemysłowej. Jeżeli jesteś twórcą albo osobą nabywającą prawa IP, zarówno z branży kreatywnej, IT jak i przemysłu, sprawdź czy umowy, które zawierasz nie są nieważne.

Co do zasady, czynności prawne, w tym zawieranie umów, możemy dokonywać w formie:

  • ustnej
  • dokumentowej
  • pisemnej
  • elektronicznej
  • pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi
  • aktu notarialnego.

W tym wpisie skupimy się na omówieniu najczęściej stosowanych w obrocie form, czyli formy dokumentowej, pisemnej i elektronicznej.

 

Forma pisemna

Forma pisemna została uregulowana w art. 78 § 1 kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem do zachowania pisemnej formy czynności prawnej wystarczy złożenie własnoręcznego podpisu na dokumencie obejmującym treść oświadczenia woli. Do zawarcia umowy w formie pisemnej nie jest wymagane podpisanie przez strony wspólnego dokumentu stwierdzającego treść zawartej umowy. Do zawarcia umowy wystarczy wymiana dokumentów obejmujących treść oświadczeń woli, z których każdy jest podpisany przez jedną ze stron.  Oznacza to, że dla skuteczności dokonania czynności w formie pisemnej nie ma znaczenia w jaki sposób dokument został sporządzony, istotne jest, aby składający oświadczenie woli lub kontrahenci umowy złożyli własnoręcznie podpisy na dokumencie.

Własnoręczny podpis to podpis zawierający w sobie osobiste cechy charakteru pisma podpisującego (ukształtowanie liter, ich łączenie itp.), który pozwala na stwierdzenie, że jest on autentyczny. W taki sposób jest realizowana funkcja identyfikacyjna podpisu[1].

 

Podpisanie dokumentu pismem maszynowym nie spełnia wymagania własnoręczności podpisu, o której mowa w art. 78 §1 kodeksu cywilnego[2].

 

Faksymile, czyli mechaniczne odtworzenie podpisu, jest jedynie kopią podpisu, który może być odciśnięty na dokumencie przez inną osobę[3]. Przepisy ustaw w określonych wypadkach uznają faksymile za równoważne z podpisem własnoręcznym np.:

  • przy powielaniu podpisu dłużnika na papierach wartościowych na okaziciela sposobem mechanicznym (art. 92110 2 kodeksu cywilnego);
  • przy emisji bankowych papierów wartościowych (art. 90 ust. 2 prawa bankowego);
  • wydruk pisma w formie dokumentu elektronicznego przy użyciu systemu teleinformatycznego może zawierać mechanicznie odtwarzany podpis osoby, która podpisała pismo (art. 39 3 kodeks postępowania administracyjnego);
  • wydruk pisma utrwalonego w postaci elektronicznej, które zostały opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym może zawierać mechanicznie odtwarzany podpis osoby, która podpisała pismo (art. 144b § 3 ordynacji podatkowej);
  • decyzja w sprawie ustalenia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości, podatku rolnym lub podatku leśnym, w tym w formie łącznego zobowiązania pieniężnego, sporządzana z wykorzystaniem systemu teleinformatycznego, może zamiast podpisu własnoręcznego osoby upoważnionej do jej wydania, zawierać podpis mechanicznie odtwarzany tej osoby lub nadruk imienia i nazwiska wraz ze stanowiskiem służbowym osoby upoważnionej do jej wydania (art. 210 § 1a ordynacji podatkowej).

 

Nie spełnia wymogu własnoręczności podpis pod treścią oświadczenia woli zawartego w dokumencie:

  • przesłanym drugiej stronie faksem[4];
  • będącym kserokopią;
  • przesłanym w formie skanu.

Dokumenty te nie spełniają wymagań formy pisemnej (brak własnoręcznego podpisu) natomiast stanowią formę dokumentową (o której mowa w dalszej części wpisu).

 

Pamiętaj: niektóre czynności wymagają zachowania formy pisemnej do ich ważności. Przykłady czynności prawnych wymagających formy pisemnej dla swojej ważności to:

  1. wniosek o publikację sprostowania (31a ust. 3 i 4 prawa prasowego);
  2. zawarcie umowy przeniesienia autorskich praw majątkowych (art. 53 prawa autorskiego);
  3. zawarcie umowy licencji wyłącznej (art. 67 ust. 5 prawa autorskiego);
  4. zawarcie umowy przeniesienia prawa do uzyskania patentu na wynalazek, prawa ochronnego na wzór użytkowy oraz prawa z rejestracji wzoru przemysłowego (art. 12 ust. 2 prawa własności przemysłowej);
  5. zawarcie umowy o przeniesienie pierwszeństwa (art. 17 ust. 2 pwp oraz art. 127 ust. 2 pwp);
  6. zawarcie umowy o przeniesienie patentu (art. 67 ust. 2 pwp);
  7. zawarcie umowy o przeniesienie prawa ochronnego na wzór użytkowy (art. 100 ust. 1 w zw. z art. 67 ust. 2 pwp);
  8. zawarcie umowy o przeniesienie prawa z rejestracji wzoru przemysłowego (art. 118 ust. 1 pwp w zw. z art. 67 ust. 2 pwp);
  9. zawarcie umowy o przeniesienie prawa ochronnego na znak towarowy (art. 162 ust. 1 pwp w zw. z art. 67 ust. 2 pwp);
  10. zawarcie umowy o przeniesienie prawa z rejestracji topografii układu scalonego (art. 221 ust. 1 pwp w zw. z art. 67 ust. 2 pwp);
  11. zawarcie umowy licencji patentu, prawa ochronnego na wzór użytkowy lub znak towarowy, prawa z rejestracji wzoru przemysłowego lub topografii układu scalonego (art. 76 ust. 1 pwp);
  12. zawarcie umowy leasingu (art. 7092 kodeksu cywilnego);
  13. udzielenie pełnomocnictwa ogólnego (art. 99 § 2 kodeku cywilnego);
  14. udzielenie prokury (art. 1092 1 kodeksu cywilnego);
  15. ograniczenie działalności konkurencyjnej agenta – zawarcie umowy o zakaz konkurencji po rozwiązaniu umowy agencyjnej (art. 7646 1 kodeksu cywilnego);
  16. oświadczenie poręczyciela (art. 876 kodeku cywilnego);
  17. zawarcie umowy w sprawie zamówienia publicznego (art. 432 prawa zamówień publicznych).

 

Forma dokumentowa

Forma dokumentowa czynności prawnej została uregulowana w art. 772 kodeksu cywilnego. Do zachowania dokumentowej formy czynności prawnej wystarcza złożenie oświadczenia woli w postaci dokumentu, w sposób umożliwiający ustalenie osoby składającej oświadczenie. Natomiast dokumentem, zgodnie z art. 773 kodeksu cywilnego jest nośnik informacji umożliwiający zapoznanie się z jej treścią.

Formę dokumentową spełniają:

  1. wiadomości e-mail;
  2. wiadomości sms;
  3. skany podpisanych dokumentów;
  4. dokumenty podpisane zwykłym (niekwalifikowanym) podpisem elektronicznym;
  5. wiadomości audio i audio-wizualne.

 

Forma elektroniczna

Zgodnie z art. 781 kodeksu cywilnego do zachowania elektronicznej formy czynności prawnej wystarcza złożenie oświadczenia woli w postaci elektronicznej i opatrzenie go kwalifikowanym podpisem elektronicznym.

Kwalifikowany podpis elektroniczny należy definiować zgodnie z art. 3 pkt 12 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 910/2014 z dnia 23 lipca 2014 r. w sprawie identyfikacji elektronicznej i usług zaufania w odniesieniu do transakcji elektronicznych na rynku wewnętrznym oraz uchylające dyrektywę 1999/93/WE (Dz. U. UE. L. z 2014 r. Nr 257, str. 73) (rozporządzenie eIDAS), czyli kwalifikowany podpis elektroniczny oznacza zaawansowany podpis elektroniczny, który jest składany za pomocą kwalifikowanego urządzenia do składania podpisu elektronicznego i który opiera się na kwalifikowanym certyfikacie podpisu elektronicznego.

Wobec tego kwalifikowany podpis elektroniczny:

  • jest składany przy użyciu kwalifikowanego urządzenia do składania podpisu elektronicznego, co oznacza urządzenie do składania podpisu elektronicznego, które spełnia wymogi określone w załączniku II rozporządzenia eIDAS, tj: zapewniają dzięki właściwym środkom technicznym i proceduralnym co najmniej:

a) zagwarantowanie w racjonalny sposób poufności danych służących do składania podpisu elektronicznego użytych do złożenia podpisu elektronicznego;

b) w praktyce tylko jednorazowe wystąpienie danych służących do składania podpisu elektronicznego użytych do złożenia podpisu elektronicznego;

c) uniemożliwienie, z racjonalną dozą pewności, pozyskania danych służących do składania podpisu elektronicznego użytych do złożenia podpisu elektronicznego oraz skuteczną ochronę podpisu elektronicznego przed sfałszowaniem za pomocą aktualnie dostępnych technologii;

d) możliwość skutecznej ochrony, przez osobę uprawnioną do składania podpisu, danych służących do składania podpisu elektronicznego użytych do złożenia podpisu elektronicznego, przed użyciem ich przez innych.

Kwalifikowane urządzenia do składania podpisu elektronicznego nie zmieniają danych, które mają być podpisane, ani nie uniemożliwiają przedstawienia tych danych podpisującemu przed złożeniem podpisu.

Dane służące do składania podpisu elektronicznego mogą być generowane lub zarządzane w imieniu podpisującego wyłącznie przez kwalifikowanego dostawcę usług zaufania.

Kwalifikowani dostawcy usług zaufania zarządzający danymi służącymi do składania podpisu elektronicznego w imieniu podpisującego mogą kopiować dane służące do składania podpisu elektronicznego wyłącznie w celu utworzenia kopii zapasowej, pod warunkiem że spełnione są następujące wymogi:

a) bezpieczeństwo skopiowanych zbiorów danych musi być na tym samym poziomie co w przypadku oryginalnych zbiorów danych;

b) liczba skopiowanych zbiorów danych nie przekracza minimum niezbędnego do zapewnienia ciągłości usługi.

 

  • opiera się na kwalifikowanym certyfikacie podpisu elektronicznego, co oznacza certyfikat podpisu elektronicznego, który jest wydawany przez kwalifikowanego dostawcę usług zaufania i spełnia wymogi określone w załączniku I, tj.: zawiera następujące informacje:

a) wskazanie – co najmniej w postaci pozwalającej na automatyczne przetwarzanie – że dany certyfikat został wydany jako kwalifikowany certyfikat podpisu elektronicznego;

b) zestaw danych jednoznacznie reprezentujących kwalifikowanego dostawcę usług zaufania wydającego kwalifikowane certyfikaty, obejmujący co najmniej państwo członkowskie, w którym dostawca ma siedzibę, oraz

– w odniesieniu do osoby prawnej: nazwę i, w stosownym przypadku, numer rejestrowy zgodnie z oficjalnym rejestrem,

– w odniesieniu do osoby fizycznej: imię i nazwisko tej osoby;

c) co najmniej imię i nazwisko podpisującego lub jego pseudonim; jeżeli używany jest pseudonim, fakt ten jest jasno wskazany;

d) dane służące do walidacji podpisu elektronicznego, które odpowiadają danym służącym do składania podpisu elektronicznego;

e) dane dotyczące początku i końca okresu ważności certyfikatu;

f) kod identyfikacyjny certyfikatu, który musi być niepowtarzalny dla kwalifikowanego dostawcy usług zaufania;

g) zaawansowany podpis elektroniczny lub zaawansowaną pieczęć elektroniczną wydającego kwalifikowanego dostawcy usług zaufania;

h) miejsce, w którym nieodpłatnie dostępny jest certyfikat towarzyszący zaawansowanemu podpisowi elektronicznemu lub zaawansowanej pieczęci elektronicznej;

i) miejsce usług, z którego można skorzystać w celu złożenia zapytania o status ważności kwalifikowanego certyfikatu;

j) w przypadku gdy dane służące do składania podpisu elektronicznego powiązane z danymi służącymi do walidacji podpisu elektronicznego znajdują się w kwalifikowanym urządzeniu do składania podpisu elektronicznego, odpowiednie wskazanie tego faktu co najmniej w postaci pozwalającej na automatyczne przetwarzanie.

 

Przykłady kwalifikowanych podpisów elektronicznych stanowią:

 

Natomiast przykłady niekwalifikowanych podpisów elektronicznych stanowią:

 

Zasadnicza różnica w zakresie użycia kwalifikowanego albo niekwalifikowanego podpisu elektronicznego polega na tym, że:

  • oświadczenie woli złożone w formie elektronicznej (czyli z wykorzystaniem podpisu kwalifikowanego) jest równoważne z oświadczeniem woli złożonym w formie pisemnej – wobec tego w każdym przypadku, gdy do ważności czynności prawnej np. zawarcia umowy wymagana jest forma pisemna pod rygorem nieważności własnoręczny podpis może zostać zastąpiony podpisem kwalifikowanym i czynność ta będzie ważna;
  • oświadczenie woli złożone przy wykorzystaniu niekwalifikowanego podpisu elektronicznego nie stanowi formy elektronicznej, a jedynie formę dokumentową – wobec tego, gdy do ważności czynności prawnej np. zawarcia umowy wymagana jest forma pisemna pod rygorem nieważności, złożenie podpisu niekwalifikowanego nie zastąpi podpisu własnoręcznego, wymóg formy pisemnej nie zostanie spełniony, a czynność będzie nieważna.

Jak widzisz, nie jest obojętne w jaki sposób zawierasz umowę. Wysłanie skanu podpisanej umowy mailem nie zastąpi wymiany papierowych egzemplarzy. Czasami warto sięgnąć po tradycyjne metody, a konkretnie … długopis z niebieskim wkładem i mieć pewność, że np. prawa IP zostały skutecznie nabyte. A gdy podpisujesz się podpisem elektronicznym, wybieraj podpisy kwalifikowane, jeśli musisz zachować formę pisemną.

Oczywiście zapraszamy do kontaktu,  gdybyś miał/a jednak wątpliwości co do formy i skuteczności umowy. 

 

foto: scott-graham-OQMZwNd3ThU-unsplash.jpg
[1] J. Sadomski [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna, cz. 2 (art. 56–125), red. J. Gudowski, Warszawa 2021, art. 78.
[2] wyrok SN z 8.05.1997 r., II CKN 153/97.
[3] postanowienie SN z 10.04.2008 r., IV CZ 23/08.
[4] wyrok SN z 6.11.2002 r., I CKN 1158/00, IC 2003/6, s. 36; wyrok SN z 23.11.2007 r., IV CSK 228/07, OSNC-ZD 2008/C, poz. 88, z glosami M. Rzewuskiego, Edukacja Prawnicza 2009/3, i G. Wolaka, M.Pr. 2010/8, s. 464.
[5] Wyrok SN z 26.10.2005 r., V CK 279/05.

 

 

Więcej informacji dotyczących praw własności intelektualnej, o których warto wiedzieć znajdziesz na naszym blogu.

Udostępnij ten wpis innym, którzy mogą być zainteresowani wykorzystaniem własności intelektualnej, aby nasza wiedza pomogła im w optymalnym zabezpieczeniu i efektywnym zarządzaniu wartościami niematerialnymi i prawnymi: prawami autorskimi, prawami własności przemysłowej (znaki towarowe, wzory użytkowe i przemysłowe, patenty), tajemnicą przedsiębiorstwa, wizerunkiem i wielu innymi. Od lat zajmujemy się tworzeniem i negocjacjami umów, prowadzimy spory sądowe, rejestracje w urzędach patentowych. Doradzamy, prowadzimy audyty własności intelektualnej, zajmujemy się sukcesją marek rodzinnych. Pomagamy pozasądowo rozwiązywać konflikty. Powiedź o nas innym, może potrzebują tej informacji 🙂 

Wpis ten zamieszczony jest jedynie w celu informacyjnym i nie może być traktowany jako porada prawna. Jeśli chcesz uzyskać pomoc prawną w Twojej sprawie, skontaktuj się z nami

Czy zawsze tylko dłużnik ponosi koszty prowadzonej egzekucji?

Niedawno pisaliśmy o mało popularnej egzekucji prowadzonej z praw własności intelektualnej. Tym razem piszemy o innej wyjątkowej sytuacji. Ma ona miejsce wówczas, gdy wierzyciel nadużywa swojego prawa do egzekucji należności.

Zasadą jest, że dłużnik zwraca wierzycielowi koszty niezbędne do celowego przeprowadzenia egzekucji. Koszty te ściągane są wraz z egzekwowanym świadczeniem. Co jednak w sytuacji, gdy wierzyciel doprowadza do oczywiście niecelowego wszczęcia postępowania egzekucyjnego lub wskazuje we wniosku o wszczęcie egzekucji osobę niebędącą dłużnikiem? Przecież może się zdarzyć, że do złożenia wniosku o egzekucję dochodzi wyłącznie w celu szykanowania dłużnika, który dobrowolnie i terminowo realizuje obowiązki określone w tytule wykonawczym.

Zgodnie z art. 2 ustawy o kosztach komorniczych[1] (ukk), koszty komornicze obejmują:

  1. wydatki komornika poniesione w toku prowadzonego przez niego postępowania egzekucyjnego oraz
  2. opłaty komornicze.

Rozliczenie kosztów postępowania egzekucyjnego, zgodnie z art. 770 Kodeks postępowania cywilnego (kpc)[2], następuje poprzez ich ustalenie w formie postanowienia przez komornika wraz z ukończeniem postępowania egzekucyjnego. W postanowieniu tym komornik oznacza wysokość kosztów komorniczych z rozbiciem na poszczególne rodzaje opłat i wydatków oraz wskazuje, do jakiej wysokości i przez kogo zostały uiszczone, a w razie konieczności wskazuje osobę, którą one obciążają. Uzasadnienie postanowienia w przedmiocie kosztów komorniczych powinno zawierać szczegółowe wyliczenie powstałych kosztów komorniczych wraz z dokładnym określeniem sposobu ich obliczenia, określenie czynności lub zdarzeń stanowiących podstawę ich ustalenia oraz wskazanie podstawy prawnej.

 

wydatki komornika poniesione w toku prowadzonego przez niego postępowania egzekucyjnego podlegające zwrotowi

Artykuł 6 ukk zawiera katalog wydatków, których zwrot przysługuje komornikowi. Należą do nich:

  1. należności biegłych i tłumaczy;
  2. koszty ogłoszeń;
  3. koszty transportu specjalistycznego;
  4. koszty przejazdu poza miejscowość, która jest siedzibą kancelarii komorniczej oraz zryczałtowane koszty przejazdu w granicach tej miejscowości;
  5. zryczałtowane koszty utrwalania czynności odbywających się poza kancelarią oraz przechowywania zapisu obrazu i dźwięku, o ile wierzyciel domagał się utrwalenia czynności;
  6. należności osób powołanych na podstawie odrębnych przepisów do udziału w czynnościach;
  7. koszty uzyskania dokumentów lub informacji niezbędnych do prowadzenia postępowania;
  8. koszty doręczenia korespondencji z wyjątkiem kosztów doręczenia stronom zawiadomienia o wszczęciu egzekucji, postępowania zabezpieczającego lub postępowania o wykonanie europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym;
  9. koszty działania komornika poza rewirem komorniczym;
  10. koszty przekazania środków pieniężnych przekazem pocztowym lub przelewem bankowym;
  11. koszty pokrycia opłaty sądowej należnej od wniosku o wpis w księdze wieczystej.

 

opłaty komornicze

Katalog opłat komorniczych został określony w art. 18 ukk. Opłaty te obejmują:

1. opłaty egzekucyjne za:

  • przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego,
  • wykonanie zabezpieczenia roszczenia
  • wykonanie europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym
  • wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu środka dowodowego w sprawach własności intelektualnej
  • wykonanie postanowienia nakazującego wydanie środka dowodowego w sprawach własności intelektualnej

2. opłaty za przeprowadzenie innego postępowania albo dokonanie innych czynności.

 

opłaty egzekucyjne ze przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego

W sprawie o egzekucję świadczeń pieniężnych komornik ściąga od dłużnika opłatę stosunkową w wysokości 10% wartości wyegzekwowanego świadczenia.

Natomiast, jeżeli dłużnik, w terminie miesiąca od dnia doręczenia mu zawiadomienia o wszczęciu egzekucji, wpłaci do komornika całość lub część egzekwowanego świadczenia, komornik ściąga od dłużnika opłatę stosunkową w wysokości 3% wartości wyegzekwowanego w ten sposób świadczenia.

 

opłaty egzekucyjne ponoszone przez wierzyciela

Pomimo generalnej zasady, że kosztami postepowania egzekucyjnego obciążany jest dłużnik istnieją sytuacje, w których to wierzyciel może zostać obciążony takimi kosztami.

 

opłata stosunkowa w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego – art. 29 ukk

Zgodnie z art. 29 ukk wierzyciel zostaje obciążony opłatą stosunkową w wysokości 5% wartości świadczenia pozostałego do wyegzekwowania w przypadku:

  1. umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela albo
  2. umorzenia postępowania egzekucyjnego z urzędu w przypadku, gdy wierzyciel w ciągu sześciu miesięcy nie dokonał czynności potrzebnej do dalszego prowadzenia postępowania lub nie zażądał podjęcia zawieszonego postępowania (art. 824 § 1 pkt 4 kpc).

Jeżeli wniosek wierzyciela o umorzenie postępowania egzekucyjnego, został zgłoszony przed doręczeniem dłużnikowi zawiadomienia o wszczęciu egzekucji, opłata egzekucyjna wynosi 100 złotych niezależenie od wartości świadczenia podlegającego egzekucji.

Wierzyciel nie zostanie obciążony opłatą w przypadku, gdy wierzyciel wykaże, że przyczyna umorzenia postępowania egzekucyjnego wiąże się:

  • ze spełnieniem świadczenia przez dłużnika albo
  • z zawarciem porozumienia między wierzycielem a dłużnikiem dotyczącym sposobu lub terminu spełnienia świadczenia.

W takim przypadku opłata egzekucyjna obciąża dłużnika w wysokości:

  • 5% wartości świadczenia pozostałego do wyegzekwowania – jeżeli spełnienie świadczenia albo zawarcie porozumienia nastąpiło w ciągu miesiąca od doręczenia dłużnikowi zawiadomienia o wszczęciu egzekucji
  • 10% wartości świadczenia pozostałego do wyegzekwowania – jeżeli spełnienie świadczenia albo zawarcie porozumienia nastąpiło po upływie miesiąca od doręczenia dłużnikowi zawiadomienia o wszczęciu egzekucji
  • 100 zł – jeżeli wniosek wierzyciela o umorzenie postępowania egzekucyjnego został zgłoszony przed doręczeniem dłużnikowi zawiadomienia o wszczęciu egzekucji i doszło do spełnienia świadczenia albo zawarcia porozumienia

W przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego z innych przyczyn niż wskazane powyżej, zgodnie z art. 29 ust. 4 ukk, komornik pobiera od wierzyciela opłatę w wysokości 150 złotych. Opłata podlega zmniejszeniu o sumę opłat egzekucyjnych ściągniętych i obciążających dłużnika.

 

opłata stosunkowa obciążająca wierzyciela w przypadku oczywiście niecelowego wszczęcia postępowania egzekucyjnego lub wskazania osoby niebędącej dłużnik – art. 30 ukk

W przypadku:

  1. oczywiście niecelowego wszczęcia postępowania egzekucyjnego lub
  2. wskazania we wniosku o wszczęcie egzekucji osoby niebędącej dłużnikiem

komornik wydaje postanowienie o pobraniu od wierzyciela opłaty stosunkowej w wysokości 10% egzekwowanego świadczenia. W takim przypadku komornik nie ściąga ani nie pobiera opłaty od dłużnika, a opłatę ściągniętą lub pobraną zwraca dłużnikowi.

Celem tej regulacji jest wyeliminowanie sytuacji, w których wierzyciele nie dokładają należytej staranności przy określeniu osoby dłużnika (wskazując np. nieprawidłowy adres) i doprowadzają w ten sposób do podjęcia czynności egzekucyjnych przeciwko osobom trzecim oraz ograniczenie sytuacji, w których wierzyciel kieruje do komornika wniosek o wszczęcie egzekucji pomimo uprzedniego spełnienia świadczenia przez dłużnika[3]. Dodatkowo art. 30 ukk ma na celu ograniczenie przypadków, w których do złożenia wniosku o egzekucję dochodzi wyłącznie w celu szykanowania dłużnika, który dobrowolnie i terminowo realizuje obowiązki określone w tytule wykonawczym. Czyli, są to te sytuacje, w których złożenie wniosku o wszczęcie egzekucji stanowi przejaw nadużycia prawa.

Zgodnie z art. 25 ust. 1 ukk, minimalna wysokość tej opłaty wynosi 150 zł, a maksymalna to 50 000 zł. W celu pobrania opłaty od wierzyciela komornik wydaje postanowienie, w którym wzywa wierzyciela do uiszczenia tej opłaty w terminie 7 dni pod rygorem wszczęcia egzekucji. Zgodnie z art. 4 ukk prawomocne postanowienie zawierające wezwanie do uiszczenia kosztów komorniczych podlega wykonaniu bez zaopatrywania go w klauzulę wykonalności. Za egzekucję kosztów komorniczych nie pobiera się opłaty egzekucyjnej.

niecelowe wszczęcie postępowania egzekucyjnego

Niecelowe wszczęcie postępowania egzekucyjnego oznacza czynność zbędną, nieprzydatną, która nie może doprowadzić do celu, czyli do zaspokojenia należności wierzyciela. O niecelowym wszczęciu postępowania możemy mówić wówczas, gdy bez wszczęcia tego postępowania wierzyciel uzyskałby świadczenie albo nie uzyskałby go mimo wszczęcia postępowania w chwili wszczęcia postępowania czynności komornika nie mogły doprowadzić do zrealizowania obowiązku objętego tytułem wykonawczym, a wierzyciel jeszcze przed złożeniem wniosku egzekucyjnego mógł się o tym dowiedzieć i nie składać wniosku egzekucyjnego[4]

Przykłady niecelowego wszczęcia postępowania egzekucyjnego:

  1. dłużnik nie dał powodu do wszczęcia przeciwko niemu postępowania egzekucyjnego ze względu na uprzednią i dobrowolną realizację obowiązku świadczenia stwierdzonego tytułem wykonawczym[5];
  2. wszczęcie postępowania egzekucyjnego na podstawie tzw. skonsumowanego tytułu wykonawczego, czyli już zrealizowanego we wcześniejszym postępowaniu egzekucyjnym;
  3. wierzyciel posługuje się tytułem wykonawczym, który został pozbawiony wykonalności;
  4. w razie wszczęcia egzekucji z majątku dłużnika mimo posiadania przez wierzyciela zastawu zabezpieczającego pełne zaspokojenie roszczenia.

 

Przykłady, które nie są lub mogą nie zostać uznawane za niecelowe wszczęcie egzekucji:

  1. upadek tytułu wykonawczego (np. uchylenie klauzuli wykonalności, utrata mocy nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym wskutek wniesienia sprzeciwu albo zmiana orzeczenia będącego tytułem egzekucyjnym w taki sposób, że nie nadaje się już do wykonania) po wszczęciu postępowania egzekucyjnego[6];
  2. pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego wskutek uwzględnienia powództwa opozycyjnego w trakcie postępowania egzekucyjnego.

 

Oczywistość ma miejsce wtedy, gdy niecelowość „nie budzi wątpliwości w okolicznościach danego przypadku”. Organy postępowania egzekucyjnego nie mają obowiązku poszukiwania faktów i dowodów w celu ustalenia, czy w konkretnej sprawie zachodzi niecelowość wszczęcia egzekucji. Ustalenie to odbywa się na podstawie materiału (faktów i dowodów) dostarczonego przez strony. Jest to materiał znajdujący się w aktach sprawy egzekucyjnej i dostępnych rejestrach publicznych[7].

Ocena niecelowości wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest dokonywana w sposób indywidualny dla okoliczności każdej sprawy oraz na moment wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Wobec tego znaczenie dla oceny możliwości zastosowania art. 30 ukk maja tylko okoliczności istniejące podczas składania wniosku przez wierzyciela, nawet jeżeli zostaną one ujawnione (ustalone przez komornika, sąd egzekucyjny albo referendarza sądowego) dopiero w trakcie postępowania. Jeżeli okoliczności wskazujące na niecelowość egzekucji powstały (zaistniały) po wszczęciu postępowania, art. 30 ukk nie ma zastosowania.

 

wskazanie we wniosku egzekucyjnym osoby niebędącej dłużnikiem

Wierzyciel nie będzie obciążony opłatą z art. 30 ukk, jeżeli:

  1. wierzyciel wskazuje we wniosku osobę niebędącą dłużnikiem z tego względu, że w klauzuli wykonalności sąd (referendarz sądowy) podał nieprawidłowy numer identyfikacyjny (np. numer PESEL);
  2. egzekucja skierowana przeciwko osobie niebędącej dłużnikiem może być egzekucją skuteczną ze względu na to, że osoba trzecia (niebędąca dłużnikiem) nie sprzeciwiła się przeprowadzeniu egzekucji (nie zachodzą podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego);
  3. wszczęcie postępowania egzekucyjnego nastąpi przeciwko dłużnikowi i jego małżonkowi w sytuacji, w której wierzyciel dysponuje wyłącznie tytułem wykonawczym wystawionym przeciwko dłużnikowi (w tej sytuacji małżonek dłużnika nie jest dłużnikiem ale w takim postępowaniu komornik może przeprowadzić egzekucję z niektórych składników majątku wspólnego[8].

 

Dość wyraźnie kształtuje się w orzecznictwie pogląd, że sytuacja, w której egzekucja jest niedopuszczalna, a nie niecelowa, powoduje brak podstaw do obciążenia wierzyciela opłatą egzekucyjną na podstawie art. 30 ukk, np.:

  1. złożenie wniosku o wszczęcie egzekucji po otwarciu postępowania sanacyjnego wobec dłużnika[9];
  2. wszczęcie postępowania egzekucyjnego po śmierci dłużnika (sądy wskazują na brak możliwości ustalenia przez wierzyciela, po uzyskaniu tytułu wykonawczego, czy dłużnik w dacie złożenia wniosku o wszczęcie egzekucji żyje czy nie)[10].

 

miarkowanie opłaty

Zarówno dłużnik jak i wierzyciel obciążony opłatą na podstawie art. 29 albo art. 30 ukk może złożyć wniosek o obniżenie opłaty egzekucyjnej, jeżeli przemawiają za tym szczególne okoliczności odnoszące się do nakładu pracy komornika lub sytuacji majątkowej oraz wysokości dochodów wnioskodawcy. Opłata może zostać obniżona maksymalnie do 1/3 należnej opłaty egzekucyjnej ale nie może być niższa niż 200 zł.

Wniosek o obniżenie opłaty egzekucyjnej wnosi się w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia o pobraniu lub ustaleniu opłaty. Wniosek ten nie podlega opłacie sądowej.

 

Egzekucja w sprawach własności intelektualnej sprawia wiele kłopotów nie tylko dłużnikom, czy wierzycielom, ale także samym komornikom. Poza trudnościami w skutecznej egzekucji świadczeń pieniężnych, w sprawach IP często mamy do czynienia z egzekucją świadczeń niepieniężnych. Zaś niektóre czynności komornika mogą mieć daleko idące skutki dla dłużnika. Stąd ważne jest aby także wierzyciele mieli świadomość obciążenia ich kosztami egzekucyjnymi.

Jeśli potrzebujesz pomocy w zakresie egzekucji z praw IP, skontaktuj się z nami. 

 

Photo by Towfiqu barbhuiya on Unsplash

 

[1] ustawa z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 210 z późn. zm.)
[2] ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1805 z późn. zm.)
[3] Por. uzasadnienie projektu ustawy o kosztach komorniczych, VIII kadencja, druk sejm. nr 1581.
[4] Uzasadnienie uchwały SN z 8.03.2013 r., III CZP 109/12, OSNC 2013/10, poz. 115.
[5] Por. uchwała SN z 27.11.1986 r., III CZP 40/86, OSNC 1987/5–6, poz. 71; postanowienie SN z 9.09.1987 r., III CRN 233/87, OSNC 1989/10, poz. 161; uchwała SN z 19.07.1996 r., III CZP 80/96, OSNC 1996/11, poz. 148; uchwała SN z 8.03.2013 r., III CZP 109/12, OSNC 2013/10, poz. 115.
[6] Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z 8.03.2013 r., III CZP 109/12.
[7] M. Uliasz [w:] R. Fronczek, W. Grajdura, M. Uliasz, Komentarz do ustawy o kosztach komorniczych [w:] Ustawa o komornikach sądowych. Ustawa o kosztach komorniczych. Kodeks Etyki Zawodowej Komornika Sądowego. Komentarz, Warszawa 2020, art. 30.
[8] Ibidem.
[9] Postanowienie Sądu Rejonowego Poznań-Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu z dnia 27 listopada 2020 r., II Co 767/20
[10] Postanowienie Sądu Rejonowego Poznań-Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu z dnia 21 stycznia 2020 r., II Co 4543/19, Postanowienie Sądu Rejonowego w Sierpcu z dnia 23 września 2019 r., I Co 508/19, Postanowienie Sądu Okręgowego w Świdnicy z dnia 21 czerwca 2019 r., II Cz 421/19, Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 2010 r., III CZP 93/10.

 

 

Więcej informacji dotyczących praw własności intelektualnej, o których warto wiedzieć znajdziesz na naszym blogu.

Udostępnij ten wpis innym, którzy mogą być zainteresowani wykorzystaniem własności intelektualnej, aby nasza wiedza pomogła im w optymalnym zabezpieczeniu i efektywnym zarządzaniu wartościami niematerialnymi i prawnymi: prawami autorskimi, prawami własności przemysłowej (znaki towarowe, wzory użytkowe i przemysłowe, patenty), tajemnicą przedsiębiorstwa, wizerunkiem i wielu innymi. Od lat zajmujemy się tworzeniem i negocjacjami umów, prowadzimy spory sądowe, rejestracje w urzędach patentowych. Doradzamy, prowadzimy audyty własności intelektualnej, zajmujemy się sukcesją marek rodzinnych. Pomagamy pozasądowo rozwiązywać konflikty. Powiedź o nas innym, może potrzebują tej informacji 🙂 

Wpis ten zamieszczony jest jedynie w celu informacyjnym i nie może być traktowany jako porada prawna. Jeśli chcesz uzyskać pomoc prawną w Twojej sprawie, skontaktuj się z nami

Egzekucja z praw własności intelektualnej: autorskich i praw własności przemysłowej

Coraz częściej, wobec trudności napotykanych przy próbie zaspokojenia się wierzyciela ze standardowych składników majątku dłużnika, takich jak: środki zgromadzone na rachunkach bankowych, nieruchomości, czy wynagrodzenie uzyskiwanie z tytułu wykonywanej pracy, a także z wierzytelności pieniężnych przysługujących dłużnikowi z tytułu zwrotu lub nadpłaty podatku, wierzyciele zmuszeni są do poszukiwania nietypowych sposobów odzyskania należnych im środków finansowych. Dla nas szczególnie interesująca jest egzekucja z praw własności intelektualnej (z praw autorskich czy praw własności przemysłowej). Egzekucja może dotyczyć należności cywilnoprawnych jak i administracyjnych.

Łaciński wyraz „exsecutio” oznacza „wykonanie”, z jednej strony kary, z drugiej przymusowe ściągnięcie należności. W języku prawniczym oznacza zarówno postępowanie jak i środki przymusu stosowane przez organy egzekucyjne (komornika w egzekucji cywilnej a organy administracji rządowej i organy samorządu terytorialnego w egzekucji administracyjnej) stosowne w celu doprowadzenia do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków, tak wobec wierzycieli cywilnych jak i wobec państwa i samorządu terytorialnego. Oba rodzaje egzekucji stosuje się np. wówczas, gdy dłużnik zalega z zapłatą i nie można uzyskać wykonania tej zapłaty  dobrowolnie przez niego.

 

Egzekucja należności cywilnoprawnych

 

Wniosek egzekucyjny. Tryb

Zgodnie z art. 796 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (kpc)[1] egzekucję wszczyna wierzyciel, składając wniosek do komornika właściwego według siedziby lub miejsca zamieszkania dłużnika. We wniosku o wszczęcie egzekucji wskazuje się świadczenie, które ma być spełnione. Do wniosku należy dołączyć tytuł wykonawczy. Tytułem wykonawczym najczęściej jest orzeczenie sądu nakazujące zapłatę określonej kwoty przez dłużnika (pozwanego) na rzecz wierzyciela (powoda) opatrzone klauzulą wykonalności. Co do zasady tytuł wykonawczy stanowi podstawę do prowadzenia egzekucji o całe objęte nim roszczenie i ze wszystkich części majątku dłużnika.

W zależności od sposobu egzekucji przewidziane są różne tryby egzekucji uregulowane w kodeksie postępowania cywilnego. W przypadku praw własności intelektualnej egzekucja będzie prowadzona na podstawie przepisów uregulowanych w dziale IVa kpc dotyczącym egzekucji z innych praw majątkowych.

 

Ustalenie. Wyjawienie majątku.

Najczęściej wierzyciel nie ma wiedzy o majątku dłużnika. Wobec tego zgodnie z art. 801 kpc komornik z urzędu ustala majątek dłużnika w zakresie znanym mu z innych prowadzonych postępowań albo na podstawie publicznie dostępnych źródeł informacji albo rejestrów, do których ma dostęp drogą elektroniczną, a także wzywa dłużnika do złożenia wykazu majątku.

 

Zajęcie prawa.

Zgodnie z art. 910 kpc do egzekucji z praw majątkowych komornik przystąpi przez zajęcie prawa. W tym celu komornik m.in. zawiadomi dłużnika, że nie wolno mu rozporządzać, obciążać ani realizować zajętego prawa, jak również nie wolno mu pobierać żadnego świadczenia przysługującego z zajętego prawa. Prawo jest zajęte z chwilą doręczenia zawiadomienia o zajęciu prawa.

Na podstawie art. 9102 kpc z mocy zajęcia wierzyciel może wykonywać wszelkie uprawnienia majątkowe dłużnika wynikające z zajętego prawa, które są niezbędne do zaspokojenia wierzyciela w drodze egzekucji, może również podejmować wszelkie działania, które są niezbędne do zachowania prawa. Zajęcie prawa obejmuje również wszelkie wierzytelności i roszczenia przysługujące dłużnikowi z tytułu zajętego prawa, nawet jeżeli powstały po zajęciu. Jeżeli z zajętego prawa wynika wymagalne roszczenie, komornik wezwie dłużnika zajętej wierzytelności, aby spełnił świadczenie wierzycielowi lub komornikowi.

 

Zaspokojenie wierzyciela.

Zaspokojenie wierzyciela z zajętego prawa następuje:

  1. z dochodu, jeżeli zajęte prawo przynosi dochód, albo
  2. z realizacji prawa, bądź
  3. ze sprzedaży prawa.

Zaspokojenie z dochodu lub realizacji prawa następuje poprzez spełnienie wymagalnego świadczenia przez dłużnika zajętej wierzytelności, czyli np. poprzez uzyskanie kwoty wystarczającej na zaspokojenie wierzyciela z wymagalnej opłaty licencyjnej za korzystanie z utworu, znaku towarowego lub wynalazku. Jeżeli w ten sposób nie dojdzie do zaspokojenia wierzyciela następuje ono w drodze egzekucji przez zarząd przymusowy.

 

Sprzedaż prawa.

Sprzedaż zajętego prawa może nastąpić przez komornika z wolnej ręki po cenie nie niższej niż 75% ceny oszacowania.

Do oszacowania wartości zajętego prawa komornik powołuje biegłego. Wycena biegłego nie jest potrzebna, jeżeli:

  1. strony (czyli wierzyciel i dłużnik) zgodnie ustaliły wartość zajętego prawa albo
  2. w okresie 3 miesięcy przed dokonaniem zajęcia zajęte prawo było oszacowane dla celów obrotu rynkowego lub w drodze umowy ustalono jego wartość dla potrzeb takiego obrotu.

W takich przypadkach przyjmuje się wartość prawa ustaloną przez strony albo we wcześniejszej umowie lub oszacowaniu.

Sprzedaż ta nie może nastąpić wcześniej niż czternastego dnia od oszacowania. Na wniosek dłużnika, za zgodą wierzyciela, sprzedaż może nastąpić bez oszacowania prawa. Sprzedaż za wskazaną przez dłużnika cenę może nastąpić, gdy nie naruszyło to interesów wierzycieli. Dłużnik winien wówczas wskazać cenę minimalną, poniżej której sprzedaż nie może być dokonana. Dłużnik może wskazać osobę nabywcy albo też wskazać kilka osób uprawnionych do nabycia oraz kolejność, w jakiej prawo nabycia będzie im przysługiwało.

Jeżeli sprzedaż nie dojdzie do skutku w terminie jednego tygodnia od dnia, w którym wierzyciel wyraził zgodę na sprzedaż, komornik sprzedaje zajęte prawo w drodze licytacji, chyba że wierzyciel wyrazi zgodę na ponowną sprzedaż z wolnej ręki.

 

Do sprzedaży prawa w drodze licytacji stosuje się odpowiednio przepisy o sprzedaży licytacyjnej w egzekucji z ruchomości. Komornik sprzedaje prawo w drodze licytacji publicznej, dokonując uprzednio obwieszczenia o licytacji. W obwieszczeniu o licytacji komornik wskazuje czas, miejsce, przedmiot oraz warunki licytacji, sumę oszacowania i cenę wywołania. Cena wywołania w pierwszym terminie licytacji publicznej wynosi ¾ wartości szacunkowej. Jeżeli licytacja w pierwszym terminie nie dojdzie do skutku, zajęte prawo może być sprzedane w drugim terminie licytacyjnym na żądanie wierzyciela albo wierzyciel może przejąć prawo na własność. Cena wywołania w drugim terminie licytacyjnym wynosi ½ wartości szacunkowej. Sprzedaż licytacyjna, a także przejęcie przez wierzyciela, nie może nastąpić za cenę niższą od ceny wywołania.

 

Egzekucja z praw autorskich: majątkowych i zależnych oraz z praw pokrewnych wydawców

 

Omawiające problematykę egzekucji z praw autorskich należy przypomnieć, że prawa autorskie dzielą się na:

  • prawa osobiste oraz
  • prawa majątkowe.

Tylko te drugie mogą być przedmiotem egzekucji. Z art. 831 § 1 pkt 3 kpc wynika, iż nie podlegają egzekucji prawa niezbywalne[2]. Do takich praw z całą pewnością możemy zaliczyć autorskie prawa osobiste uregulowane w art. 16 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (upapp)[3], czyli prawa chroniące „nieograniczoną w czasie i niepodlegającą zrzeczeniu się lub zbyciu więź twórcy z utworem”. [4]

Autorskie prawa majątkowe mogą stanowić przedmiot egzekucji dlatego, że są prawami zbywalnymi i podlegają dziedziczeniu. Zgodnie z treścią art. 17 upapp w zakres autorskich praw majątkowych wchodzi:

  1. wyłączne prawo do korzystania z utworu,
  2. wyłączne prawo do rozporządzania utworem na wszystkich polach eksploatacji oraz
  3. prawo do wynagrodzenia za korzystanie z utworu.

Oczywiście w toku postępowania egzekucyjnego nie może dojść do skutecznej sprzedaży autorskich praw majątkowych w sytuacji, gdy dłużnik nie był podmiotem uprawnionym z tych praw, a był jedynie podmiotem uprawnionym do korzystania z tych praw – licencjobiorcą[5]. Jeśli jednak dłużnik jest twórcą i nie zbył praw majątkowych, to może liczyć się z zajęciem ich przez komornika. Więcej o wynagrodzeniach twórców możesz przeczytać tutaj.

 

Szczególna ochrona praw twórcy przed roszczeniami wierzycieli.

Jednakże ustawodawca wprowadził pewne ograniczenia w zakresie egzekucji z autorskich praw majątkowych, ustanawiając tym samym szczególną ochronę praw twórcy przed roszczeniami wierzycieli. W art. 18 upapp zostało wskazane, że:

  1. autorskie prawa majątkowe nie podlegają egzekucji, dopóki służą twórcy
  2. nie podlegają egzekucji prawa do wynagrodzenia w postaci:
    • „droit de suite”;
    • za zawodową odsprzedaż rękopisów;
    • opłat ze sprzedaży magnetofonów i innych podobnych urządzeń oraz związanych z nimi czystych nośników;
    • opłat ze sprzedaży urządzeń reprograficznych oraz związanych z nimi czystych nośników;
    • opłat reprograficznych;
    • wpływów z tytułu wyświetlania utworu audiowizualnego w kinach;
    • stosownego wynagrodzenia z tytułu najmu egzemplarzy utworów audiowizualnych i ich publicznego odtwarzania;
    • stosownego wynagrodzenia z tytułu nadawania utworu w telewizji lub poprzez inne środki publicznego udostępniania utworów;
    • stosownego wynagrodzenia z tytułu reprodukowania utworu audiowizualnego na egzemplarzu przeznaczonym do własnego użytku osobistego;
    • wynagrodzenia z tytułu użyczania egzemplarzy utworów wyrażonych słowem, powstałych lub opublikowanych w języku polskim w formie drukowanej, przez biblioteki publiczne przysługujące twórcy utworu, w tym współtwórcy, którego wkład stanowi utwór plastyczny lub fotograficzny oraz tłumaczowi.

 

Powyższa regulacja dotyczy wyłącznie osoby twórcy i nie ma zastosowania do jego następców prawnych, czyli np. osób, które nabyły utwór, w tym także spadkobierców. Art. 18 upapp ma na celu zagwarantowanie twórcy „możliwości jak najszerszego partycypowania w dochodach, jakie może przynieść eksploatacja dzieła. Gdyby dopuścić do egzekucji z ogółu praw majątkowych, jakie przysługują twórcy do danego utworu, mogłoby dojść do wyłączenia po stronie twórcy możliwości czerpania dochodów z siły zarobkowej tkwiącej w utworze”[6]. Dodatkowo należy podkreślić, że egzekucja praw autorskich majątkowych może łączyć się z pewnymi skutkami w sferze autorskich praw osobistych, a wobec wyłączenia zbywalności tych praw, a tym samym możliwości egzekucji z tych praw, konieczne było zastosowanie ograniczeń w zakresie egzekucji z autorskich praw majątkowych.

 

Udzielenie licencji przez dłużnika (zarówno niewyłącznej, jak i wyłącznej) nie uniemożliwia stosowania art. 18 upapp.

Natomiast w przypadku przeniesienia autorskich praw majątkowych na czas określony, które potem powrócą do twórcy, albo nabycie tych praw przez twórcę od osoby, na rzecz której poprzednio twórca zbył prawa, ochrona przewidziana w art. 18 ust. 1 upapp również nie przysługuje. Należy pamiętać, że jeżeli doszło do przeniesienia prawa jedynie na określonych polach eksploatacji, to w zakresie pozostałych pól eksploatacji, co do których nie doszło do ich przeniesienia przez twórcę, wyłączenie spod egzekucji nadal będzie przysługiwać twórcy.

 

Wskazany powyżej zakres wyłączenia spod egzekucji dotyczy także praw zależnych.

 

Nośnik, na którym utwór został utrwalony.

Natomiast powyższe wyłączenia nie dotyczą praw do przedmiotów materialnych, w których ucieleśniony został utwór (corpus mechanicum). Jednakże należy mieć na uwadze, że w pewnych sytuacja egzekucja prowadzona w stosunku do takich przedmiotów może nie mieć znaczenia. Dotyczy to egzemplarzy utworów, co do których nie doszło do wyczerpania prawa. W takiej sytuacji licytacja zajętych przedmiotów materialnych, bez zajęcia części prawa autorskiego umożliwiającego wprowadzenie ich do obrotu, stanowiłaby naruszenie praw autorskich[7].

 

Wyłączenia spod egzekucji nie dotyczą wymagalnych wierzytelności.

Analizując art. 18 upapp należy podkreślić, że wyłączenie spod egzekucji dotyczy wyłącznie wierzytelności jeszcze niewymagalnych, takich jak np. wspominana na początku tego wpisu wierzytelność pieniężna przysługująca dłużnikowi z tytułu zwrotu lub nadpłaty podatku. Wierzytelność jest wymagalna, jeżeli wierzyciel może żądać od dłużnika spełnienia świadczenia, a dłużnik zobowiązany jest to świadczenie spełnić, np. roszczenie o zapłatę opłaty licencyjnej z tytułu korzystania z utworu staje się wymagalne z dniem, do którego należna była zapłata tej opłaty określona w umowie pomiędzy twórcą utworu (autorskouprawnionym) a licencjobiorcą.

 

Spadkobiercy.

Po śmierci twórcy spadkobiercy mogą sprzeciwić się egzekucji z prawa autorskiego do utworu nieopublikowanego, chyba że sprzeciw byłby niezgodny z ujawnioną wolą twórcy co do rozpowszechniania utworu. Sprzeciw, który przysługuje spadkobiorcom twórcy, a o którym mowa w art. 18 ust. 2 upapp, należy podnieść w skardze na czynności komornika (uregulowanej w art. 757 kpc) w terminie jednego tygodnia od dnia dokonania przez komornika zaskarżonej czynności, czyli zajęcia autorskiego prawa majątkowego co do nieopublikowanego utworu. Prawo sprzeciwu ma charakter niezbywalny, tj. przysługuje jedynie spadkobiercom i nie może być przez nich przeniesione na inne podmioty. Do czasu działu spadku, uprawnieni do wyrażenia sprzeciwu są wszyscy spadkobiercy. Po dokonaniu działu spadku, uprawnionym jest ta osoba, której przypadły określone prawa autorskie. Prawo sprzeciwu podlega dalszemu dziedziczeniu za majątkowymi prawami autorskimi[8].

Prawo do wyrażenia sprzeciwu wygasa:

  1. z chwilą opublikowania utworu;
  2. z chwilą przeniesienia autorskich praw majątkowych do utworu na inną osobę.

Prawo do wyrażenia sprzeciwu nie powstaje, jeżeli sprzeciw byłby niezgodny z ujawnioną wolą twórcy co do rozpowszechniania utworu, albo wygasa z chwilą ujawnienia takiej woli.

Ciężar dowodu, co do wygaśnięcia prawa sprzeciwu, spoczywa na podmiotach, które chcą spowodować jego wygaśnięcie, zgodnie z art. 6 Kodeksu cywilnego.

 

Egzekucja z praw własności przemysłowej

 

Z opisanym powyżej sposobem egzekucji z innych praw majątkowych, uregulowanym w kodeksie postępowania cywilnego, będziemy mieć także do czynienia przy prawach własności przemysłowej. Istnieje zamknięty katalog praw własności przemysłowej uregulowanych w ustawie Prawo własności przemysłowej (pwp)[9], do którego należą:

  1. patenty na wynalazki;
  2. dodatkowe prawa ochronne dla produktów leczniczych oraz produktów ochrony roślin;
  3. prawa ochronne na wzory użytkowe;
  4. prawa z rejestracji wzorów przemysłowych;
  5. prawa ochronne na znaki towarowe;
  6. prawa z rejestracji oznaczeń geograficznych;
  7. prawa z rejestracji topografii układów scalonych.

 

Prawa własności przemysłowej są prawami rejestrowanymi przez właściwy organ, którym w zakresie praw własności przemysłowej udzielanych na terytorium Polski jest Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (UPRP). Stąd konieczne było wprowadzenie art. 9101 kpc stanowiącego, że dokonując zajęcia patentu, dodatkowego prawa ochronnego, prawa ochronnego lub prawa z rejestracji, komornik przesyła do UPRP wniosek o wpis z informacją o zajęciu prawa do właściwego rejestru.

 

Zgodnie z art. 228 ust. 3 i 4 pwp rejestry, które prowadzi UPRP dla praw własności przemysłowej[10], są jawne i korzystają z domniemania ich prawdziwości i znajomości. Zatem wpis do rejestru ma istotne znaczenie dla zastosowania art. 910 § 4 kpc, czyli powstania skutku zajęcia z chwilą powzięcia wiadomości o wszczęciu egzekucji.

 

Odmiennie niż w upapp, ani pwp ani kpc nie przewidują wyłączeń spod egzekucji jakichkolwiek wynagrodzeń z praw własności przemysłowej.

Co ważne: na gruncie pwp również mamy odczynienia z prawami osobistym twórców (wynalazków, wzorów użytkowych i wzorów przemysłowych), które nie podlegają egzekucji.

Przy przeprowadzaniu egzekucji z praw ochronnych na znaki towarowe należy pamiętać o tym, że pomimo, iż jest są to prawa zbywalne, to przeniesienie prawa ochronnego na znak towarowy bez przeniesienia przedsiębiorstwa może nastąpić tylko wtedy, gdy nie występuje niebezpieczeństwo wprowadzenia odbiorców w błąd co do rzeczywistego pochodzenia towarów[11].

 

Egzekucja administracyjna

 

Warto również wskazać, że poza egzekucją prowadzoną na gruncie kpc, czyli pomiędzy podmiotami prywatnymi, istnieje również egzekucja administracja prowadzona na podstawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (upea)[12], która reguluje egzekucję m.in. podatków, opłat oraz innych należności powstających na rzecz organów administracji publicznej.

 

Podobnie jak w kodeksie postępowania cywilnego, upea również przewiduje odrębne przepisy w zakresie egzekucji z autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz z praw własności przemysłowej. Są one zamieszczone w art. 96g – 96i upea.

 

Art. 96g upea wskazuje, że organ egzekucyjny (którym najczęściej jest właściwy naczelnik urzędu skarbowego) dokonuje zajęcia:

  1. autorskiego prawa majątkowego i praw pokrewnych,
  2. patentu,
  3. prawa ochronnego na wzór użytkowy,
  4. prawa z rejestracji wzoru zdobniczego,
  5. prawa z rejestracji znaku towarowego,
  6. prawa do używania znaku towarowego powszechnie znanego niezarejestrowanego,
  7. prawa z rejestracji topografii układu scalonego,
  8. prawa do projektu racjonalizatorskiego

oraz korzyści z tych praw, przez wpisanie ich do protokołu zajęcia.

 

Ustawodawca w upea nadal posługuje się pojęciem „wzoru zdobniczego”, pomimo iż na gruncie pwp wzory zdobnicze zostały zastąpione wzorami przemysłowymi. Natomiast zgodnie z art. 315 ust. 1 pwp, prawa w zakresie wzorów zdobniczych istniejące w dniu wejścia w życie ustawy pozostają w mocy, a także, zgodnie z 316 ust. 1 pwp, zgłoszenia wzorów zdobniczych dokonane przed dniem wejścia w życie ustawy i nierozpatrzone do tego czasu, uważa się za zgłoszenia wzorów przemysłowych. Brak wskazania wprost w niniejszym katalogu praw z rejestracji wzorów przemysłowych nie wyłącza możliwości dokonywania zajęcia przez organ egzekucyjny w trybie administracyjnym praw z rejestracji wzorów przemysłowych.

 

Zajęcie jest skuteczne z chwilą podpisania protokołu zajęcia przez poborcę skarbowego (czyli pracownika obsługującego organ egzekucyjny, uprawnionego do dokonywania czynności egzekucyjnych), a także zobowiązanego lub świadków. Natomiast w przypadku praw własności przemysłowej, które są udzielane przez UPRP, zajęcie tych praw może również nastąpić przez przesłanie do UPRP zawiadomienia o zajęciu prawa. Skuteczność zajęcia następuje w momencie doręczenia zawiadomienia. W przypadku podpisania protokołu zajęcia oraz przesłania zawiadomienia do UPRP o zajęciu prawa, zajęcie jest skuteczne z chwilą, w której jedno ze wskazanych zdarzeń nastąpiło wcześniej.

 

Ustawodawca wskazuje, że zajęcie praw poprzez przesłanie zawiadomienia do UPRP może nastąpić w przypadkach, o których mowa powyżej. Jednakże prawo do projektu racjonalizatorskiego nie podlega rejestracji w UPRP, więc nie jest możliwe dokonanie zajęcia prawa do projektu racjonalizatorskiego w trybie przesłania zawiadomienia do UPRP.

 

Poborca skarbowy zamieszcza w protokole zajęcia opis zajętych praw i odrębnie względem egzekucji cywilnoprawnej, w której komornik nie jest uprawniony do dokonywania wyceny praw, jeżeli jest to możliwe – wartość szacunkową zajętych praw. Jeżeli oszacowanie przez poborcę skarbowego wartości zajętych praw nie jest możliwe lub zajęcie jest dokonane przez doręczenie UPRP zawiadomienia o zajęciu, organ egzekucyjny zwraca się do biegłego skarbowego o oszacowanie wartości tych praw.

 

Zobowiązanemu w terminie 7 dni od zajęcia przysługuje prawo do wniesienia zarzutu na oszacowanie do organu egzekucyjnego. W przypadku nieuwzględnienia zarzutu zobowiązanego, organ egzekucyjny zwraca się do biegłego skarbowego o oznaczenie wartości zajętych praw.

 

Zajęciu w egzekucji administracyjnej, podobnie jak przy egzekucji cywilnoprawnej, nie podlega:

  1. autorskie prawo majątkowe służące twórcy za jego życia, z wyjątkiem wymagalnych wierzytelności;
  2. prawo do utworu nieopublikowanego, jeżeli spadkobiercy sprzeciwiają się egzekucji z tego prawa i sprzeciw ten jest zgodny z ujawnioną wolą twórcy nierozpowszechniania utworu.

 

Natomiast ustawodawca wskazał również, że zajęciu nie podlegają patenty i prawa ochronne na wzory użytkowe o charakterze tajnym. Ustawa Prawo własności przemysłowej przewiduje instytucję „wynalazków tajnych” i „wzorów użytkowych tajnych”, ale na takie dobra intelektualne nie udziela się patentów ani praw ochronnych. Zgodnie z art. 58 pwp zgłoszenia wynalazku tajnego w UPRP można dokonać tylko w celu zastrzeżenia pierwszeństwa do uzyskania patentu. W okresie, w jakim zgłoszony wynalazek pozostaje tajny, UPRP nie rozpatruje tego zgłoszenia. Jeżeli dojdzie do odtajnienia wynalazku przed upływem 20-letniego okresu od daty zgłoszenia, UPRP wznawia postępowanie o udzielenie patentu.

 

Organ egzekucyjny niezwłocznie po dokonaniu zajęcia:

  1. doręcza zobowiązanemu protokół zajęcia;
  2. doręcza odpis tytułu wykonawczego, jeżeli uprzednio nie został on zobowiązanemu doręczony;
  3. zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu rozporządzać zajętymi prawami;
  4. przesyła do UPRP wniosek o dokonanie we właściwym rejestrze wpisu o zajęciu prawa, jeżeli przedmiotem zajęcia są prawa objęte tymi rejestrami.

 

Jeśli jesteś dłużnikiem – twórcą, autorem, artystą, innowatorem, wynalazcą – pamiętaj o włączeniach spod egzekucji. W przypadku zbyt daleko prowadzonej egzekucji, możesz składać powództwo przeciwegzekucyjne. 
Gdy jesteś wierzycielem i prowadzisz egzekucję z majątku twórcy, autora, artysty, innowatora, wynalazcy – pamiętaj, że prawa własności intelektualnej mogą być przedmiotem egzekucji. Ograniczenia są przewidziane tylko w stosunku do niektórych praw majątkowych i wszystkich osobistych. 

Jeśli potrzebujesz pomocy w zakresie egzekucji z praw IP, skontaktuj się z nami. 

 

Photo by Towfiqu barbhuiya on Unsplash

 

[1] Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1805 z późn. zm.)
[2] chyba że możność ich zbycia wyłączono umową, a przedmiot świadczenia nadaje się do egzekucji albo wykonanie prawa może być powierzone komu innemu
[3] ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1062)
[4] Autorskie prawa osobiste obejmują w szczególności prawa do: autorstwa utworu; oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo do udostępniania go anonimowo; nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania; decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności; nadzoru nad sposobem korzystania z utworu.
[5] T. Targosz, w: Flisak, Komentarz PrAut, 2015, art. 18, pkt 10; E. Traple,w: Barta, Markiewicz, Komentarz PrAut, 2011, s. 192–193).
[6] E. Traple, w: Barta, Markiewicz, Komentarz PrAut, 2001, s. 218.
[7] Ibidem, s. 194.
[8] A. Michalak (red.), Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Komentarz, art. 18, Warszawa 2019.
[9] w ustawie z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 324)
[10] są to następujące rejestry: rejestr patentowy, wyodrębnioną część rejestru patentowego obejmującą wpisy patentów europejskich, rejestr dodatkowych praw ochronnych, rejestr wzorów użytkowych, rejestr wzorów przemysłowych, rejestr znaków towarowych, rejestr oznaczeń geograficznych, rejestr topografii układów scalonych.
[11] zob. wyr. TK z 21.3.2001 r., K 24/00, OTK 2001, Nr 3, poz. 51.
[12] ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 z późn. zm.)

 

 

 

 

Więcej informacji dotyczących praw własności intelektualnej, o których warto wiedzieć znajdziesz na naszym blogu.

Udostępnij ten wpis innym, którzy mogą być zainteresowani wykorzystaniem własności intelektualnej, aby nasza wiedza pomogła im w optymalnym zabezpieczeniu i efektywnym zarządzaniu wartościami niematerialnymi i prawnymi: prawami autorskimi, prawami własności przemysłowej (znaki towarowe, wzory użytkowe i przemysłowe, patenty), tajemnicą przedsiębiorstwa, wizerunkiem i wielu innymi. Od lat zajmujemy się tworzeniem i negocjacjami umów, prowadzimy spory sądowe, rejestracje w urzędach patentowych. Doradzamy, prowadzimy audyty własności intelektualnej, zajmujemy się sukcesją marek rodzinnych. Pomagamy pozasądowo rozwiązywać konflikty. Powiedź o nas innym, może potrzebują tej informacji 🙂 

Wpis ten zamieszczony jest jedynie w celu informacyjnym i nie może być traktowany jako porada prawna. Jeśli chcesz uzyskać pomoc prawną w Twojej sprawie, skontaktuj się z nami

COVID a przywrócenie terminu w sprawach administracyjnych

Pandemia koronawirusa SARS-CoV-2 w znaczący sposób wpłynęła na nasze funkcjonowanie na wielu płaszczyznach. Także  na prowadzenie postępowań przez sądy i organy administracji publicznej. Z jednej strony, potrzeba ograniczenia transmisji wirusa przyśpieszyła cyfryzację, w tym przeprowadzanie posiedzeń jawnych z wykorzystywaniem środków komunikacji na odległość, czyli tzw. rozprawy online. Z drugiej strony, ciężki przebieg choroby i skala zjawiska wymusiły wprowadzenie nowych regulacji prawnych i nowe interpretacje przepisów wobec wystąpienia tak wyjątkowej sytuacji.

Jedną z instytucji przewidzianych w prawie, która ma szczególne znaczenie w związku z wirusem COVID, jest przywrócenie terminu do dokonania czynności prawnej. Instytucja ta występuje na gruncie różnych reżimów prawnych, zarówno w prawie karnym – art. 126 kodeku postępowania karnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 534 z późn. zm.), prawie cywilnym – art. 168 kodeksu postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1805 z późn. zm.), a także administracyjnym, w postępowaniu prowadzonym przez organ – art. 58 kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.) oraz sądowo-administracyjnym – art. 86 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej: kpa).

W tym wpisie skupimy się na omówieniu instytucji przywrócenia terminu z uwagi na COVID w postępowaniach administracyjnych

 

Zgodnie z art. 58 kpa w razie uchybienia terminowi należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. „Uchybienie terminowi” to po prostu niedotrzymanie wyznaczonego terminu przez osobę, której ten termin został wyznaczony.

Wniosek o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (np. wnieść opłatę, której nie zapłacono w terminie). 

Zainteresowanym, czyli uprawnionym do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, jest osoba uczestnicząca w postępowaniu administracyjnym, uprawniona bądź zobowiązana do dokonania czynności procesowej.

Organ administracji publicznej jest obowiązany przywrócić termin przy łącznym spełnieniu wskazanych poniżej czterech przesłanek, tj.:

  1. uchybienie terminowi nastąpiło bez winy zainteresowanego;
  2. brak winy zostanie uprawdopodobniony;
  3. zainteresowany złożył wniosek o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi;
  4. zainteresowany dopełnił czynności, dla której określony był termin, jednocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu.

 

Uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminowi 

 

W doktrynie i orzecznictwie wskazuje się, że brak winy w uchybieniu terminowi do dokonania czynności może być spowodowany:

  1. obłożną chorobą uniemożliwiającą stronie wniesienie odwołania[1];
  2. niedoręczeniem stronie zapadłej decyzji[2];
  3. nieprawidłowym doręczeniem pisma[3].

 

Natomiast za niespełniające warunku braku winy w uchybieniu terminowi do dokonania czynności uznaje się m.in.:

  1. nieznajomość prawa[4];
  2. istnienie choćby winy nieumyślnej, niedbalstwa po stronie zobowiązanego do dokonania czynności[5]
  3. oczekiwanie na poradę radcy prawnego[6];
  4. choroba wymagająca leżenia – nie uzasadnia ona sama przez się braku zawinienia i przywrócenia terminu dokonania czynności procesowej, o ile osoba uprawniona do dokonania tej czynności mogła skorzystać z pomocy osób trzecich[7].

 

Uprawdopodobnienie oznacza brak konieczności udowodnienia. Uprawdopodobnienie tym różni się od udowodnienia, że wystarcza stworzenie w świadomości organu mniejszego lub większego stopnia przekonania o prawdopodobieństwie jakiegoś faktu, a przekonanie organu o istnieniu danego faktu nie jest konieczne. Zainteresowany nie musi udowadniać swoich twierdzeń – wystarczy, jeżeli je uprawdopodobni. W tym celu może posłużyć się wszelkimi środkami, które nie dają pewności, lecz jedynie prawdopodobieństwo prawdziwości jego twierdzeń.

Zainteresowany ma obowiązek uprawdopodobnić, że mimo zachowania należytej staranności nie mógł dokonać czynności w określonym terminie z powodu istnienia przeszkody od niego niezależnej, trudnej w danych warunkach do przezwyciężenia.

 

 

Termin od ustania przyczyny uchybienia

 

Wniosek o przywrócenie terminie zgodnie z art. 59 kpa należy wnieść do właściwego w sprawie organu administracji publicznej. Rozstrzygnięcie w sprawie przywrócenia terminy zapada w formie postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Natomiast, o przywróceniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia.

Ustanie przyczyny uchybienia terminowi to ustanie przeszkody niemożliwej do przezwyciężenia przez zainteresowanego. Ocena, czy strona dochowała terminu na wniesienie wniosku o przywrócenie terminu, należy do organu administracji publicznej, który może odmówić przywrócenia terminu z powodu spóźnienia wniosku[8].

Zgodnie z art. 58 § 3 kpa przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu jest niedopuszczalne.

 

Przywrócenie terminu a COVID-19

 

Wobec trwania już ponad 1,5 roku pandemii koronawirusa SARS-CoV-2 pojawiło się dość liczne orzecznictwo sądów administracyjnych rozstrzygające, czy przyczyny związane z COVID mogą wypełniać przesłankę braku winy w uchybieniu terminowi do dokonania czynność procesowej. Tytułem przykładu można wskazać następujące:

 

      • pozostawanie w kwarantannie oraz konieczność leczenia szpitalnego związanego z zachorowaniem na COVID-19 w okresie pandemii należy uznać za zdarzenie, którego nie sposób wcześniej przewidzieć” uznał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie[9] – w przedmiotowej sprawie na uwagę zasługuję fakt, iż przebywanie na kwarantannie oraz następnie konieczność leczenia szpitalnego związanego z zachorowaniem na COVID-19 nie dotyczyła bezpośrednio strony postępowania, a jej pełnomocnika. Dodatkowo należy wskazać, że pełnomocnik przedstawił na poparcie swoich twierdzeń dokument w postaci „Informacji o pobycie na kwarantannie” oraz kartę informacyjną leczenia szpitalnego.

 

      • również  Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał, że przebywanie w izolacji w związku z podejrzeniem, a następnie zdiagnozowaniem zakażenia koronawirusem przez pełnomocnika strony również uprawdopodabnia brak winy w uchybieniu terminowi. Dodatkowo sąd wskazał także na aktualną wiedzę związaną z wpływem choroby COVID-19 na stan zdrowia i szeroko rozumianego samopoczucia osób, które przechodziły tę chorobę[10].

 

      • Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w uzasadnieniu dodatkowo podniósł fakt, że organ „nie podjął się próby oceny wpływu na winę strony o uchybieniu przedmiotowemu terminowi realnej możliwości skorzystania przez stronę z pomocy (konsultacji) prawnej, na co wskazała strona jako jedną z przyczyn spóźnienia się z wniesieniem zażalenia. Należy przy tym zauważyć, że w okresie początkowej fazy pandemii doszło do bardzo znacznego ograniczenia kontaktów międzyludzkich, tak w zakresie rodzinnym, jak i społecznym czy też zawodowym. W tym czasie nie funkcjonował, w sposób jak sprzed tego okresu, odpowiedni dostęp do różnych instytucji, organów samorządowych czy państwowych, jak też podmiotów świadczących pomoc prawną. Brak ustosunkowania się do tej okoliczności również oznaczał naruszenie zasad dowodzenia i zbadania wszelkich okoliczności sprawy celem zgodnego z prawem jej rozstrzygnięcia. Powyższe świadczy o naruszeniu przepisów dowodowych w tym art. 77 § 1 kpa”. Sąd poinstruował organ o konieczności stwierdzenia „czy istniejące w dacie doręczenia postanowienia w przedmiocie zarzutów i w dniu złożenia spornego zażalenia, okoliczności i warunki związane z koniecznością przeciwdziałania, zapobiegania i zwalczania COVID-19, miały lub mogły mieć obiektywny wpływ na możliwość terminowego złożenia zażalenia oraz czy panujące w tym czasie rozwiązania prawne co do biegu terminów przewidzianych prawem administracyjnym były na tyle jasne i przejrzyste, że nie wymagały od obywateli szczególnego wysiłku poznawczego by mieć świadomość ich skutków prawnych[11].

 

      • Do dalej idących wniosków doszedł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazując, że samo podejrzenie zakażenia koronawirusem SARS-CoV- 2 może stanowić spełnienie przesłanki braku winy uchybienia terminowi. „Nie ulega przy tym wątpliwości, że sytuację nawet samego podejrzenia zarażeniem wirusem SARS-CoV-2 można rozpatrywać w kategoriach siły wyższej, na którą osoba nie ma wpływu i nie mogła jej zapobiec, gdyż ze względu na wysoce zakaźny charakter tego wirusa i stosunkowo długi okres jego inkubacji, często nie jest możliwe zapobieżenie zachorowaniu i wcześniejsze wyeliminowanie wątpliwości co do zakażenia, niż po pojawieniu się konkretnych objawów. Natomiast z uwagi na wskazaną wysoką zakażalność już przy pojawieniu się podejrzenia o zakażeniu priorytetem powinno być zagwarantowanie bezpieczeństwa własnego i innych poprzez samoizolację w celu ograniczenia transmisji wirusa. Do tego dochodzi czynnik psychologiczny związany z obawą, że w danym przypadku przebieg choroby będzie miał gwałtowny i ostry przebieg, wymagający hospitalizacji. Wszystko to sprawia, że w sytuacji podejrzenia bycia osobą zakażoną kwestie związane z codziennymi i służbowymi zobowiązaniami często ustępują takim wartościom jak zdrowie i bezpieczeństwo”.
        Sąd podkreślił, że
        zgodnie z informacjami na stronie rządowej pacjent.gov.pl, w zakładce ABC kwarantanny, aktualnie nie są wydawane zaświadczenia o skierowaniu na kwarantannę, gdyż informacje są przetwarzane elektronicznie. Nałożenie kwarantanny przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej jest dokumentowane wpisem w systemie teleinformatycznym EWP, do którego dostęp ma m.in. Policja i Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Kwarantanna rozpoczyna się w dniu wystawienia skierowania na test w kierunku COVID-19 i trwa 10 dni. Kwarantanna nie jest nakładana automatycznie, kiedy test jest wykonywany prywatnie, niemniej zaleca się, aby osoba taka pozostawała w izolacji domowej. Przepisy nie nakładają też obowiązkowej kwarantanny na osoby współzamieszkujące z osobą skierowaną na test: zarówno bezobjawową (podejrzaną o zachorowanie na COVID-19), jak również wykazującą objawy chorobowe (podejrzaną o zachorowanie na COVID-19) – w okresie oczekiwania na wynik testu przez tę osobę. Niemniej jednak, jak w każdym wypadku podejrzenia zarażenia u siebie lub osób z bliskiego otoczenia, zaleca się zachowanie ostrożności i ograniczenie kontaktu z innymi osobami. Takie też komunikaty, kładące nacisk na daleko posunięta ostrożność w kontaktach z innymi zarówno na co dzień, jak i szczególnie przy samym podejrzeniu u siebie są przekazywane zarówno przez przedstawicieli władz państwowych oraz ekspertów medycznych w mediach. Jak podano we wniosku, w okresie bezpośrednio poprzedzającym sporządzenie odwołania pełnomocniczka Spółki przebywała w domu wraz z dziećmi, które uczęszczały do szkoły zamkniętej z powodu zakażenia koronawirusem, natomiast u córki w wieku przedszkolnym wystąpiła gorączka i kaszel. Także u samej pełnomocniczki nasiliły się objawy łączone z zakażeniem wirusem SARS-CoV-2, jak gorączka i duszności. Zdaniem sądu, te okoliczności, uzasadniały podjęcie środków ostrożności w celu zminimalizowania ryzyka zakażenia innych osób, np. poprzez kontakt z dokumentacją sporządzaną przez pełnomocnika. Takie działania, podejmują również wszystkie urzędy w kraju, w tym tutejszy sąd. Zgodnie bowiem z § 1 Zarządzenie Nr 32/2020 Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 30 czerwca 2020 r. w sprawie zmiany zarządzenia nr 12/2020 z dnia 31 marca 2020 r. dot. wprowadzenia kwarantanny na korespondencję przychodzącą do Sądu w formie papierowej, cała korespondencja przychodząca do Sądu w formie papierowej podlega jednodniowej kwarantannie w odrębnym pomieszczeniu. Po upływie okresu kwarantanny podlega rejestracji w biurze podawczym i przekazaniu do właściwej jednostki organizacyjnej Sądu”[12].

 

Ustawa „covidowa”

 

Ponadto, omawiając instytucję przywrócenia terminu w trakcie trwania stanu epidemii obowiązującego od 20 marca 2020 r. do odwołania ogłoszonego Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. (Dz.U. z 2020 r. poz. 491), należy wspomnieć o ustawie z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 z późn. zm.) (ustawa covidowa). 

Zgodnie z art. 15zzzzzn2 ustawy covidowej, w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminom:

  1. od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej;
  2. do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki;
  3. przedawnienia;
  4. których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie;
  5. zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony;
  6. do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju

– organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu.

 

W zawiadomieniu tym organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Natomiast w przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 kpa, prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Tym samym dotychczasowy termin został wydłużony do 30 dni. 

Od przewidzianego w tym przepisie obowiązku nie przewidziano żadnych wyjątków. Oznacza to, że w każdym przypadku niezachowania przez stronę terminów przewidzianych przepisami prawa administracyjnego, od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, w okresie stanu epidemii, organ powinien zastosować się do treści tego przepisu i wynikającego z niego obowiązku zawiadomienia.” – podkreślił Sąd Administracyjny w Rzeszowie[14].

Oznacza to, że na organ nałożony jest obowiązek poinformowania strony o treści przepisu ustawy covidowej, w tym o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania oraz rozpatrzenia wniosku złożonego w terminie 30 dni od daty takiego zawiadomienia. Z brzmienia tego przepisu wynika, że stanowi on szczególny tryb przywrócenia terminu, który jest dodatkową ochroną prawną dla stron w postępowaniu administracyjnym w przypadku niedochowania przez nie terminów przewidzianych przepisami prawa administracyjnego, zastrzeżoną dla terminów uchybionych w czasie trwania epidemii. Brak wystosowania do strony takiego zawiadomienia ma wpływ na wynik sprawy, co stanowi podstawę do uchylenia wydanego orzeczenia[15].

 

Istnienie stanu epidemii i sam fakt istnienia ryzyka zachorowania na COVID-19

 

Jednakże sądy wskazują, że istnienie stanu epidemii i sam fakt istnienia ryzyka zachorowania na COVID-19 nie może stanowić przyczyny braku winy w uchybieniu terminowi. Dla przykładu można wskazać dwa orzeczenia:

 

      • Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyjaśnia, że samo twierdzenie przez stronę, że we wcześniejszym terminie nie była ona w stanie wnieść odwołania na skutek zagrożenia epidemicznego i wprowadzanych obostrzeń, bowiem nie miała możliwości sprawdzenia, czy rzeczywiście zasiłek dla bezrobotnych jej nie przysługuje z uwagi na zamknięcie wszystkich bezpłatnych biur pomocy prawnej, nie stanowi uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. Sąd zwrócił uwagę, że „z wyjaśnień strony przedstawionych w złożonym do Wojewody wniosku o przywrócenie terminu nie wynikało, czy faktycznie skorzystał on z takiej konsultacji, a jeżeli nawet ją uzyskał, to kiedy to w rzeczywistości nastąpiło, co mogło mieć bowiem istotne znaczenie przy ocenie, czy skarżący dochował należytej staranności przy dokonaniu czynności wniesienia odwołania po upływie terminu. Okoliczność istniejącego stanu epidemii i związanych z nim obostrzeń nie może bezwzględnie usprawiedliwiać i sama przez się tłumaczyć w każdym przypadku naruszenia obowiązujących przepisów, w tym dotyczących przekroczenia terminów procesowych”[16].

 

      • Podobnie twierdzi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach: obawa przed zarażeniem się chorobą wywołaną wirusem SARS-CoV2 nie stanowi przeszkody, która uniemożliwiała złożenie odwołania od decyzji w terminie[17].

 

Wstrzymanie wykonania decyzji

 

Omawiając instytucję przywrócenia terminu należy podkreślić, że zgodnie z art. 60 kpa przed rozpatrzeniem prośby o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia organ administracji publicznej na żądanie strony może wstrzymać wykonanie decyzji lub postanowienia. Oznacza to, że wydana decyzja lub postanowienie po upływie terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia stają się ostateczne i mogą być przymusowo wykonane. Wniesienie odwołania wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu nie prowadzi do automatycznego wstrzymania wykonania decyzji lub postanowienia na podstawie art. 130 § 2 kpa. Komentowany art. 60 kpa został wprowadzony w celu ochrony strony postępowania przed ujemnymi skutkami wykonania decyzji lub postanowienia. Ustawodawca przyznał organowi administracji prawo do wstrzymania wykonania decyzji lub postanowienia przy czym nie zostały wskazane przesłanki uzasadniające wstrzymanie wykonania decyzji lub postanowienia, co oznacza, że organ administracji powinien kierować się zasadami ogólnymi uwzględniania słusznego interesu obywateli (art. 7 kpa) oraz prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie uczestników postępowania do władzy publicznej (art. 8 kpa)[18].

 

Dotychczas w literaturze i orzecznictwie wskazywano, że choroba co do zasady nie może być kwalifikowana jako siła wyższa i okoliczność stanowiąca brak winy, jednakże dotyczyło to chorób jednostki lub niewielkiej grupy osób, które nie zagrażały całemu społeczeństwu i zdrowiu publicznemu. Natomiast w przypadku epidemii COVID-19, która stanowi nowe, nieprzewidywalne zjawisko i w przypadku której do tej pory nie została opracowana właściwa terapia ratująca życie chorych, należy uznać, że stanowi ona rodzaj siły wyższej[13]. Potwierdza to także definicja zawarta w art. 2 pkt 9 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1845 z późn. zm.) stanowiąca, że epidemia to wystąpienie na danym obszarze zakażeń lub zachorowań na chorobę zakaźną w liczbie wyraźnie większej niż we wcześniejszym okresie albo wystąpienie zakażeń lub chorób zakaźnych dotychczas niewystępujących.

Jeśli w Twoim przypadku niedotrzymanie terminu w sprawach administracyjnych spowodowane było ciężkim przebiegiem COVID-19 i chciałbyś wnioskować o przywrócenie terminu, to możesz skorzystać z naszego gotowego wzoru wniosku o przywrócenie terminu. Zapraszamy!

 

[1] E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz (teksty, wzory i formularze), Warszawa 1970, s. 138.
[2] Ibidem, s. 139–140.
[3] Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4.07.2012 r., II GSK 688/11, LEX nr 1217417.
[4] Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29.08.1997 r., III SA 101/96, LEX nr 30857.
[5] Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 22.05.1997 r., SA/Sz 630/96, LEX nr 30784.
[6] Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 26.11.1997 r., I SA/Lu 1219/96, LEX nr 31857.
[7] Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31.01.2012 r., II OSK 2175/10, LEX nr 1138097.
[8] A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2021, art. 58.
[9] Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 22 grudnia 2020 r. II SA/Go 648/20.
[10] Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28 czerwca 2021 r. II SA/Po 344/21.
[11] Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 stycznia 2021 r. I SA/Gl 1287/20.
[12] Wyrok Wojewódzkiego Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 20.04.2021 r., II SA/Gd 850/20, LEX nr 3165314.
[13] A. Partyk, Epidemia (COVID-19) a tok postępowań cywilnych i sądowoadministracyjnych, PPP 2020, nr 5, s. 42-52.
[14] Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 14.09.2021 r., II SA/Rz 923/21, LEX nr 3244116.
[15] Wyrok Wojewódzki Sąd Administracyjny  w Rzeszowie z 5.10.2021 r., II SA/Rz 1032/21, LEX nr 3246297.
[16] Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 marca 2021 r. III SA/Gd 883/20.
[17] Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 września 2021 r. II SA/Gl 487/21.
[18] P. M. Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2021, art. 60.
Photo by L N on Unsplash

 

 

 

Więcej informacji dotyczących praw własności intelektualnej, o których warto wiedzieć znajdziesz na naszym blogu.

Udostępnij ten wpis innym, którzy mogą być zainteresowani wykorzystaniem własności intelektualnej, aby nasza wiedza pomogła im w optymalnym zabezpieczeniu i efektywnym zarządzaniu wartościami niematerialnymi i prawnymi: prawami autorskimi, prawami własności przemysłowej (znaki towarowe, wzory użytkowe i przemysłowe, patenty), tajemnicą przedsiębiorstwa, wizerunkiem i wielu innymi. Od lat zajmujemy się tworzeniem i negocjacjami umów, prowadzimy spory sądowe, rejestracje w urzędach patentowych. Doradzamy, prowadzimy audyty własności intelektualnej, zajmujemy się sukcesją marek rodzinnych. Pomagamy pozasądowo rozwiązywać konflikty. Powiedź o nas innym, może potrzebują tej informacji 🙂 

Wpis ten zamieszczony jest jedynie w celu informacyjnym i nie może być traktowany jako porada prawna. Jeśli chcesz uzyskać pomoc prawną w Twojej sprawie, skontaktuj się z nami

Ochrona rękodzieła za pomocą praw własności intelektualnej.

Jesteś dumny/a z produktów, które powstają w Twoim regionie? Mają szczególne właściwości czy cechy, których nie znajdziemy w produktach z innych miejscowości? 21 października 2021 r., odbyło się webinarium “Ochrona własności intelektualnej na wyciągnięcie ręki!” cz. II, które Urząd Patentowy RP zorganizował wraz z Ogólnopolskim Stowarzyszeniem Gospodyń Wiejskich. Jednym z prelegentów był ekspert ze Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO), który zaprezentował praktyczne korzyści płynące z ochrony oznaczeń geograficznych produktów regionalnych. Wydaje się, że faktycznie ochrona produktów z Twoich okolic jest na wyciagnięcie ręki, tylko trzeba wiedzieć po co sięgnąć 😊 Jeśli produkty te są wykonywane ręcznie, nasz wpis powinien zainteresować Cię.

Zgodnie ze Słownikiem języka polskiego PWN rękodzieło to przedmiot wykonany ręcznie albo zbiór takich przedmiotów[1]. Z naszej perspektywy, rękodzieło może stanowić

  • utwór i podlegać ochronie prawnoautorskiej, o której pisaliśmy m.in. tu, a także
  • wzór przemysłowy i polegać ochronie na podstawie uzyskanego prawa z rejestracji wzoru przemysłowego bądź korzystać z ochrony jako niezarejestrowany wzór przemysłowy o czym pisaliśmy tu
  • znak towarowy np. graficzny czy przestrzenny  (o znakach słownych pisaliśmy tu, o przestrzennych tu, o graficznych tu i tu) bądź 
  • oznaczenie geograficzne
        • oznaczenia zwykłe – niewskazujące na szczególną jakość towarów, tylko na miejsce pochodzenia towaru, chronione na podstawie art. 8 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurenci[2] – zgodnie z tym przepisem czynem nieuczciwej konkurencji jest opatrywanie towarów lub usług fałszywym lub oszukańczym oznaczeniem geograficznym wskazującym bezpośrednio albo pośrednio na kraj, region lub miejscowość ich pochodzenia albo używanie takiego oznaczenia w działalności handlowej, reklamie, listach handlowych, rachunkach lub innych dokumentach
        • oznaczenie kwalifikowane dotyczące
            • produktów przemysłowych chronionych przepisami ustawy Prawo własności przemysłowej (pwp)[3]dla których organem właściwym w zakresie rejestracji jest Urząd Patentowy RP
            • produktów rolno-spożywczych, dla których organem właściwym w zakresie rejestracji jest Minister ds. Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

 

To właśnie to ostania możliwość ochrony rękodzieła jako kwalifikowanych, chronionych oznaczeń geograficznych była przedmiotem webinarium.

Oznaczeniem geograficznym, w rozumieniu pwp, są oznaczenia słowne odnoszące się bezpośrednio lub pośrednio do nazwy miejsca, miejscowości, regionu lub kraju (teren), które identyfikują towar jako pochodzący z tego terenu, jeżeli określona jakość, dobra opinia lub inne cechy towaru są przypisywane przede wszystkim pochodzeniu geograficznemu tego towaru. Oznaczenia te wskazują zatem na związek produktu z danym krajem, regionem lub miejscowością, słynącymi z określonych warunków naturalnych danego regionu bądź z tradycji wytwarzania danego produktu.

Nabywcy mają pewność (albo powinni mieć kupując produkty odpowiednio oznaczone), że kupowany produkt ma określoną jakość czy charakterystyczne cechy za które płacą zwykle wyższą cenę. To te właściwości produktu są dla kupującego głównym czynnikiem podczas zakupu. Zatem oznaczenia geograficzne dają ochronę kupującemu jak i producentowi przed nieuczciwymi praktykami handlowymi polegającymi na oznaczaniu towarów znakami wprowadzającymi odbiorców w błąd co do pochodzenia, rodzaju czy jakości towaru.

 

Zgodnie z przepisami pwp oznaczeniami geograficznymi są[4]:

  • oznaczenia słowne co oznacza, że nie jest możliwa rejestracja oznaczeń graficznych czy przestrzennych (np. koziołki poznańskie) czy dźwiękowych (np. hejnał mariacki);
  • odnoszące się do określonego terenu, danej nazwy geograficznej pośrednio (teren opisany tym słowem daje się zidentyfikować w sposób oczywisty jak np. kierpce) lub bezpośrednio  (np. koronki z Koniakowa, porcelana z Ćmielowa);
  • które wykazują zdolność identyfikacji towaru jako pochodzącego z danego terenu, przy czym teren jest rozumiany bardzo szeroko jako obszar dający się wyodrębnić czy to w sensie prawnym (np. obszar gminy), historycznym (np. Ziemia Sandomierska), geograficznym (np. Beskid Żywiecki), czy to czysto faktycznym, a nawet umownym, pod warunkiem, że oznaczenie umożliwia zidentyfikowanie danego terenu (np. polskie góry);
  • cechy towaru, takie jak jakość czy dobra opinia, przypisywane są geograficznemu pochodzeniu towaru, a szczególna właściwość (cecha), wyróżnia je spośród innych, podobnych rodzajowo i łączy się w świadomości odbiorców z określonym miejscem geograficznym, cecha ta ma dominować nad innymi właściwościami towaru.

 

Czyli, oznaczeniem geograficznymi mogą być:

1) nazwy regionalne (towary zawdzięczają swoje właściwości oddziaływaniu środowiska geograficznego, przez co rozumie się łącznie czynnik naturalny i ludzki) służą do wyróżniania towarów, które:

a) pochodzą z określonego terenu oraz

b) posiadają szczególne właściwości, które wyłącznie lub w przeważającej mierze zawdzięczają oddziaływaniu środowiska geograficznego obejmującego łącznie czynniki naturalne oraz ludzkie – których wytworzenie lub przetworzenie następuje na tym terenie;

2) oznaczenia pochodzenia (szczególne walory produktów przypisywane są miejscu pochodzenia – brak jest w tym przypadku czynnika ludzkiego) służą do wyróżniania towarów:
a) pochodzących z określonego terenu oraz
b) posiadających pewne szczególne właściwości albo inne cechy szczególne przypisywane pochodzeniu geograficznemu, czyli terenowi, gdzie zostały one wytworzone lub przetworzone.

 

Oznaczenie geograficzne to także oznaczenie, gdy:

  • służy do oznaczania towarów, które są wytworzone z surowców lub półsurowców pochodzących z określonego terenu, większego niż teren wytworzenia lub przetworzenia towaru, jeżeli są one przygotowywane w szczególnych warunkach i istnieje system kontroli przestrzegania tych warunków,
  • przeznaczone jest do oznaczania towarów przygotowywanych w szczególnych warunkach i istnieje system kontroli tych warunków, a dany towar jest wytworzony lub przetworzony na obszarze większym, aniżeli wynikałoby to z określenia o charakterze geograficznym używanego dla wskazania jego pochodzenia lub towar nie jest wprawdzie wytworzony lub przetworzony na terenie wskazanym oznaczeniem, lecz tradycyjnie jest z nim związany przez to określenie.

 

Prawo z rejestracji oznaczenia geograficznego jest, jak wszystkie prawa własności przemysłowej, prawem terytorialnym. Oznacza to, że możliwe jest ubieganie się o ochronę:

  1. jedynie na terytorium danego kraju, np. w Polsce na postawie przepisów pwp składając odpowiedni wniosek do Urzędu Patentowego RP;
  2. na terytorium całej Unii Europejskiej (uzyskując ochronę w całej UE) w ramach poniższych regulacji:
    • rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1151/2012 z dnia 21 listopada 2012 r. w sprawie systemów jakości produktów rolnych i środków spożywczych,
    • rozporządzenia delegowanym Komisji (UE) nr 664/2014 z dnia 18 grudnia 2013 r. uzupełniającym rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1151/2012 w odniesieniu do ustanowienia symboli unijnych dotyczących chronionych nazw pochodzenia, chronionych oznaczeń geograficznych i gwarantowanych tradycyjnych specjalności oraz w odniesieniu do niektórych zasad dotyczących pochodzenia paszy i surowców, niektórych przepisów proceduralnych i niektórych dodatkowych przepisów przejściowych (Dz. Urz. UE L 179 z 19.6.2014, str. 17),
    • rozporządzenia wykonawczym Komisji (UE) nr 668/2014 z dnia 13 czerwca 2014 r. ustanawiającym zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1151/2012 w sprawie systemów jakości produktów rolnych i środków spożywczych (Dz. Urz. UE L 179 z 19.6.2014, str. 36).
  3. na terytorium aż 55 krajów w ramach oferowanej przez WIPO ochrony oznaczenia geograficznego w ramach systemu lizbońskiego.

 

Ten ostatni sposób ochrony jest regulowany Aktem genewskim Porozumienia lizbońskiego w sprawie nazw pochodzenia i oznaczeń geograficznych[5] i wymaga jedynie złożenia jednego wniosku do WIPO zapewniając sobie ochronę we wszystkich państwach, które przystąpiły do porozumienia lizbońskiego – pełna lista dostępna jest tu. Zaletą tej procedury jest prowadzenie jednego postępowania, w jednym języku i dokonanie jednego zestawu opłat. System lizboński może być wykorzystywany do ochrony oznaczeń geograficznych dla każdego rodzaju produktów, takich jak produkty rolne i spożywcze, naturalne, rzemieślnicze, a nawet przemysłowe.

 

Dla przykładu w bazie oznaczeń geograficznych WIPO – LISBON EXPRESS DATABASE dostępnej tu, można znaleźć rejestracje na:

  1. ceramikę bułgarską – „TROJANSKA KERAMIKA” o numerze 651,
  2. czeską biżuterię – „JABLONECKÁ BIŽUTERIE / BIJOUTERIE DE JABLONEC, BIJOUTERIE DE GABLONZ, BIJOUX DE JABLONEC/GABLONZ / BISUTERIA DE JABLONEC/GABLONZ, JOYAS DE JABLONEC/GABLONZ / JABLONEC-BIJOUTERIE, GABLONZER SCHMUCK, GABLONZER SCHMUCKWARE / JABLONEC JEWELLERY, GABLONZ JEWELLERY” o numerze 65, czy
  3. bursztyn meksykański – „AMBAR DE CHIAPAS” o numerze 842.

 

System lizboński jasno określa minimalny poziom ochrony, jaki należy zapewnić zarejestrowanym na szczeblu międzynarodowym. Twoje oznaczenie będzie chronione przed imitacją, nawet jeśli podane jest prawdziwe pochodzenie produktu lub jeśli oznaczenie geograficzne jest używane w formie przetłumaczonej lub towarzyszą mu określenia takie jak “rodzaj”, “typ”, “marka”, “imitacja” i tym podobne. 

 

Jeśli zatem zależy Ci na rozwoju lokalnej społeczności, która słynie z produktów rękodzieła  czy innych wytwarzanych w danym regionie – sięgnij po ten rodzaj ochrony. Przykłady z innych państw wskazują, że przychody mieszkańców znacznie pomnożyły się od momentu przyjęcia tego typu ochrony (przykładem może być Pieprz Kampot w Kambodży gdzie średnia wypłata z kwoty $35 zwiększyła się do  $100 cena ziemi zwiększyła wartość z $1,500 za hektar do $15,000 za hektar a produkcja powiększyła wydajność z ok. 3 ton do ok. 25 ton)[6]. Ważne jest to, że ochrona oznaczeń geograficznych jest nieograniczona w czasie i biegnie od daty wpisu do rejestru. Dodatkowo na ochronę możesz powołać się niezależnie od ryzyka konfuzji, czyli nie musisz wykazywać, że posługiwanie się przez nieuprawnionego wprowadza w błąd.

 

Jeżeli zajmujesz się wytwarzaniem regionalnych wyrobów, warto zadbać o ich ochronę przy wykorzystaniu różnych reżimów prawnych. Skontaktuj się z nami, a pomożemy Ci w wyborze optymalnych sposobów ochrony

Chcesz wiedzieć więcej o własności przemysłowej? Teraz specjalna okazja! E-book Własność przemysłowa w pytaniach i odpowiedziach 25% taniej. 

 

Photo by Amir Hosseini on Unsplash
[1] https://sjp.pwn.pl/sjp/;2515377
[2] E. Nowińska [w:] K. Szczepanowska-Kozłowska, E. Nowińska, Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz, Warszawa 2018, art. 8. https://sip.lex.pl/#/commentary/587750753/548193/nowinska-ewa-szczepanowska-kozlowska-krystyna-ustawa-o-zwalczaniu-nieuczciwej-konkurencji-komentarz?pit=2021-10-26&cm=URELATIONS (dostęp: 2021-10-21 18:12)
[3] Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 324).
[4] H. Fedorowicz [w:] Prawo własności przemysłowej. Komentarz, red. M. Kondrat, Warszawa 2021, art. 174. https://sip.lex.pl/#/commentary/587849876/647316/kondrat-mariusz-red-prawo-wlasnosci-przemyslowej-komentarz?pit=2021-10-26&cm=URELATIONS (dostęp: 2021-10-21 18:04)
[5] Decyzja Rady (UE) 2019/1754 z dnia 7 października 2019 r. w sprawie przystąpienia Unii Europejskiej do Aktu genewskiego Porozumienia lizbońskiego w sprawie nazw pochodzenia i oznaczeń geograficznych (Dz. U. UE. L. z 2019 r. Nr 271, str. 12). https://sip.lex.pl/#/act/69235497/2647268/przystapienie-unii-europejskiej-do-aktu-genewskiego-porozumienia-lizbonskiego-w-sprawie-nazw…?keyword=Porozumienie%20Lizbo%C5%84skie%20(1958)%20i%20Akt%20Genewski%20(2015)&cm=STOP (dostęp: 2021-10-21 18:25)
[6] https://uprp.gov.pl/sites/default/files/inline-files/Ochrona%20oznacze%C5%84%20geograficznych%20-%20Ryszard%20Frelek.pdf
Przy okazji trzeba wspomnieć o porozumieniu madryckim z 14.04.1891 r. dotyczącym zwalczania fałszywych oznaczeń pochodzenia towarów do którego Polska przystąpiła w 1928 r (!)

 

Więcej informacji dotyczących praw własności intelektualnej, o których warto wiedzieć znajdziesz na naszym blogu.

Udostępnij ten wpis innym, którzy mogą być zainteresowani wykorzystaniem własności intelektualnej, aby nasza wiedza pomogła im w optymalnym zabezpieczeniu i efektywnym zarządzaniu wartościami niematerialnymi i prawnymi: prawami autorskimi, prawami własności przemysłowej (znaki towarowe, wzory użytkowe i przemysłowe, patenty), tajemnicą przedsiębiorstwa, wizerunkiem i wielu innymi. Od lat zajmujemy się tworzeniem i negocjacjami umów, prowadzimy spory sądowe, rejestracje w urzędach patentowych. Doradzamy, prowadzimy audyty własności intelektualnej, zajmujemy się sukcesją marek rodzinnych. Pomagamy pozasądowo rozwiązywać konflikty. Powiedź o nas innym, może potrzebują tej informacji 🙂 

 

Bezpieczny mailing. Czy na pewno dbasz o zabezpieczenie danych przekazywanych pocztą mailową?

W poprzednim wpisie omawialiśmy bezpieczne korzystanie z najpopularniejszych platform do wideokonferencji. W tym wpisie, zajmiemy się analizą najbardziej powszechnej formy komunikacji online, czy za pośrednictwem email – poczty elektronicznej.

Z technicznego punktu widzenia, usługa email polega na dostarczaniu funkcjonalności serwera poczty elektronicznej oraz umożliwieniu dostępu do poczty elektronicznej przez przeglądarkę internetową, czyli przechowywaniu danych (email), wysyłania danych (email) i odbierania danych (email). Udostępnianie aplikacji pozwalającej obsługiwać pocztę elektroniczną na komputerze lub innym urządzeniu np. program Outlook nie stanowi dostarczania usługi email.

Omawiając bezpieczeństwo korzystania z poczty elektronicznej również posłużymy się przykładami najczęściej wybieranych usług:

  1. Exchange Online w ramach Microsoft 365, oferowanej przedsiębiorcom z Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) przez Microsoft Ireland Operations Limited;
  2. Gmail w ramach Google Wrokspace oferowanej przedsiębiorcom z EOG przez Google Ireland Limited;
  3. iCloud Mail w ramach Apple Business Manager oferowanej przedsiębiorcom z EOG przez Apple Distribution International Ltd. z siedzibą w Irlandii.

dane przetwarzane w poczcie elektronicznej 

Dane, które są przetwarzane w ramach korespondencji e-mail można podzielić na:

  • dane podstawowe i kontaktowe użytkownika: imię, nazwisko, email, telefon, login, hasło, organizacja, metoda płatności, ustawienia preferencji;
  • treści i kontent: czyli dane przechowywane i przesyłane przez użytkowników – treść maili oraz wszelkie możliwe załączniki dołączone do maili – dane te należą do danych nieustrukturyzowanych, więc mogą zawierać informacje poufne i dane wrażliwe;
  • dane techniczne i telemetryczne: czyli IP, lokalizacja i cechy sprzętu, natężenie ruchu, requesty i anomalie;
  • dane drugiej strony korespondencji: dane identyfikacyjne oraz dane telemetryczne.

 

aspekty prawne

Korzystając z poczty elektronicznej w kontaktach biznesowych z kontrahentami (relacja B2B) jak i klientami indywidualnymi (relacja B2C) zwrócić uwagę na kilka zagadnień:

rola dostawcy usługi poczty elektronicznej oraz przedsiębiorcy korzystającego z takiej usługi w zakresie przetwarzania danych

Podobnie jak w przypadku wideokonferencji, tak i w zakresie korespondencji e-mail dostawca usługi będzie podmiotem przetwarzającym dane osobowe (art. 4 pkt 8 RODO, art. 28 RODO) powierzone mu przez Ciebie, jako administratora tych danych osobowych (art. 4 pkt 7 RODO).

Mogą zdarzyć się również sytuacja, w której będziesz występował w charakterze podmiotu przetwarzającego np. świadcząc usługi na rzecz danego klienta – przedsiębiorcy i zawierając z nim jako administratorem danych umowę powierzenia przetwarzania danych.

Natomiast w zakresie danych technicznych czy telemetrycznych i podstawowych danych użytkownika, dostawca usługi działa jako administrator tych danych i wykorzystuje je dla celów zarządzania użytkownikami, raportowania finansowego oraz cyberbezpieczeństwa.

W relacji pomiędzy dostawcą usługi, a usługobiorcą korzystającym z poczty elektronicznej, tak jak w przypadku organizowania spotkań online nie dochodzi do współadministrowania danymi osobowymi pomiędzy tymi podmiotami. Mimo wszystko, w tym przypadku należy także przypomnieć wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 29 lipca 2019 r. [1]. Trybunał stwierdził, że doszło do współadministrowania danymi pomiędzy Facebookiem a operatorem strony internetowej, na której umieszczono znacznik śledzący Facebook Pixel. Pomimo tego kontrowersyjnego orzeczenia, zdaniem organów ochrony danych, Microsoft i klienci usług Microsoft 365 nie są współadministratorami danych.

 

obowiązki formalne

Korzystając z usługi poczty elektronicznej masz następujące obowiązki z zakresu ochrony danych:

  • wiarygodność – sprawdź, czy dostawca usługi zapewnia wystarczające gwarancje wdrożenia odpowiednich środków technicznych i organizacyjnych tak aby usługa spełniała wymogi RODO i chroniła prawa osób, których dane dotyczą (zgodnie z art. 28 ust. 1 RODO). Możesz je zweryfikować poprzez analizę umowy powierzenia przetwarzania danych i innych informacji podawanych przez samych dostawców, certyfikatów niezależnych firm, jak i doniesień rynkowych na temat praktyki działania danej usługi, w tym informacji o wyciekach danych, podatnościach, awariach oraz praktykach handlu danymi. Dotyczy to weryfikacji następujących elementów:
    • zgodności działania usługi z prawem ochrony danych osobowych;
    • bezpieczeństwa usługi.
  • umowa powierzenia – sprawdź, czy dostawca usługi oferuje umowę powierzenia przetwarzania danych, spełniającą wymogi art. 28 RODO.

 

Poniżej znajdziesz linki dla umów powierzenia przetwarzania danych osobowych dla usługi:

 

Z istotnych informacji praktycznych należy zaznaczyć, że w przypadku korzystania z:

  • Gmail dla kont biznesowych niezależnie od wyboru pakietu – Google oferuje 14 dniowy bezpłatny okres próbny podczas którego nie obowiązuje umowa powierzenia przetwarzania danych osobowych (Aneks o przetwarzaniu danych – DPA). Wobec tego nie powinieneś przesyłać, przechowywać, wysyłać ani odbierać jakichkolwiek danych osobowych z wykorzystaniem poczty Gmail. Aby skrócić okres próbny należy skontaktować się z Google.
  • iCloud Mail – Apple nie oferuje oddzielnej umowy powierzenia przetwarzania danych osobowych, co wobec wymogu przejrzystości przetwarzania danych może nie spełniać wymogu z art. 5 ust. 1 lit. a RODO. Dodatkowo umowa Apple nie zawiera zobowiązania Apple do przedstawiania klientowi dalszych podmiotów przetwarzających, co jest niezgodne z art. 28 ust. 2 zd. 2 RODO. Ponadto, Apple przyznaje sobie uprawnienie do ujawniania danych osobowych o Użytkowniku, jeżeli Apple uzna, że ujawnienie jest w uzasadniony sposób niezbędne do egzekwowania warunków i zasad Apple lub zabezpieczania operacji lub użytkowników Apple (art. 9 ust. 1 umowy Apple – ABM). Co więcej, Apple posługuje się nieobowiązującymi już standardowymi klauzulami umownymi przyjętymi na podstawie Decyzji Komisji z dnia 5 lutego 2010 r. w sprawie standardowych klauzul umownych dotyczących przekazywania danych osobowych podmiotom przetwarzającym dane mającym siedzibę w krajach trzecich na mocy dyrektywy 95/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady.

 

W przypadku przetwarzania danych jako podmiot przetwarzający, a nie jako administrator danych dodatkowo pamiętaj o tym, żeby:

  1. w umowie powierzenia przetwarzania powinien umieścić dane swojego dostawcy poczty elektronicznej, ze względu na konieczność akceptacji administratora dla dalszych przetwarzających (Twój dostawca poczty w tym wypadku będzie dalszym przetwarzającym danych osobowych powierzonych Tobie przez administratora). W przypadku zmiany dostawy powinieneś powiadomić administratora o zmianie dalszego przetwarzającego danych. Administrator w zależności od treści umowy was łączącej powinien wyrazić zgodę lub będzie uprawniony do zgłoszenia sprzeciwu (art. 28 ust. 2 RODO);
  2. zweryfikować warunki umowy powierzenia przetwarzania danych osobowych zawartej pomiędzy Tobą jako przetwarzającym dane osobowe a administratorem tych danych a umową pomiędzy Tobą a dostawcą usługi poczty elektronicznej, warunki obu tych umów nie mogą pozostawać ze sobą w sprzeczności (art. 28 ust. 4 RODO).

obowiązek informacyjny

Przy korzystaniu z poczty elektronicznej powinieneś poinformować osoby z którymi prowadzisz korespondencję mailową, w jaki sposób przetwarzane będą ich dane osobowe (art. 13 RODO). Najkorzystniej będzie zamieścić w stopce maila informację dotyczącą przetwarzania danych osobowych wraz z linkiem do polityki prywatności obowiązującym w Twoim przedsiębiorstwie.

Dodatkowo powinieneś wskazać, że niektóre dane osobowe uczestników będą przekazywane poza EOG, wymagają tego zasady przejrzystości i rzetelności przetwarzania danych (art. 5 ust. 1 lit. a RODO).

 

W informacji o przetwarzaniu danych wskaż:

  • kto jest dostarczycielem usługi – Microsoft, Google, Apple lub inny dostawca usługi poczty elektronicznej;
  • metody szyfrowania komunikacji;

dodatkowo poinformuj o:

  • zawarciu przez Ciebie umowy powierzenia przetwarzania danych osobowych z dostawcą usługi;
  • tym, że dane telemetryczne i dane o uczestnikach są przekazywane poza EOG do USA;
  • tym, że dostawca usługi zapewnia zgodność transferu danych z RODO przez zawarcie w umowie z Tobą tzw. standardowych klauzul umownych zaakceptowanych przez Komisję Europejską.

 

eksport danych poza Europejski Obszar Gospodarczy

Wszyscy omawiani dostawcy usługi poczty elektronicznej informują, że w ramach korzystania z usługi może dochodzić do przetwarzania danych poza EOG. Wobec tego należy ustalić, jakie dane są przetwarzane poza EOG i na jakich zasadach zapewniona jest zgodność tego przetwarzania z RODO (art. 44-46 RODO).

Wobec  unieważnienia decyzji Komisji Europejskiej nr 2016/1250 (wydanej na podstawie art. 45 RODO) dotyczącej Tarczy Prywatności UE-US (tzw. privacy shield) przez Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia  16 lipca 2020 r.[2], o czym pisaliśmy tutaj, dostawcy wskazanych usług transferują do USA dane telemetryczne i dane podstawowe użytkowników, na podstawie SCC, czyli standardowych klauzul ochrony danych przyjętych przez Komisję Europejską.

Microsoft i Google są administratorami danych telemetrycznych i danych kontaktowych użytkowników poczty, które są przekazywane poza EOG. W przypadku usługi poczty dostarczanej przez Apple, całość danych jest przekazywana poza EOG. Natomiast wobec wydania nowych klauzul umownych (SCC) istnieje możliwość korzystania z dostawcy poczty, który nie przechowuje danych na obszarze EOG. Jednakże, treść warunków świadczenia usługi poczty elektronicznej oferowane przez Apple nie wskazuje na to że Apple jako dostawa działa w charakterze dalszego przetwarzającego. Google i Microsoft wskazują, że w sytuacji, gdy klient usługi poczty elektornicznej jest podmiotem przetwarzającym dane osobowe wówczas Google i Micorosft jako dostawy usługi działają w charakterze dalszych przetwarzających.

 Poniżej zostały wskazane obowiązujące standardowe klauzule umowne:

 

bezpieczeństwo

Regulacje dotyczące bezpieczeństwa przetwarzania danych zawarte są w art. 32 RODO. Zgodnie z powyższą regulacją, administrator (czyli Ty, jako organizator spotkania online) i podmiot przetwarzający (czyli dostawca usługi), uwzględniając stan wiedzy technicznej, koszt wdrażania oraz charakter, zakres, kontekst i cele przetwarzania oraz ryzyko naruszenia praw lub wolności osób fizycznych o różnym prawdopodobieństwie wystąpienia i wadze, wdrażają odpowiednie środki techniczne i organizacyjne, aby zapewnić stopień bezpieczeństwa odpowiadający temu ryzyku, w tym między innymi w stosownym przypadku:

  • pseudonimizację i szyfrowanie danych osobowych;
  • zdolność do ciągłego zapewnienia poufności, integralności, dostępności i odporności systemów i usług przetwarzania;
  • zdolność do szybkiego przywrócenia dostępności danych osobowych i dostępu do nich w razie incydentu fizycznego lub technicznego;
  • regularne testowanie, mierzenie i ocenianie skuteczności środków technicznych i organizacyjnych mających zapewnić bezpieczeństwo przetwarzania.

 

Dokonując oceny, czy stopień bezpieczeństwa jest odpowiedni, uwzględnia się w szczególności ryzyko wiążące się z przetwarzaniem, w szczególności wynikające z:

  • przypadkowego lub niezgodnego z prawem zniszczenia, utraty lub modyfikacji danych,
  • nieuprawnionego ujawnienia lub nieuprawnionego dostępu do danych osobowych przesyłanych, przechowywanych lub w inny sposób przetwarzanych.

 

Wywiązywanie się ze wskazanych obowiązków w zakresie bezpieczeństwa można wykazać między innymi poprzez:

  • stosowanie zatwierdzonego kodeksu postępowania, o którym mowa w art. 40 RODO lub
  • zatwierdzonego mechanizmu certyfikacji, o którym mowa w art. 42 RODO.

 

Administrator oraz podmiot przetwarzający podejmują działania w celu zapewnienia, by każda osoba fizyczna działająca z upoważnienia administratora lub podmiotu przetwarzającego, która ma dostęp do danych osobowych, przetwarzała je wyłącznie na polecenie administratora, chyba że wymaga tego od niej prawo Unii lub prawo państwa członkowskiego.

 

Ustalając, czy usługi poczty elektronicznej oferują poziom bezpieczeństwa odpowiedni do ryzyka ich wykorzystania, można wziąć pod uwagę także wytyczne i normy uznanych organów, instytutów i organizacji, takich jak: NASKENISAISACAISO, wyznaczające aktualne standardy w zakresie bezpieczeństwa informacji oraz wskazujące na zagrożenia.

 

Jako podstawowe środki bezpieczeństwa w zakresie korzystania z wideokonferencji należy wskazać:

  • zabezpieczenia przesyłanych i przechowywanych danych, w tym szyfrowanie;
  • uwierzytelnianie użytkowników;
  • zarządzanie dostępami i uprawnieniami użytkowników oraz administratorów;
  • ciągłość i dostępność usługi;
  • Zabezpieczenia przed złośliwym oprogramowaniem;
  • Tworzenie kopii zapasowych.

 

W zakresie zachowania poufności informacji kluczowe znaczenie będzie odgrywać szyfrowanie. Stosowane są różne metody szyfrowania danych w trakcie ich przesyłu (encryption in transit) a także w trakcie ich przechowywania (encryption at rest).

 

  • Exchange Online (Microsoft) zapewniają szyfrowanie danych zarówno at rest jak in transit za pomocą rożnych technologii w zależności od rodzaju danych i usługi. Rozwiązania standardowo proponowane przez Microsoft nie zapewniają szyfrowania end-to-end. Podstawową technologią kryptograficzną wykorzystywaną do ochrony tych danych in transit jest TLS (Transport Layer Security). W przypadku wiadomości mailowych Microsoft zapewnia także dodatkowe, opcjonalne narzędzia w postaci Office 365 Message Encryption (OME) pozwalający wysyłać zaszyfrowane wiadomości email.

 

  • Gmail (Google) zapewnia szyfrowanie danych w tranzycie (in transit) i w spoczynku (at rest). Google szyfruje dane w transmisji pomiędzy użytkownikiem a Google jak i pomiędzy użytkownikiem Google a podmiotem trzecim. Google stosuje protokół TLS (Transport Layer Security). Google szyfruje dane w tranzycie z użyciem sprawdzonych algorytmów szyfrujących: RSA oraz ECDSA. Opcjonalnie, Google oferuje zaawansowany standard szyfrowania – hostowane szyfrowanie w standardzie S/MIME (Secure/Multipurpose Internet Mail Extensions). Stosowany do szyfrowania danych w spoczynku przez Google Zaawansowany Standard Szyfrowania – AES jest jedną z najczęstszych metod szyfrowania ważnych danych.

 

  • iCloud Mail (Apple) stosuje protokół TLS (Transport Layer Security). Standardowo usługa iCloud korzysta z serwerów poczty IMAP, co oznacza, że treść emaili na serwerze pocztowym nie jest zabezpieczona szyfrowaniem przed dostępem samego dostawcy poczty (czyli Apple). Wszystkie programy pocztowe Apple obsługują (opcjonalne) szyfrowanie S/MIME (Secure/Multipurpose Internet Mail Extensions). W zakresie zapewnienia szyfrowania endto-end encryption, w przypadku iCloud Mail obie strony komunikacji muszą dysponować stosownymi certyfikatami i dodatkowym oprogramowaniem. Sam fakt korzystania przez jedną ze stron z iCloud nie zapewnia tego standardu. Ma to znaczenie dla oceny legalności korzystania z iCloud na gruncie RODO. Apple nie zapewnia szyfrowania maili at rest (w spoczynku).

 

email jako usługa świadczona drogą elektroniczną

Zgodnie z art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 344) (uśude) poczta elektroniczna jest usługą świadczoną drogą elektroniczną, czyli bez jednoczesnej obecności stron (na odległość), poprzez przekaz danych na indywidualne żądanie usługobiorcy, przesyłanej i otrzymywanej za pomocą urządzeń do elektronicznego przetwarzania, włącznie z kompresją cyfrową, i przechowywania danych, która jest w całości nadawana, odbierana lub transmitowana za pomocą sieci telekomunikacyjnej w rozumieniu ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. – Prawo telekomunikacyjne, czyli Internetu.

Natomiast na podstawie art. 3 pkt 2 oraz pkt 6 uśude przepisów uśude nie stosuje się do:

  1. używania poczty elektronicznej lub innego równorzędnego środka komunikacji elektronicznej między osobami fizycznymi, w celach osobistych niezwiązanych z prowadzoną przez te osoby, chociażby ubocznie, działalnością zarobkową lub wykonywanym przez nie zawodem oraz
  2. świadczenia usług drogą elektroniczną, jeżeli odbywa się ono w ramach struktury organizacyjnej usługodawcy, przy czym usługa świadczona drogą elektroniczną służy wyłącznie do kierowania pracą lub procesami gospodarczymi tego podmiotu.

 

Wobec tego świadcząc usługę np. doradczą za pośrednictwem poczty e-mail jesteś zobowiązany posiadać regulamin takiej usługi zgodnie z art. 8 uśude oraz nieodpłatnie udostępnić usługobiorcy regulamin przed zawarciem umowy o świadczenie takich usług, a także – na jego żądanie – w taki sposób, który umożliwia pozyskanie, odtwarzanie i utrwalanie treści regulaminu za pomocą systemu teleinformatycznego, którym posługuje się usługobiorca.

 Regulamin określa w szczególności:

  • rodzaje i zakres usług świadczonych drogą elektroniczną;
  • warunki świadczenia usług drogą elektroniczną, w tym:
    • wymagania techniczne niezbędne do współpracy z systemem teleinformatycznym, którym posługuje się usługodawca;
    • zakaz dostarczania przez usługobiorcę treści o charakterze bezprawnym;
    • warunki zawierania i rozwiązywania umów o świadczenie usług drogą elektroniczną;
    • tryb postępowania reklamacyjnego.

 

Regulamin nie jest wymagany w przypadku komunikacji z pracownikami i współpracownikami oraz komunikacji z klientami w przypadku wykonywania umowy, która nie dotyczy usługi świadczonej drogą elektroniczną.

 

Podsumowując należy stwierdzić że korzystanie z usług poczty elektronicznej w ofertach biznesowych dostawców Microsoft i Google jest zgodne z prawem i uznawane jako bezpieczne w zakresie przetwarzania danych i informacji poufnych. Jednakże nie zwalnia to z czujności nad zmianami w zakresie regulacji dotyczących przetwarzania danych osobowych oraz informacji przekazywanych bezpośrednio przez administrujące wymienionymi narzędziami korporacje w zakresie sposobu przetwarzania przez nich danych.

W przypadku usługi iCloud Apple należy wskazać, że przetwarzanie danych przez Apple nie odbywa się zgodnie z RODO. Apple przechowuje maile poza EOG a dodatkowo nie stosuje jeszcze aktualnie obowiązujących standardowych klauzul umownych.

We wpisie nie analizowano darmowych usług poczty elektronicznej oferowanych przez te podmioty ze względu na to, że  korzystanie z nich  jest odradzane wobec wskazywania wprost przez dostawców, że usługi te nie mają zastosowania do użytku komercyjnego oraz użytkownik udziela dostawcy licencji na korzystanie z treści przesyłanych, przechowywanych, czy wysyłanych przy użyciu usług, a licencja obejmuje możliwość używania automatycznych systemów i algorytmów do analizowania treści użytkownika m.in. pod kątem spamu.

 

Niniejsza publikacja została również opracowana w oparciu o „Księgę bezpieczeństwa w komunikacji elektronicznej w pracy radcy prawnego. Część II” Krajowej Rady Radców Prawnych dostępną pod linkiem https://kirp.pl/czesc-druga-ksiegi-bezpieczenstwa-juz-dostepna/. Jeśli potrzebujesz pomocy w zakresie bezpieczeństwa danych osobowych, zapraszamy do skorzystania z gotowego pakietu RODO i do kontaktu

 

[1] Sygn. C-40/17.
[2] https://lgl-iplaw.pl/2021/10/korzystasz-ze-spotkan-online-sprawdz-czy-odpowiednio-dbasz-o-bezpieczenstwo-podczas-wideokonferencji-oraz-czy-spelniasz-wszystkie-wymagania/#_ftn2
Photo by Yogas Design on Unsplash

 

Więcej informacji dotyczących praw własności intelektualnej, o których warto wiedzieć znajdziesz na naszym blogu.

Udostępnij ten wpis innym, którzy mogą być zainteresowani wykorzystaniem własności intelektualnej, aby nasza wiedza pomogła im w optymalnym zabezpieczeniu i efektywnym zarządzaniu wartościami niematerialnymi i prawnymi: prawami autorskimi, prawami własności przemysłowej (znaki towarowe, wzory użytkowe i przemysłowe, patenty), tajemnicą przedsiębiorstwa, wizerunkiem i wielu innymi. Od lat zajmujemy się tworzeniem i negocjacjami umów, prowadzimy spory sądowe, rejestracje w urzędach patentowych. Doradzamy, prowadzimy audyty własności intelektualnej, zajmujemy się sukcesją marek rodzinnych. Pomagamy pozasądowo rozwiązywać konflikty. Powiedź o nas innym, może potrzebują tej informacji 🙂 

Wpis ten zamieszczony jest jedynie w celu informacyjnym i nie może być traktowany jako porada prawna. Jeśli chcesz uzyskać pomoc prawną w Twojej sprawie, skontaktuj się z nami

 

Korzystasz ze spotkań online? Sprawdź, czy odpowiednio dbasz o bezpieczeństwo podczas wideokonferencji oraz czy spełniasz wszystkie wymagania!

W dobie pandemii koronawirusa SARS-CoV-2 spotkania online zyskały dużą popularność. Dodatkowo, poza bezpieczeństwem związanym z ograniczeniem transmisji wirusa, okazało się, że dzięki wirtualnym spotkaniom możemy zaoszczędzić sporo czasu związanego z koniecznością przemieszczania się na miejsce „rzeczywistego” spotkania. Wykorzystując funkcjonalności aplikacji, nie tylko sprawnie takie spotkanie zorganizujemy, ale również efektywnie je przeprowadzimy np. udostępniając ekran czy pliki.

Pandemia zwiększyła ilość wirtualnych spotkań, ale wideokonferencje są od wielu lat powszechnie używanym narzędziem technicznym do kontaktów. Istotą tego rozwiązania jest przesyłanie w czasie rzeczywistym dźwięku i obrazu umożliwiających kontakt audiowizualny jego użytkowników. Korzystanie z wideokonferencji będącej typem usługi cloud computing, rodzi zagadnienia prawne dotyczące przetwarzania danych osobowych oraz przesyłania i archiwizowania informacji poufnych za pomocą podmiotów trzecich. Czy znasz potencjalne ryzyka i obowiązki?

Do najczęściej wykorzystywanych programów do usług wideokonferencyjnych należą:

  • Microsoft Teams, będącej częścią pakietu Microsoft 365;
  • Zoom;
  • Cisco Webex.

Wobec tego, dokonując analizy dotyczącej przetwarzania i bezpieczeństwa danych w ramach wideokonferencji, będziemy odnosić się do informacji dotyczących wskazanych powyżej poszczególnych programów. Wyróżnimy kilka aspektów, które będą wymagały analizy pod kątem zgodnego z prawem korzystania ze spotkań online.

 

dane przetwarzane w ramach wideokonferencji

Dane, które są przetwarzane w ramach wideokonferencji można podzielić na:

  1. dane podstawowe i kontaktowe użytkownika, czyli: imię, nazwisko, e-mail, telefon, login, hasło, organizacja, metoda płatności, ustawienia preferencji;
  1. treści i kontent, czyli dane przesyłane pomiędzy użytkownikami – rozmowy (dźwięk, obraz), czaty, pliki. Dane te należą do danych nieustrukturyzowanych więc mogą zawierać informacje poufne i dane wrażliwe;
  2. dane techniczne i telemetryczne, czyli: IP, lokalizacja i cechy sprzętu, natężenie ruchu, requesty, anomalie, itp.;
  3. „inne dane” – zależne od funkcjonalności danej platformy. Dla przykładu Microsoft Teams jest narzędziem zintegrowanym w ramach Microsoft 365, stąd analiza tego programu wymaga również weryfikacji pozostałych usług w ramach Microsoft 365 (np. integrację MS Teams z kalendarzem).

 

aspekty prawne

Będąc organizatorem takich spotkań zarówno w kontaktach biznesowych z kontrahentami (relacja B2B) jak i klientami indywidualnymi (relacja B2C) zwrócić uwagę na kilka zagadnień.

rola organizatora oraz rola dostawcy usługi w zakresie przetwarzania danych

Zasadniczo organizator spotkania będzie administratorem danych osobowych, a dostawca narzędzia do wideokonferencji będzie podmiotem przetwarzającym dane osobowe (art. 4 pkt 8 RODO, art. 28 RODO). Dojdzie do powierzenia danych przez administratora, jako klienta biznesowego usługi dostępu do platformy wideokonferencyjnej, dostawcy (art. 4 pkt 7 RODO), czyli odpowiednio firmom: Microsoft, Zoom Video Technologies lub Cisco Systems.

Natomiast w zakresie danych technicznych czy telemetrycznych i podstawowych danych użytkownika, dostawca usługi działa jako administrator tych danych i wykorzystuje je dla celów zarządzania użytkownikami, raportowania finansowego oraz cyberbezpieczeństwa.

W relacji: organizator spotkania (klient usługi) a dostawca tej usługi, nie dochodzi do współadministrowania danymi osobowymi pomiędzy tymi podmiotami. Natomiast należy zaznaczyć, że dnia 29 lipca 2019 r. Trybunał Sprawiedliwości wydał wyrok[1], w którym stwierdził, że doszło do współadministrowania danymi pomiędzy Facebookiem a operatorem strony internetowej, na której umieszczono znacznik śledzący Facebook Pixel. Pomimo tego kontrowersyjnego orzeczenia, zdaniem organów ochrony danych, Microsoft i klienci usług Microsoft 365 nie są współadministratorami danych.

 

obowiązki formalne

Korzystając z usługi wideokonferencyjnej masz następujące obowiązki z zakresu ochrony danych:

  • wiarygodność – sprawdź, czy dostawca usługi zapewnia wystarczające gwarancje wdrożenia odpowiednich środków technicznych i organizacyjnych tak aby usługa spełniała wymogi RODO i chroniła prawa osób, których dane dotyczą (zgodnie z art. 28 ust. 1 RODO). Dotyczy to weryfikacji następujących elementów:
    • zgodności działania usługi z prawem ochrony danych osobowych;
    • bezpieczeństwa usługi.

Możesz je zweryfikować poprzez analizę umowy powierzenia przetwarzania danych i innych informacji podawanych przez samych dostawców, certyfikatów niezależnych firm, jak i doniesień rynkowych na temat praktyki działania danej usługi, w tym informacji o wyciekach danych, podatnościach, awariach oraz praktykach handlu danymi.

  • umowa powierzenia – sprawdź, czy dostawca usługi oferuje umowę powierzenia przetwarzania danych, spełniającą wymogi art. 28 RODO.

Poniżej znajdziesz linki dla umów powierzenia przetwarzania danych osobowych dla usługi:

Teams, Zoom i Webex oferują umowę powierzenia przetwarzania danych, które spełniają wymogi zawarte w art. 28 RODO.

 

obowiązek informacyjny

W odniesieniu do wideokonferencji powinieneś poinformować uczestnikach spotkania online o tym, w jaki sposób przetwarzane będą ich dane osobowe (art. 13 RODO). Dodatkowo powinieneś wskazać, że niektóre dane osobowe uczestników będą przekazywane poza EOG, wymagają tego zasady przejrzystości i rzetelności przetwarzania danych (art. 5 ust. 1 lit. a RODO).

W informacji o przetwarzaniu danych wskaż:

  • wskaż kto jest dostarczycielem usługi – Microsoft, Zoom Video Communication czy Cisco Systems;
  • szyfrowania komunikacji;

dodatkowo poinformuj o:

  • zawarciu przez Ciebie umowy powierzenia przetwarzania danych osobowych z dostawcą usługi;
  • tym, że dane telemetryczne i dane o uczestnikach są przekazywane poza EOG do USA;
  • tym, że dostawca usługi zapewnia zgodność transferu danych z RODO przez zawarcie w umowie z Tobą tzw. standardowych klauzul umownych zaakceptowanych przez Komisję Europejską.

 

eksport danych poza Europejski Obszar Gospodarczy

Wszyscy dostawcy omawianych platform wideokonferencyjnych informują, że w ramach korzystania z usługi może dochodzić do przetwarzania danych poza EOG. Wobec tego należy ustalić, jakie dane są przetwarzane poza EOG i na jakich zasadach zapewniona jest zgodność tego przetwarzania z RODO (art. 44-46 RODO).

 

Wobec  unieważnienia decyzji Komisji Europejskiej nr 2016/1250 (wydanej na podstawie art. 45 RODO) dotyczącej Tarczy Prywatności UE-US (tzw. privacy shield) przez Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia  16 lipca 2020 r.[2], o czym pisaliśmy tutaj, dostawcy wskazanych usług transferują do USA dane telemetryczne i dane podstawowe użytkowników, na podstawie SCC, czyli standardowych klauzul ochrony danych przyjętych przez Komisję Europejską.

Jako klient takich usług masz obowiązek informowania wszystkich uczestników spotkania, o tym, że dane mogą być przekazywane poza EOG.

 

Microsoft (Teams) dane techniczne przetwarza w celu bezpieczeństwa i optymalizacji, natomiast dane o użytkownikach przetwarza w celu zarządzania tożsamością użytkowników i rozliczeń. Te dane są administrowane przez Microsoft i Microsoft eksportuje je poza EOG. Kontent (czyli dane zawierające treść komunikatów użytkowników w postaci wiadomości tekstowych oraz wideo i dźwięku) Microsoft przetwarza jedynie na terenie UE. W zakresie Cisco i Zoom, nie zostało to tak precyzyjnie wyjaśnione przez te podmioty, natomiast umowy powierzenia przetwarzania danych zapewniają klientom tych wymóg nałożony na dostawców do przetwarzania danych zgodnie z RODO, w tym do bezpieczeństwa komunikacji.

 

Powyższe zasady w zakresie transferu danych osobowych dotyczą również darmowych dostępów do platform wideokonferencyjnych. Co istotne, nowowydane decyzje wykonawcze Komisji Europejskiej regulują już kwestię dalszego powierzenie przetwarzania danych osobowych. Aktualnie w mocy istnieją dwie decyzje:

 

bezpieczeństwo

Regulacje dotyczące bezpieczeństwa przetwarzania danych zawarte są w art. 32 RODO. Zgodnie z powyższą regulacją, administrator (czyli Ty, jako organizator spotkania online) i podmiot przetwarzający (czyli dostawca usługi), uwzględniając stan wiedzy technicznej, koszt wdrażania oraz charakter, zakres, kontekst i cele przetwarzania oraz ryzyko naruszenia praw lub wolności osób fizycznych o różnym prawdopodobieństwie wystąpienia i wadze, wdrażają odpowiednie środki techniczne i organizacyjne, aby zapewnić stopień bezpieczeństwa odpowiadający temu ryzyku, w tym między innymi w stosownym przypadku:

  • pseudonimizację i szyfrowanie danych osobowych;
  • zdolność do ciągłego zapewnienia poufności, integralności, dostępności i odporności systemów i usług przetwarzania;
  • zdolność do szybkiego przywrócenia dostępności danych osobowych i dostępu do nich w razie incydentu fizycznego lub technicznego;
  • regularne testowanie, mierzenie i ocenianie skuteczności środków technicznych i organizacyjnych mających zapewnić bezpieczeństwo przetwarzania.

 

Dokonując oceny, czy stopień bezpieczeństwa jest odpowiedni, uwzględnia się w szczególności ryzyko wiążące się z przetwarzaniem, w szczególności wynikające z:

  • przypadkowego lub niezgodnego z prawem zniszczenia, utraty lub modyfikacji danych,
  • nieuprawnionego ujawnienia lub nieuprawnionego dostępu do danych osobowych przesyłanych, przechowywanych lub w inny sposób przetwarzanych.

 

Wywiązywanie się ze wskazanych obowiązków w zakresie bezpieczeństwa można wykazać między innymi poprzez:

  • stosowanie zatwierdzonego kodeksu postępowania, o którym mowa w art. 40 RODO lub
  • zatwierdzonego mechanizmu certyfikacji, o którym mowa w art. 42 RODO.

 

Administrator oraz podmiot przetwarzający podejmują działania w celu zapewnienia, by każda osoba fizyczna działająca z upoważnienia administratora lub podmiotu przetwarzającego, która ma dostęp do danych osobowych, przetwarzała je wyłącznie na polecenie administratora, chyba że wymaga tego od niej prawo Unii lub prawo państwa członkowskiego.

 

Ustalając, czy usługi wideokonferencyjne oferują poziom bezpieczeństwa odpowiedni do ryzyka ich wykorzystania, można wziąć pod uwagę także wytyczne i normy uznanych organów, instytutów i organizacji, takich jak: NASK, ENISA, ISACA, ISO, wyznaczające aktualne standardy w zakresie bezpieczeństwa informacji oraz wskazujące na zagrożenia.

 

Jako podstawowe środki bezpieczeństwa w zakresie korzystania z wideokonferencji należy wskazać:

  • zabezpieczenia przesyłanych i przechowywanych danych, w tym szyfrowanie;
  • uwierzytelnianie użytkowników;
  • zarządzanie dostępami i uprawnieniami użytkowników oraz administratorów;
  • zarządzanie funkcjonalnościami usługi
  • ciągłość usługi.

 

W zakresie zachowania poufności informacji kluczowe znaczenie będzie odgrywać szyfrowanie. Stosowane są różne metody szyfrowania danych w trakcie ich przesyłu (encryption in transit) a także w trakcie ich przechowywania (encryption at rest).

  • Teams zapewnia szyfrowanie przesyłanych danych w tym audio i video in transit oraz at rest za pomocą protokołów TLS, MTLS oraz SRTP. Teams nie zapewnia szyfrowania end-to-end (e2e) pomiędzy uczestnikami spotkania. Oznacza to, że Microsoft ma techniczną możliwość zapoznania się z treścią komunikacji uczestników spotkania Teams. Brak szyfrowania e2e nie powinno być oceniane jako znaczne ryzyko ze względna to, że Microsoft zobowiązany jest do zachowania poufności.
  • Zoom zapewnia szyfrowanie komunikacji za pomocą 256-bitowego protokołu szyfrującego TLS (Transport Layer Security) oraz także 256-bitowego AES (Advanced Encryption Security). Zoom zapewnia także pełne szyfrowanie e2e pomiędzy nadawcą i adresatami komunikacji.
  • Webex zapewnia szyfrowanie komunikacji za pomocą 128-bitowego20 lub 256-bitowego protokołu TLS.

 

W zakresie uwierzytelniania użytkowników wszystkie trzy omawiane platformy korzystają z uwierzytelniania. Uwierzytelnienie chroni przed nieuprawnionym dostępem do konta użytkownika. Podstawowym narzędziem uwierzytelnienia są login oraz indywidualne hasło użytkownika – uwierzytelnianie jednoskładnikowe. Dodatkowe zabezpieczenie może stanowić uwierzytelnianie dwuskładnikowe w postaci:

  • 2FA = two factor authentication,
  • MFA = multi factor authentication,
  • SCA = strong customer authentication).

 

  • Teams zapewnia proces uwierzytelniania użytkowników poprzez sam login i hasłoSFA lub z użyciem dodatkowego składnika – np. PIN-u. telefonu, odcisku palca MFA). Decyzja o uruchomieniu opcji MFA zależna jest od Ciebie, jako klienta usługi, Microsoft nie narzuca stosowania silniejszych uwierzytelnień. Proces uwierzytelnienia następuje poprzez usługę dostawcy – Azure Active Directory.
  • Zoom zapewnia uwierzytelnianie użytkowników za pomocą loginu i hasła. Umożliwia także zaawansowane uwierzytelnianie za pomocą single sign-on czyli pojedynczego uwierzytelnienia zapewniającego dostęp do wielu usług zintegrowanego z usługą zewnętrznego dostawcy tożsamości np. z Azure Active Directory.
  • Webex zapewnia uwierzytelnianie użytkowników za pomocą SFA opartego na haśle użytkownika. Oferuje także możliwość wdrożenia single sign-on opartego na zewnętrznym dostawcy tożsamości.

 

Warto również wskazać, że dostawcy platform wideokonferencyjnych posiadają następujące certyfikaty:

  • Microsoft udostępnia szereg audytów i certyfikatów niezależnych audytorów, w tym: ISO 27001, 270018, SOC 1, SOC 223[3];
  • Zoom oświadcza, że posiada certyfikaty zgodności m.in. SOC 2 oraz FedRAMP24[4].
  • Webex deklaruje zgodność z SOC 2 oraz certyfikację 2700125[5].

 

Ryzyka w zakresie bezpieczeństwa danych podczas spotkania online:

  • celowa podmiana danych lub zakłócanie komunikacji (np. tzw. Zoombombing[6]) będą efektem naruszenia poufności – przechwycenia danych uwierzytelniających lub podatności umożliwiającej nieautoryzowane dołączenie do spotkania;
  • ryzyko cichego włamania – obecnie brak informacji o takim ryzyku, każdy uczestnik spotkania jest widoczny;
  • rozpoznawalność uczestników – weryfikacja tożsamości uczestnika podczas spotkania jest dokonywana za pomocą uwierzytelnienia oraz przy mniejszych spotkaniach, głosowo i wizualnie;
  • ryzyko wycieku danych – ryzyko wycieku danych wskutek przejęcia danych uwierzytelniających (credentials) również wydaje się niskie, a co więcej, wymagałoby zasadniczo tzw. ataku targetowanego, to znaczy ktoś celowo chciałby nas podsłuchiwać.

W tej sytuacji uczestnicy spotkania zobaczą, że dołącza się kolejny użytkownik z tą samą tożsamością, co jeden z nich.

 

regulamin spotkania

Zgodnie z art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 344) (uśude) świadczenie usługi drogą elektroniczną, to wykonanie usługi świadczonej bez jednoczesnej obecności stron (na odległość), poprzez przekaz danych na indywidualne żądanie usługobiorcy, przesyłanej i otrzymywanej za pomocą urządzeń do elektronicznego przetwarzania, włącznie z kompresją cyfrową, i przechowywania danych, która jest w całości nadawana, odbierana lub transmitowana za pomocą sieci telekomunikacyjnej w rozumieniu ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. – Prawo telekomunikacyjne. Taką siecią telekomunikacyjną będzie Internet. Wobec tego wideokonferencje, w ramach których odbywasz spotkanie z klientem w celu wykonania zawartej pomiędzy wami umowy należ zakwalifikować jako usługę świadczoną drogą elektroniczną.

 

Wobec tego, zgodnie z art.  8 uśude usługodawca:

  • określa regulamin świadczenia usług drogą elektroniczną,
  • nieodpłatnie udostępnia usługobiorcy regulamin przed zawarciem umowy o świadczenie takich usług, a także – na jego żądanie – w taki sposób, który umożliwia pozyskanie, odtwarzanie i utrwalanie treści regulaminu za pomocą systemu teleinformatycznego, którym posługuje się usługobiorca.

 

Regulamin określa w szczególności:

  • rodzaje i zakres usług świadczonych drogą elektroniczną;
  • warunki świadczenia usług drogą elektroniczną, w tym:
    • wymagania techniczne niezbędne do współpracy z systemem teleinformatycznym, którym posługuje się usługodawca;
    • zakaz dostarczania przez usługobiorcę treści o charakterze bezprawnym;
    • warunki zawierania i rozwiązywania umów o świadczenie usług drogą elektroniczną;
    • tryb postępowania reklamacyjnego.

 

Natomiast, zgodnie z art. 3 pkt 6 uśude, nie jesteś zobowiązany do posiadania regulaminu wideokonferencji, jeżeli spotkanie online prowadzone jest w ramach Twojej struktury

organizacyjnej (czyli uczestnikami spotkania są Twoim pracownicy i współpracownicy), kiedy usługa służy wyłącznie do kierowania pracą lub procesami gospodarczymi.

 

Podsumowując, należy stwierdzić że korzystanie z narzędzie Teams, Zoom i Webex jest zgodne z prawem i uznawane jako bezpieczne w zakresie przetwarzania danych i informacji poufnych. Jednakże nie zwalnia to z czujności nad zmianami w zakresie regulacji dotyczących przetwarzania danych osobowych oraz informacji przekazywanych bezpośrednio przez administrujące wymienionymi narzędziami korporacje w zakresie sposobu przetwarzania przez nich danych.

 

Niniejsza publikacja została również opracowana w oparciu o „Księgę bezpieczeństwa w komunikacji elektronicznej w pracy radcy prawnego” Krajową Radę Radców Prawnych dostępną pod linkiem https://kirp.pl/ksiega-bezpieczenstwa-juz-dostepna/. Jeśli potrzebujesz pomocy w zakresie bezpieczeństwa danych osobowych, zapraszamy do skorzystania z gotowego pakietu RODO i do kontaktu

 

Photo by Chris Montgomery on Unsplash

[1] Sygn. C-40/17.

[2] sygn. C-311/18.

[3] https://servicetrust.microsoft.com/ViewPage/MSComplianceGuide.

[4] https://explore.zoom.us/docs/doc/Zoom-Security-White-Paper.pdf.

[5]https://www.cisco.com/c/en/us/products/collateral/conferencing/webex-meeting-center/white-paper-c11-737588.html.

[6] tzw. zoombombingiem – paraliżowanie spotkania online przez publikowanie niestosownych treści przez jednego z uczestników.

 

 

Więcej informacji dotyczących praw własności intelektualnej, o których warto wiedzieć znajdziesz na naszym blogu.

Udostępnij ten wpis innym, którzy mogą być zainteresowani wykorzystaniem własności intelektualnej, aby nasza wiedza pomogła im w optymalnym zabezpieczeniu i efektywnym zarządzaniu wartościami niematerialnymi i prawnymi: prawami autorskimi, prawami własności przemysłowej (znaki towarowe, wzory użytkowe i przemysłowe, patenty), tajemnicą przedsiębiorstwa, wizerunkiem i wielu innymi. Od lat zajmujemy się tworzeniem i negocjacjami umów, prowadzimy spory sądowe, rejestracje w urzędach patentowych. Doradzamy, prowadzimy audyty własności intelektualnej, zajmujemy się sukcesją marek rodzinnych. Pomagamy pozasądowo rozwiązywać konflikty. Powiedź o nas innym, może potrzebują tej informacji 🙂 

Wpis ten zamieszczony jest jedynie w celu informacyjnym i nie może być traktowany jako porada prawna. Jeśli chcesz uzyskać pomoc prawną w Twojej sprawie, skontaktuj się z nami

Czy Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych może przed polskim sądem krajowym domagać się ukarania Facebooka?

15 czerwca 2021 r. zapadł, kluczowy dla udzielenia odpowiedzi na postawione w tytule pytanie, wyrok Trybunału Sprawiedliwości[1] związany ze sporem, jaki powstał pomiędzy spółkami: Facebook Ireland Ltd, Facebook Inc. i Facebook Belgium BVBA a belgijskim organem ochrony danych. Organ wstąpił w prawa komisji do spraw ochrony prywatności (KOP), do wniesionego przez KOP powództwa o zaniechanie na terytorium Belgii przetwarzania danych internautów przez Facebook z wykorzystaniem technologii takich jak pliki cookie, wtyczki społecznościowe (social plug-ins) i piksele monitorujące. Wskazane technologie umożliwiają gromadzenie przez Facebooka informacji o zachowaniach w Internecie podmiotów niekorzystających z usług Facebooka. Informacje te umożliwiają Facebookowi uzyskanie określonych danych internauty przeglądającego zawierającą je stronę internetową, takich jak adres tej strony, adres IP osoby odwiedzającej tę stronę, a także datę i godzinę wejścia na tę stronę.

 

Trybunał Sprawiedliwości odniósł się do pytania prejudycjalnego złożonego przez sąd apelacyjny w Brukseli dotyczącego wykładni art. 55 ust. 1, art. 56–58 i art. 60–66 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz.U. 2016, L 119, s. 1; sprostowanie Dz.U. 2018, L 127, s. 2) (RODO) w związku z art. 7, 8 i 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.

 

uprawnienia wiodącego organu nadzorczego w zakresie monitorowania i egzekwowania RODO 

Trybunał w wyroku przypomniał, że zgodnie z art. 55 RODO każdy organ nadzorczy jest właściwy do wypełniania zadań i wykonywania uprawnień powierzonych mu zgodnie z niniejszym rozporządzeniem na terytorium swojego państwa członkowskiego. Organ nadzorczy to niezależny organ publiczny ustanowiony przez państwo członkowskie zgodnie z art. 51 RODO – w przypadku Polski jest to Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych.

Do zadań powierzonych organowi należą w szczególności zadania przewidziane w art. 57 RODO, w tym:

  1. monitorowanie i egzekwowanie stosowania RODO;
  2. współpraca z innymi organami nadzorczymi, w tym dzielenie się informacjami oraz świadczenie wzajemnej pomocy, w celu zapewnienia spójnego stosowania i egzekwowania RODO.

Uprawnienia organu zostały określone w art. 58 RODO, do których należy prowadzenie postępowań, uprawnienia naprawcze, wydawanie zezwoleń i uprawnienia doradcze oraz określone w art. 58 ust. 5 RODO  uprawnienie do wniesienia do organów wymiaru sprawiedliwości (sądów) sprawy dotyczącej naruszenia RODO oraz w stosownych przypadkach do wszczęcia lub do uczestniczenia w inny sposób w postępowaniu sądowym w celu wyegzekwowania stosowania przepisów RODO. Wykonywanie tych zadań i uprawnień wymaga jednak, aby organowi nadzorczemu przysługiwały kompetencje w zakresie danego przetwarzania danych przyznane przez państwo członkowskie w przepisach krajowych.

 

Natomiast z art. 56 ust. 1 RODO wynika, że organ nadzorczy głównej lub pojedynczej jednostki organizacyjnej administratora lub podmiotu przetwarzającego jest właściwy do podejmowania działań jako wiodący organ nadzorczy – zgodnie z procedurą przewidzianą w art. 60 RODO – względem transgranicznego przetwarzania dokonywanego przez tego administratora lub ten podmiot przetwarzający.

Definicja transgranicznego przetwarzania została uregulowana w art. 4 pkt 23 RODO, przez które należy rozumieć:

  1. przetwarzanie danych osobowych, które odbywa się w Unii w ramach działalności jednostek organizacyjnych w więcej, niż jednym państwie członkowskim administratora lub podmiotu przetwarzającego w Unii posiadającego jednostki organizacyjne w więcej niż jednym państwie członkowskim albo
  2. przetwarzanie danych osobowych, które odbywa się w Unii w ramach działalności pojedynczej jednostki organizacyjnej administratora lub podmiotu przetwarzającego w Unii, ale które znacznie wpływa lub może znacznie wpłynąć na osoby, których dane dotyczą, w więcej niż jednym państwie członkowskim.

 

Wynika z tego, że w odniesieniu do „przetwarzania transgranicznego”, z zastrzeżeniem art. 56 ust. 2 RODO, poszczególne krajowe organy nadzorcze, których sprawa dotyczy, powinny współpracować, zgodnie z procedurą przewidzianą w tych przepisach, w celu wypracowania porozumienia i jednej wspólnej decyzji wiążącej wszystkie te organy, której przestrzeganie musi być zapewnione przez administratora danych w odniesieniu do działalności w zakresie przetwarzania danych, prowadzonej we wszystkich jego jednostkach organizacyjnych na obszarze Unii.

Dodatkowo art. 61 ust. 1 RODO zobowiązuje organy nadzorcze do przekazywania sobie informacji i świadczenia wzajemnej pomocy w celu spójnego wdrażania i stosowania RODO oraz wprowadzenia środków na rzecz skutecznej wzajemnej współpracy.

 

legitymacja procesowa

Trybunał orzekł, że art. 58 ust. 5 RODO został sformułowany w sposób ogólny. Ponadto podkreślił, że prawodawca Unii nie uzależnił wykonywania tego uprawnienia przez organ nadzorczy państwa członkowskiego od spełnienia warunku, aby powództwo wnoszone przez ten organ było skierowane przeciwko administratorowi danych posiadającemu „główną jednostkę organizacyjną” w rozumieniu art. 4 pkt 16 RODO lub inną jednostkę organizacyjną na terytorium tego państwa członkowskiego. Niemniej organ nadzorczy państwa członkowskiego może wykonywać uprawnienie przyznane mu w art. 58 ust. 5 RODO tylko wtedy, gdy ustalone zostanie, że uprawnienie to jest objęte terytorialnym zakresem stosowania RODO.

Natomiast zgodnie z art. 3 ust. 1 RODO terytorialny zakres stosowania RODO jest determinowany – z zastrzeżeniem sytuacji określonych w art. 3 ust. 2 i 3 RODO – warunkiem, by administrator danych lub podmiot dokonujący ich transgranicznego przetwarzania posiadali jednostkę organizacyjną na terytorium Unii.

 

Wobec tego Trybunał orzekł, że art. 58 ust. 5 RODO należy interpretować w ten sposób, iż w przypadku transgranicznego przetwarzania danych wykonywanie przysługującego organowi nadzorczemu państwa członkowskiego innemu niż wiodący organ nadzorczy uprawnienia do wszczęcia postępowania sądowego, w rozumieniu tego przepisu, nie wiąże się z wymogiem, aby administrator danych lub podmiot dokonujący transgranicznego przetwarzania danych osobowych, przeciwko któremu zostało wytoczone powództwo, posiadał główną lub inną jednostkę organizacyjną na terytorium tego państwa członkowskiego. 

 

pozwany – podmiot wyłącznie odpowiedzialny za przetwarzanie danych, czy także inna jednostka organizacyjna z grupy podmiotów

Trybunał ustalił, że pytanie zostało podniesione w ramach powstałego między stronami sporu dotyczącego kwestii tego, czy sąd odsyłający jest właściwy do rozpatrzenia powództwa o zaniechanie w zakresie, w jakim zostało wniesione przeciwko Facebook Belgium, z uwagi na fakt, że:

  1. unijna siedziba grupy Facebook znajduje się w Irlandii, a Facebook Ireland jest podmiotem ponoszącym wyłączną odpowiedzialność za gromadzenie i przetwarzanie danych osobowych na całym terytorium Unii oraz
  2. zgodnie z podziałem zadań wewnątrz tej grupy, jednostka organizacyjna znajdująca się w Belgii została utworzona przede wszystkim po to, aby umożliwić tej grupie, tytułem działalności głównej, utrzymywanie stosunków z instytucjami Unii i, tytułem działalności pobocznej, prowadzenie działalności reklamowej i marketingowej tej grupy adresowanej do podmiotów mających miejsce zamieszkania lub siedzibę w Belgii.

 

Trybunał ustalił także, że art. 58 ust. 5 RODO nie ogranicza wykonywania uprawnienia do wszczęcia postępowania sądowego wyłącznie przeciwko „głównej jednostce organizacyjnej”. Przeciwnie, zgodnie z tym samym przepisem jeżeli organ nadzorczy państwa członkowskiego posiada, zgodnie z art. 55 i 56 RODO, niezbędne w tym celu kompetencje, może on wykonywać uprawnienia przyznane mu w tym rozporządzeniu na terytorium swojego państwa, niezależnie od tego, w jakim państwie członkowskim mają siedzibę administrator lub podmiot przetwarzający.

Dodatkowo Trybuła dokonał analizy działalności jednostki belgijskiej Facebooka i stwierdził, że:

  1. sieć społecznościowa Facebook osiąga znaczną część swoich dochodów zwłaszcza dzięki reklamie, która jest w niej rozpowszechniana, a działalność jednostki organizacyjnej mającej siedzibę w Belgii ma na celu prowadzenie w tym państwie członkowskim, choćby miało to charakter działalności pobocznej, promocji i sprzedaży powierzchni reklamowych, z których dochody służą zapewnieniu rentowności usług oferowanych przez Facebooka;
  2. prowadzona jako główna przez Facebook Belgium działalność polegająca na utrzymywaniu relacji z instytucjami Unii i na stanowieniu punktu kontaktowego z tymi instytucjami ma na celu w szczególności kreowanie polityki przetwarzania danych osobowych przez Facebook Ireland.

 

Wobec takich okoliczności Trybunał uznał, że rodzaje działalności prowadzone przez jednostkę organizacyjną grupy Facebook znajdującą się w Belgii należy uznać za nierozerwalnie związane z rozpatrywanym w postępowaniu głównym przetwarzaniem danych osobowych, za które Facebook Ireland ponosi odpowiedzialność w odniesieniu do terytorium Unii. W konsekwencji takie przetwarzanie należy traktować jako dokonywane „w związku z działalnością prowadzoną przez jednostkę organizacyjną administratora” w rozumieniu art. 3 ust. 1 RODO.

 

Uwzględniając całokształt powyższych rozważań Trybunał stwierdził, że art. 58 ust. 5 RODO należy interpretować w ten sposób, iż przysługujące organowi nadzorczemu danego państwa członkowskiego innemu niż wiodący organ nadzorczy uprawnienie do podnoszenia przed sądami tego państwa wszelkich zarzucanych naruszeń tego rozporządzenia oraz, w stosownych przypadkach, do wszczęcia postępowania sądowego w rozumieniu tego przepisu, może być wykonywane zarówno w odniesieniu do głównej jednostki organizacyjnej administratora danych znajdującej się w państwie członkowskim owego organu, jak i w odniesieniu do innej jednostki organizacyjnej tego administratora, pod warunkiem że powództwo dotyczy przetwarzania danych dokonywanego w związku z działalnością prowadzoną przez tę jednostkę, a organ ten jest właściwy do wykonywania tego uprawnienia, zgodnie z tym, co zostało wskazane w odpowiedzi na pierwsze z zadanych pytań prejudycjalnych.

 

postępowania wszczęte przed 25.05.2018 r.

W omawianym wyroku pojawił się również wątek dotyczący postępowań sądowych w zakresie  transgranicznego przetwarzania danych osobowych wszczętych przed dniem wejścia w życie RODO, czyli przed 25.05.2018 r.

RODO nie przewiduje żadnego przepisu przejściowego ani jakiegokolwiek innego przepisu regulującego status postępowań sądowych wszczętych przed momentem, od którego ma ono zastosowanie i które pozostawały jeszcze w toku w dniu, 25.05.2018 r. W szczególności żaden przepis tego rozporządzenia nie przewiduje, że skutkuje ono zakończeniem wszystkich toczących się w dniu 25 maja 2018 r. postępowań sądowych dotyczących zarzucanych naruszeń przewidzianych w dyrektywie 95/46 przepisów regulujących przetwarzanie danych osobowych, nawet jeśli zachowania mające znamiona takich zarzucanych naruszeń są kontynuowane po tej dacie.

Należy dokonać rozróżnienia pomiędzy powództwami wytaczanymi przez organ nadzorczy danego państwa członkowskiego w związku z naruszeniami przepisów dotyczących ochrony danych osobowych popełnianymi przez administratorów lub podmioty przetwarzające:

  1. przed dniem 25.05.2018 r.
  2. po dniu 25.05.2018 r.

W pierwszym przypadku postępowanie sądowe może być prowadzone dalej na podstawie przepisów dyrektywy 95/46, która nadal znajduje zastosowanie w odniesieniu do naruszeń, których dopuszczono się do dnia jej uchylenia, czyli do dnia 25 maja 2018 r.

W drugim przypadku powództwo może zostać wniesione na podstawie art. 58 ust. 5 RODO wyłącznie pod warunkiem, że powództwo to dotyczy sytuacji, w której w rozporządzeniu tym przyznano tytułem wyjątku organowi nadzorczemu państwa członkowskiego, który nie jest „wiodącym organem nadzorczym”, uprawnienie do wydania decyzji stwierdzającej, że rozpatrywane przetwarzanie danych narusza przepisy tego rozporządzenia, jeśli chodzi o ochronę praw osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych, i że uprawnienie to jest wykonywane w poszanowaniu procedur przewidzianych w tym rozporządzeniu.

 

bezpośrednia skuteczność art. 58 ust. 5 RODO wobec braku jego transpozycji do prawa krajowego

Zgodnie z art. 58 ust. 5 RODO każde państwo członkowskie winno przewidzieć w swoich przepisach, że jego organ nadzorczy jest uprawniony do podniesienia przed organami wymiaru sprawiedliwości wszelkich naruszeń tego rozporządzenia oraz, w stosownych przypadkach, do wszczęcia postępowania sądowego lub do uczestniczenia w nim w inny sposób w celu wyegzekwowania stosowania przepisów tego rozporządzenia.

Trybunał zauważył, że zgodnie z art. 288 akapit drugi TFUE rozporządzenie (czyli np. RODO) wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich, w związku z czym jego przepisy nie wymagają co do zasady przyjęcia przez państwa członkowskie jakiegokolwiek środka wykonawczego.

 

Z art. 58 ust. 5 RODO nie wynika, że państwa członkowskie powinny określić za pomocą wyraźnego przepisu okoliczności, w jakich krajowe organy nadzorcze mogą wszcząć postępowanie przed sądem w rozumieniu tego przepisu. Wystarczy, by organ nadzorczy miał, zgodnie z ustawodawstwem krajowym, możliwość podnoszenia przed organami wymiaru sprawiedliwości naruszeń przepisów tego rozporządzenia oraz, w stosownych przypadkach, pozwania przed sąd lub wszczęcia w inny sposób postępowania w celu wyegzekwowania stosowania przepisów tego rozporządzenia.

Oznacza to, że art. 58 ust. 5 RODO ma bezpośrednią skuteczność, efektem czego krajowy organ nadzorczy może powołać się na ten przepis w celu wszczęcia lub dalszego prowadzenia postępowania przeciwko jednostkom, nawet jeśli ten konkretny przepis jako taki nie został przetransponowany do ustawodawstwa danego państwa członkowskiego.

 

 

Podsumowując, próbując udzielić odpowiedzi na pytanie postawione w tytule niniejszego wpisu należ stwierdzić, że Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych może domagać się ukarania Facebook Poland sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie w zakresie naruszania przez Facebook przepisów RODO na terytorium Polski pod warunkiem, że powództwo dotyczy przetwarzania danych dokonywanego w związku z działalnością prowadzoną przez Facebook Poland sp. z o.o. Dla bardziej dociekliwych 🙂 całość orzeczenia dostępna jest pod linkiem.

 

Jeżeli jesteś przedsiębiorcą i chcesz w bezpieczny sposób przetwarzać dane osobowe skorzystaj z przygotowanych przez nas rozwiązań w postaci:

Interesuje Cię problematyka danych osobowych? Przeczytaj więcej naszych wpisów dostępnych pod linkiem.

 

[1] Sygn. sprawy C-645/19.

 

Photo by Tony Liao on Unsplash

 

Więcej informacji dotyczących praw własności intelektualnej, o których warto wiedzieć znajdziesz na naszym blogu.

Udostępnij ten wpis innym, którzy mogą być zainteresowani wykorzystaniem własności intelektualnej, aby nasza wiedza pomogła im w optymalnym zabezpieczeniu i efektywnym zarządzaniu wartościami niematerialnymi i prawnymi: prawami autorskimi, prawami własności przemysłowej (znaki towarowe, wzory użytkowe i przemysłowe, patenty), tajemnicą przedsiębiorstwa, wizerunkiem i wielu innymi. Od lat zajmujemy się tworzeniem i negocjacjami umów, prowadzimy spory sądowe, rejestracje w urzędach patentowych. Doradzamy, prowadzimy audyty własności intelektualnej, zajmujemy się sukcesją marek rodzinnych. Pomagamy pozasądowo rozwiązywać konflikty. Powiedź o nas innym, może potrzebują tej informacji 🙂 

Wpis ten zamieszczony jest jedynie w celu informacyjnym i nie może być traktowany jako porada prawna. Jeśli chcesz uzyskać pomoc prawną w Twojej sprawie, skontaktuj się z nami